Từng là phụ kiện gần như “mặc định” phải có trên nhiều ô tô phổ thông tại Việt Nam (đặc biệt với xe dịch vụ hay xe phổ thông đời cũ), gương cầu lồi được xem là giải pháp đơn giản giúp mở rộng tầm quan sát và hạn chế điểm mù. Tuy nhiên, khi ô tô mới ngày càng được trang bị nhiều công nghệ hỗ trợ lái hiện đại, phụ kiện nhỏ này cũng bắt đầu gây ra nhiều tranh luận về mức độ cần thiết.
Với nhiều tài xế, đặc biệt người thường xuyên lái ô tô di chuyển trong thành phố hoặc mới cầm lái, phụ kiện này tạo cảm giác yên tâm hơn khi chuyển làn, quay đầu hay lùi xe trong không gian hẹp. Thậm chí có thời điểm, nhiều đại lý hay cửa hàng phụ kiện thường khuyến cáo người dùng nên gắn gương cầu lồi ngay khi nhận xe mới.
Sự phổ biến của phụ kiện này phần nào xuất phát từ đặc thù của nhiều mẫu xe đời cũ. Trước đây, không ít ô tô phổ thông sử dụng gương chiếu hậu có diện tích nhỏ, góc quan sát hạn chế và gần như không có nhiều công nghệ hỗ trợ an toàn. Trong khi đó, điều kiện giao thông tại Việt Nam với mật độ xe máy dày đặc, thường xuyên di chuyển sát hông xe khiến nguy cơ xuất hiện điểm mù càng lớn hơn.
Nhờ thiết kế mặt mặt kính cong, gương cầu lồi giúp mở rộng góc phản chiếu so với gương phẳng thông thường. Người lái có thể quan sát rõ hơn khu vực sát thân xe, lề đường hoặc phần đuôi xe phía ngoài góc nhìn chính. Điều này đặc biệt hữu ích khi chuyển làn trong đô thị đông đúc, ghép xe song song hoặc di chuyển ở những đoạn đường hẹp.
Một ưu điểm khác khiến phụ kiện này được ưa chuộng là chi phí thấp và dễ lắp đặt. Chỉ với vài chục đến vài trăm nghìn đồng, người dùng có thể tự dán trực tiếp lên gương nguyên bản mà không cần can thiệp hệ thống điện hay kết cấu xe.
Tuy nhiên, những năm gần đây, khi thị trường ô tô ngày càng phát triển, vai trò của gương cầu lồi cũng bắt đầu thay đổi. Trên nhiều mẫu xe đời mới, gương chiếu hậu đã được cải thiện đáng kể về kích thước và góc quan sát. Một số dòng xe còn tích hợp chỉnh điện linh hoạt, chống chói tự động hoặc thiết kế gương tối ưu khí động học nhưng vẫn đảm bảo tầm nhìn rộng hơn trước.
Quan trọng hơn, nhiều công nghệ hỗ trợ quan sát hiện nay đang dần thay thế vai trò vốn thuộc về gương cầu lồi. Các hệ thống cảnh báo điểm mù, camera 360 độ, camera canh lề hay cảnh báo phương tiện cắt ngang phía sau ngày càng phổ biến, kể cả trên các mẫu xe phổ thông.
Khác với gương cầu lồi chỉ giúp mở rộng góc nhìn, các công nghệ này còn có khả năng cảnh báo chủ động bằng âm thanh hoặc hình ảnh khi phát hiện phương tiện xuất hiện trong vùng nguy hiểm. Một số hệ thống thậm chí nhận diện được xe đang lao tới với tốc độ cao từ phía sau, điều mà gương cầu lồi khó có thể hỗ trợ hiệu quả.
Vì vậy, với không ít mẫu xe hiện đại, việc gắn thêm gương cầu lồi đôi khi không còn mang lại nhiều khác biệt rõ rệt như trước. Thậm chí, trong một số trường hợp, phụ kiện này còn gây tác dụng ngược nếu sử dụng không phù hợp. Lý do là bới, gương cầu lồi có đặc tính mặt gương cong, hình ảnh phản chiếu thường nhỏ hơn thực tế, khiến người lái khó ước lượng chính xác khoảng cách của xe phía sau. Đây cũng là lý do nhiều dòng xe tại Mỹ thường in dòng chữ cảnh báo “Objects in mirror are closer than they appear” (vật thể trong gương thực tế ở gần hơn so với cảm nhận của người nhìn) trên gương chiếu hậu.
Ngoài ra, nếu chọn loại gương kích thước lớn hoặc dán sai vị trí, gương cầu lồi có thể che bớt một phần tầm nhìn của gương chính, gây rối mắt khi quan sát nhanh. Một số sản phẩm giá rẻ còn cho hình ảnh méo hoặc thiếu sắc nét, làm giảm hiệu quả sử dụng.
Dù vậy, điều này không đồng nghĩa gương cầu lồi đã hoàn toàn “hết thời”. Với nhiều mẫu xe phổ thông chưa được trang bị camera 360 độ hay cảnh báo điểm mù, phụ kiện này vẫn mang lại giá trị nhất định. Trong môi trường giao thông đông xe máy như tại Việt Nam, khả năng quan sát thêm khu vực sát hông xe đôi khi vẫn hữu ích, nhất là với người mới lái.
Một số dòng xe SUV hoặc bán tải có thân xe lớn, vị trí ngồi cao cũng có thể cần thêm hỗ trợ để quan sát khu vực gần bánh sau hoặc phần đuôi xe khi quay đầu, lùi vào vị trí đỗ xe.
Vụ tai nạn xảy ra trong chặng đua tính giờ khi tay lái Didier Arias và Hector Nunez mất kiểm soát chiếc Volkswagen Polo R5 sau khi va chạm với lề đường trong khuôn khổ giải Rally Sudamericano Mina Clavero hôm 19/4. Video cho thấy chiếc xe lao ra khỏi đường và lộn vòng vào khu vực khán giả.
Arias và Nunez không bị thương nặng, nhưng hậu quả đối với đám đông khán giả là thảm khốc khi một người thiệt mạng và hai người khác bị thương. Liên đoàn Đua xe thế giới (FIA) xác nhận thương vong, dừng cuộc đua vô thời hạn và đang mở cuộc điều tra.
Vụ tai nạn thương tâm này xảy ra chỉ một ngày sau một tai nạn chết người khác ở châu Âu, khi tay đua người Phần Lan Juha Miettinen thiệt mạng trong vòng loại tại đường đua Nürburgring, Đức. Sự kiện này có ngôi sao F1 Max Verstappen.
Trên mạng xã hội, Verstappen tỏ ra bàng hoàng. "Sốc trước những gì xảy ra hôm nay", anh viết. "Chúng tôi yêu thích đua xe, nhưng những lúc như thế này nhắc nhở rằng nó nguy hiểm đến mức nào".
Mặc dù các quy định an toàn đã được ban hành, những sự cố như thế này đặt ra những câu hỏi mới về việc thực thi, kiểm soát đám đông và quản lý rủi ro trên những đường đua tốc độ, kể cả những giải đua trong đường chạy khép kín cũng như nơi mà khán giả có thể đứng sát đường chạy.
Trong tuần này, lực lượng Cảnh sát giao thông Công an các địa phương trên toàn quốc tiếp tục bố trí nhiều tổ công tác tăng cường tuần tra, kiểm soát, xử lý vi phạm tại các điểm giao cắt đường bộ - đường sắt. Hàng trăm trường hợp vi phạm đã bị xử lý, ví dụ ngày 12/5 là 110 trường hợp, ngày 13/5 là 114 trường hợp.
Các hành vi vi phạm chủ yếu gồm vượt đường ngang khi đèn đỏ bật sáng, cần chắn chưa hạ, cố tình đi qua khi cần chắn đang hạ, dừng, đỗ xe trong phạm vi an toàn giao thông đường sắt.
Đặc biệt nghiêm trọng là nhiều xe tải lớn, vẫn cố tình băng nhanh qua khi thanh chắn đã hạ xuống, thậm chí là hất văng cả thanh chắn hoặc lái xe bị bối rối xoay xở khi tàu hỏa đang tiến gần sát.
Thời gian qua có khá nhiều vụ tai nạn nghiêm trọng khi tài xế mắt kẹt trên đường ray, ở cả những lối mở tự do của người dân hoặc ngay tại nơi có gác chăn, đầy đủ đèn, còi tín hiệu. Cục Cảnh sát giao thông khuyến cáo, các điểm giao cắt giữa đường bộ và đường sắt luôn tiềm ẩn nguy cơ tai nạn đặc biệt nghiêm trọng, chỉ một vài giây chủ quan, cố tình vượt chắn tàu hoặc dừng đỗ sai quy định có thể dẫn đến hậu quả không thể khắc phục.
Người tham gia giao thông cần chấp hành nghiêm tín hiệu đèn, chuông cảnh báo và hướng dẫn của nhân viên gác chắn, tuyệt đối không cố tình vượt qua khi chắn tàu đang hạ hoặc đã hạ. Ngoài ra, không dừng, đỗ phương tiện trong phạm vi an toàn đường sắt và chủ động quan sát, giảm tốc độ khi đi qua đường ngang dân sinh.
Dù theo Nghị định 168/2024, mức phạt phương tiện vượt rào chắn hoặc cố tình vượt qua đường tàu hỏa khi có tín hiệu đỏ đã tăng cao nhưng nhiều phương tiện vẫn bất chấp nguy hiểm để vượt qua. Cụ thể mức phạt hành vi này đối với ôtô lên tới 20 triệu đồng (tăng gấp 4 lần so với mức cũ 5 triệu), xe máy tới 6 triệu đồng (tăng gấp 6 lần so với mức cũ 1 triệu).
Bên cạnh đèn tín hiệu, còi xe cũng là một trong những bộ phận để các tài xế cảnh báo bằng âm thanh cho các phương tiện cũng như người tham gia giao trên đường. Việc sử dụng còi xe tưởng chừng đơn giản, nhưng trong thực tế lại là một trong những nguyên nhân dễ gây bức xúc, xung đột nhất khi lái ô tô tham gia giao thông tại Việt Nam. Không ít va chạm, thậm chí ẩu đả, bắt nguồn chỉ từ một tiếng còi "không đúng lúc, không đúng cách".
Dưới đây là 5 cách bấm còi của một bộ phận tài xế tại Việt Nam dễ gây bức xúc khi lái ô tô tham gia giao thông:
Một trong những hành vi phổ biến nhất khi sử dụng còi của tài xế ô tô dễ gây bức xúc cho người khác khi tham gia giao thông là bấm còi liên tục, dồn dập khi đi phía sau xe khác, đặc biệt trong điều kiện ùn tắc, kẹt xe. Nhiều tài xế cho rằng việc này giúp nhắc nhở các tài xế phía trước, đồng thời để "giải tỏa" dòng xe hoặc thúc ép xe phía trước di chuyển nhanh hơn. Tuy nhiên, trong đa số trường hợp, người phía trước không có nhiều lựa chọn để di chuyển, việc bấm còi liên hồi chỉ khiến họ thêm áp lực, mất tập trung và dễ phản ứng tiêu cực. Thực tế đã có không ít vụ cãi vã đã xảy ra chỉ vì tiếng còi dồn dập mang tính thúc ép.
Tại các giao lộ đông đúc, khi đèn tín hiệu giao thông vừa chuyển từ đỏ sang xanh, thường xuất hiện tình trạng tài xế điều khiển ô tô từ phía sau lập tức bấm còi để nhắc nhở thúc giục các phương tiện phía trước di chuyển. Hành động này tưởng chừng vô hại, nhưng lại thể hiện sự thiếu kiên nhẫn. Trên thực tế, tài xế phía trước cần một khoảng thời gian ngắn để quan sát, nhả phanh và chờ luồng phương tiện di chuyển. Việc bấm còi quá sớm không chỉ gây giật mình mà còn có thể khiến người lái phía trước xử lý vội vàng, tiềm ẩn nguy cơ va chạm.
Còi ô tô được khuyến cáo sử dụng khi vượt để báo hiệu, nhưng phải đi kèm khoảng cách an toàn. Tuy nhiên, nhiều tài xế lại bấm còi khi đã áp sát đuôi xe phía trước, tạo cảm giác bị "đe dọa" thậm chí giật mình cho người bị vượt. Trong tình huống này, thay vì hỗ trợ an toàn, tiếng còi lại khiến người phía trước hoảng hốt, dễ đánh lái hoặc phanh gấp. Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến dẫn đến va chạm trên các tuyến đường quốc lộ hoặc cao tốc.
Một vấn đề đáng lo ngại khác từng diễn ra khá phổ biến trên một số xe tải, xe khách… là tình trạng sử dụng còi hơi, còi độ có âm lượng vượt ngưỡng cho phép. Những loại còi này phát ra âm thanh lớn, chói tai, không chỉ gây khó chịu mà còn ảnh hưởng đến thính giác và tâm lý người tham gia giao thông xung quanh. Việc lạm dụng còi hơi trong khu dân cư, đô thị đông đúc không chỉ vi phạm quy định mà còn dễ làm phát sinh mâu thuẫn, đặc biệt với người đi xe máy hoặc người đi bộ.
Bên cạnh đèn, còi ô tô cũng được xem như một công cụ giao tiếp giữa các tài xế. Chính vì vậy, việc sử dụng còi xe ngoài việc cảnh báo còn thể hiện ý thức, văn hóa lái xe của người điều khiển phương tiện. Tuy nhiên, thực tế khi tham gia giao thông, có không ít tài xế sử dụng còi để thể hiện thái độ khiêu khích, bực tức. Những tiếng còi kéo dài, nhấn mạnh nhiều lần trong các tình huống va chạm nhỏ hoặc tranh chấp là biểu hiện rõ ràng của sự thiếu kiềm chế. Hành vi này dễ khiến tình huống leo thang, từ lời qua tiếng lại đến xô xát ngoài ý muốn.
Trong văn hóa giao thông, còi xe nên được xem là công cụ cảnh báo, không phải phương tiện thể hiện cảm xúc. Sử dụng đúng cách không chỉ giúp đảm bảo an toàn mà còn góp phần giảm căng thẳng, xây dựng môi trường giao thông văn minh hơn. Việc lạm dụng hoặc sử dụng còi với mục đích gây áp lực, thể hiện cảm xúc cá nhân là đi ngược lại văn hóa giao thông văn minh. Bên cạnh việc tăng cường xử phạt các hành vi sử dụng còi sai quy định, điều quan trọng hơn là nâng cao ý thức của người lái xe. Một tiếng còi đúng lúc có thể giúp tránh tai nạn, nhưng một tiếng còi sai cách lại có thể châm ngòi cho xung đột không đáng có.
