Trong chiến tranh, khu vực đèo Hải Vân bị bom đạn phá hủy nặng nề. Khi những vụ sạt lở diễn ra liên tiếp ở các tỉnh thành miền Trung trong năm 2020 thì cánh rừng Bắc Hải Vân, Huế vẫn đứng vững và xanh tươi.
Bắc Hải Vân là khu rừng ở phía Nam thành phố Huế, một nơi đặc biệt có giá trị về đa dạng sinh học và cảnh quan môi trường. Rừng nằm trong vùng giao thoa sinh học giữa các luồng thực vật từ phía Bắc xuống và từ phía Nam lên. Nơi đây đã hình thành nên một hệ sinh thái đa dạng, phong phú, có nhiều loài động thực vật thuộc danh mục nguy cấp, quý, hiếm cần được ưu tiên bảo vệ.
Lịch sử của Bắc Hải Vân là những trảng cỏ tranh, lau lách và cây đót. Đến mùa đót, cư dân sống ven rừng vào khai thác đem về bán rồi lại đốt rừng triền miên để lấy tranh. Đất rừng ngày càng thoái hóa. Đến mùa khô, khu rừng đứng trước nguy cơ cháy, ảnh hưởng đến môi trường sinh thái.
Những năm 1987 và 1988, chính quyền Bình Trị Thiên cũ đầu tư trồng rừng trên diện tích cỏ tranh bằng keo lá tràm. Ba năm sau, rừng keo lá tràm khép tán, phủ xanh.
Năm 1994, với sự giúp đỡ của Ban quản lý dự án PAM 4304, Ban quản lý (BQL) rừng Bắc Hải Vân đã tiến hành trồng 21,3ha thử nghiệm các loài cây bản địa bằng nguồn vốn hỗ trợ của dự án. Một năm sau, cây bản địa sinh trưởng và phát triển tốt. Họ cũng rút ra được một số kinh nghiệm về kỹ thuật.
Để giải quyết khó khăn về vốn và đáp ứng yêu cầu mở rộng không gian dinh dưỡng, ánh sáng cho cây bản địa, BQL dự án đề xuất tỉa thưa kết hợp lợi dụng sản phẩm trung gian keo lá tràm làm nguyên liệu. Từ năm 1995 trở đi, nguồn vốn đầu tư trồng rừng cây bản địa chủ yếu là nguồn thu từ tỉa thưa rừng keo và có một phần vốn hỗ trợ của chương trình các dự án.
Với phương thức “lấy sản phẩm rừng trồng lại rừng”, đến nay có 406,7ha cây bản địa dưới tán rừng keo lá tràm được trồng và chăm sóc từ nguồn thu tỉa thưa rừng trồng tại tiểu khu 250. Việc trồng cây bản địa dưới tán rừng keo lá tràm là một mô hình điển hình ở Bắc Hải Vân.
Trong ký ức của anh Trần Quốc Hùng, Phó giám đốc BQL rừng phòng hộ Bắc Hải Vân, đó là những ngày họ trực tiếp vào các khu vực rừng tự nhiên lựa chọn cây giống như chò chỉ, trâm, dầu rái, gõ, lim xanh… để theo dõi thu hái hạt hoặc bứng cây tái sinh đưa về gieo ươm.
Những hạt giống, cây con được đem về gieo ươm. Đến thời điểm thích hợp, họ lại gánh gồng, mang vác vượt núi đi trồng rừng. Thành quả đến giờ toàn khu rừng có hơn 40 loài cây bản địa sinh trưởng và phát triển tốt. Một số loài cây thích nghi với điều kiện lập địa sau khi được mở tán keo, chăm sóc, tạo ra khu rừng trồng nhiều tầng tán, góp phần đẩy nhanh phục hồi rừng Bắc Hải Vân.
“Nhờ những sự nỗ lực của các thành viên qua nhiều thời kỳ, sự cần mẫn chăm sóc và bảo vệ đã phục hồi, tạo nên một khu rừng xanh tốt. Mô hình này đã được các đơn vị lâm nghiệp trong nước và các tổ chức quốc tế tham quan học tập và đánh giá cao”, ông Hùng tự hào nói.
Để Bắc Hải Vân phát triển tốt, bền vững không chỉ thành quả của hành trình trồng, mà đó còn là những bước chân của các thành viên luôn luồn lách bảo vệ rừng.
Rừng ở đây xanh tốt, muôn thú bình an là có cả máu và nước mắt của đội tuần tra bảo vệ. Khu vực đèo Hải Vân có địa hình phức tạp, chia cắt mạnh, độ dốc cao nên người dân giáp ranh lợi dụng địa hình để khai thác trái phép lâm sản, săn bắt trái phép động vật hoang dã. Điều này dẫn đến nguy cơ tuyệt chủng nhiều loài động vật rừng hoang dã quý hiếm, gây suy giảm nghiêm trọng về đa dạng sinh học, ảnh hưởng đến hệ sinh thái rừng.
Lợi nhuận lớn từ việc săn bắt động vật hoang dã mang lại nên các đối tượng hoạt động vô cùng tinh vi, manh động, sẵn sàng chống người thi hành công vụ để tẩu thoát. Khi bị truy đuổi ban ngày, các đối tượng chuyển sang hoạt động cài đặt bẫy vào ban đêm.
Hai mươi năm trước, khi đang còn ngồi trong quán nước, anh Hùng từng bị một thanh niên dùng ly đánh một cú mạnh vào cổ. Anh phải nằm viện nửa tháng, với vết thương may 15 mũi. Anh nghĩ chắc do mấy đợt phục kịch bắt tang vật các đối tượng khai thác gỗ trái phép nên giờ bị trả thù.
Các thế hệ giữ rừng Bắc Hải Vân luôn trải qua sự phá hoại của đối tượng phá rừng, đặt bẫy thú. 5 năm trước, anh Nguyễn Văn Lương (36 tuổi), đội trưởng đội chuyên trách bảo vệ rừng, cũng đã bị một kẻ ném đá làm gãy sống mũi, thương tích lên đến 24%. Kẻ thủ ác sau đó bị kết tội 2 năm tù.
Lần khác, trong một chuyến cùng anh em chạy xe máy lên dựng ở bìa rừng, rồi đi sâu vào trong đẩy đuổi các đối tượng đặt bẫy thú, đến lúc quay trở về, chiếc xe máy của anh Lương và hai chiếc của đồng đội bị đốt cháy chỉ còn trơ khung sắt. Đồng lương họ ba cọc ba đồng, những anh em khác bèn gom góp ủng hộ để đồng đội mình mua xe mới.
Chuyện bị đánh, chém, đốt, phá xe diễn ra như cơm bữa ở cánh rừng Bắc Hải Vân. Trong câu chuyện của những người giữ rừng, xe máy của họ còn bị kẻ ác mở bình nhớt đổ cát vào. Chỉ cần không để ý, khởi động xe chạy là phải thay mới động cơ. Rất nhiều anh em ở đây đã lâm vào chuyện đó.
Còn việc chặt phá bánh xe, đập bể kính chiếu hậu là tổn hại nhỏ nhất mà những người giữ rừng ở đây phải gánh chịu. Nhưng vì khu rừng, họ không thể chùn bước.
Đi sâu vào rừng, những gốc cây cổ thụ hiện ra, vững chãi và lừng lững. Gốc cây, rễ cây bám chặt vào đất, vào đá giữ cho khu rừng tránh xói mòn. Những đàn voọc ngũ sắc chạy nhảy từ cây này sang cây khác, hú hét vang cả một góc rừng.
Những đội tuần tra vẫn hằng ngày băng đèo, lội suối đi canh gác. Những thế hệ cây mới tiếp tục được gieo mầm, trồng xuống tạo thành khu rừng với nhiều tầng tán, đem lại cảnh sắc, màu xanh tươi mát cho núi đồi.
Ngày 15-5, đúng dịp kỷ niệm 85 năm thành lập Đội Thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh, Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam phối hợp với tỉnh Vĩnh Long tổ chức trao hỗ trợ chương trình "Bữa ăn dinh dưỡng học đường" năm học 2026 - 2027. Chương trình được thí điểm tại ba trường tiểu học: Long Hiệp A, Tân Hiệp B (xã Long Hiệp) và Châu Thành (xã Châu Thành).
Dự chương trình có bà Lê Thị Thủy - Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, lãnh đạo tỉnh Vĩnh Long cùng đại diện nhiều sở, ngành địa phương. Phu nhân Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm - bà Ngô Phương Ly - đã đến dự và cùng ăn bữa trưa với học sinh.
Long Hiệp và Châu Thành là những địa bàn có đông đồng bào Khmer sinh sống tại tỉnh Vĩnh Long, riêng xã Long Hiệp có hơn 80% dân số là người Khmer. Phần lớn học sinh ở ba trường thí điểm là con em gia đình làm nông, làm thuê, nhiều em đi học xa, bữa trưa còn thiếu thốn cả dinh dưỡng lẫn điều kiện sinh hoạt.
Những thiếu hụt ấy khiến không ít em thiệt thòi trong học tập, phát triển thể chất và cả những ước mơ tuổi thơ. Chương trình vì thế không chỉ hỗ trợ bữa ăn, mà còn góp phần bù đắp khoảng trống chăm lo cho trẻ em vùng sâu, vùng xa.
Tại Trường tiểu học Tân Hiệp B - nơi diễn ra lễ trao hỗ trợ - nhiều học sinh vui mừng chào đón đoàn bằng hoa sen và khăn rằn. Phu nhân Ngô Phương Ly nhận hoa, quàng khăn rằn, ân cần hỏi thăm rồi nắm tay các em bước vào trường.
Buổi lễ diễn ra nhanh gọn, với các tiết mục văn nghệ, lời ca điệu múa hồn nhiên nhưng chan chứa khát vọng vươn lên của tuổi thơ vùng quê.
Tại chương trình, Phu nhân Ngô Phương Ly cùng bà Lê Thị Thủy thay mặt đoàn công tác trao tượng trưng kinh phí hỗ trợ bữa ăn bán trú cho hơn 910 học sinh ở ba trường thí điểm, gồm bữa trưa và bữa phụ chiều. Những học sinh này chưa thuộc nhóm được hưởng chính sách hỗ trợ bữa ăn bán trú từ ngân sách nhà nước theo quy định.
Bà Lê Thị Thủy chia sẻ chương trình là dự án tâm huyết đã được Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam ấp ủ, chuẩn bị từ rất lâu, không chỉ giúp trẻ em phát triển toàn diện và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong tương lai mà còn tạo được sự yên tâm cho phụ huynh, đặc biệt là các bà mẹ ở vùng khó khăn.
Bà tin tưởng với sự ủng hộ, đồng hành của Phu nhân Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng sự quan tâm của các cấp chính quyền, sự chung tay của doanh nghiệp và xã hội, chương trình sẽ được lan tỏa mạnh mẽ, giúp ngày càng nhiều học sinh được hưởng thụ bữa ăn dinh dưỡng đầy đủ và an toàn.
Từ góc độ chính quyền địa phương, Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long Trần Trí Quang cam kết địa phương quản lý công khai và minh bạch nguồn hỗ trợ; bảo đảm đúng đối tượng, đồng thời có sự phối hợp giữa các cơ quan giáo dục, y tế với nhà trường để xây dựng thực đơn khoa học, kiểm soát an toàn vệ sinh thực phẩm.
Về lâu dài, tỉnh sẽ tiếp tục vận động và kết nối các nguồn lực khác, củng cố sự ủng hộ của phụ huynh để chương trình nhân văn này được duy trì bền vững.
Sau lễ trao hỗ trợ, Phu nhân Ngô Phương Ly cùng đoàn công tác đến thăm lớp học, phòng nghỉ, lắng nghe chia sẻ của phụ huynh, rồi cùng ăn trưa với các em để trực tiếp cảm nhận chất lượng bữa ăn được hỗ trợ.
Tại phòng ăn, sau khi ân cần hỏi thăm các em cùng bàn, Phu nhân Ngô Phương Ly cùng các đại biểu cũng đến những bàn khác, hỏi các em về khẩu phần - khẩu vị cùng điều kiện hoàn cảnh gia đình.
"Các con hãy cố gắng ăn thật ngoan, ngủ thật ngon nhé vì có sức khỏe tốt, các con mới học tập thật giỏi được. Mỗi khay cơm ở đây đều đã được các thầy các cô, các dì và các bác gửi gắm rất nhiều tình cảm cùng tính toán về dinh dưỡng cho các con đó", bà động viên các em ăn hết phần có trên khay cơm.
Nhiều phụ huynh cho biết họ thấy yên tâm hơn khi con được quan tâm từ bữa ăn ở trường. Với các gia đình còn khó khăn, mỗi phần cơm, thịt, cá và hộp sữa không chỉ giúp giảm gánh nặng chi phí mà còn tiếp thêm niềm tin để cha mẹ an tâm làm ăn, cho con bền bỉ theo đuổi việc học.
Ngồi lại bên chiếc bàn các em học sinh vừa ăn trưa xong, Phu nhân Ngô Phương Ly cùng đoàn chia sẻ chương trình tại Trường tiểu học Tân Hiệp B và 2 trường khác được triển khai ngay từ tháng 5 này là sự chuẩn bị cần thiết cho năm học mới 2026 - 2027 sắp tới.
Chia sẻ với lãnh đạo nhà trường và phụ huynh học sinh, Phu nhân bày tỏ xúc động khi chứng kiến những nụ cười rạng rỡ của các em tại lớp học hôm nay. Một bữa cơm hôm nay có thể nhỏ bé về giá trị với nhiều người, nhưng tình yêu thương gửi gắm trong đó thì vô cùng lớn lao, là một lời cam kết rằng không em nhỏ nào bị bỏ lại phía sau trên hành trình đến trường.
Một bữa ăn bán trú đủ đầy dinh dưỡng tại trường giúp các em không chỉ có đủ chất dinh dưỡng cho vui chơi và học tập mà còn có sức khỏe, giảm bớt thời gian phải đi lại giữa nhà và trường vào buổi trưa. Khi ngồi lại cùng nhau bên bàn ăn, các con cũng có thêm niềm vui, sự đoàn kết, tương thân tương ái với bạn bè.
Chia sẻ trăn trở khi quan sát vẫn còn nhiều em học sinh chỉ ăn cơm, không ăn hoặc ăn rất ít thịt và rau dẫn đến lãng phí, Phu nhân Ngô Phương Ly lưu ý trong thời gian tới, nhà trường cần nghĩ thêm về cách để cải thiện tình trạng trên tinh thần vẫn đặt các con làm trung tâm, là đối tượng thụ hưởng để có cách điều chỉnh thói quen ăn uống, khẩu phần phù hợp với tâm lý của trẻ em và văn hóa địa phương, điều chỉnh từng bước thay vì áp đặt ngay.
Nhân dịp này, Phu nhân cùng đoàn công tác cũng gửi lời tri ân chân thành đến các thầy cô giáo của Trường tiểu học Tân Hiệp B, những người không chỉ dạy chữ mà còn chăm lo từng bữa ăn, giấc ngủ, từng niềm vui nhỏ của các em.
Bà hy vọng từ mô hình bữa ăn dinh dưỡng học đường tại Trường Tân Hiệp B, chương trình này sẽ tiếp tục được lan tỏa mạnh mẽ hơn nữa trong cộng đồng, không chỉ tại đây mà ở nhiều địa phương khác trên cả nước.
Tháng 8/1821, tại Berlin, Đức, nhà triết học Arthur Schopenhauer, khi đó 33 tuổi, vướng vào một vụ kiện làm thay đổi một phần cuộc đời ông. Nổi giận vì tiếng trò chuyện ồn ào của ba người phụ nữ ngay trước cửa phòng mình, ông yêu cầu họ rời đi. Cuộc tranh cãi leo thang thành xô xát.
Một thợ may tên Caroline Louise Marquet cáo buộc Schopenhauer hành hung khiến bà bị liệt nửa người và mất khả năng lao động. Sau 6 năm kiện tụng, tòa án phán quyết nhà triết học phải trả chi phí y tế và trợ cấp cho bà Marquet một khoản tiền đáng kể mỗi năm, cho đến cuối đời.
Với ông, tiếng ồn không chỉ là sự phiền toái, nó là kẻ thù của tư duy.
Tương tự, Immanuel Kant, một tượng đài triết học khác, cũng cần sự yên tĩnh tuyệt đối để làm việc. Ông từng phải chuyển nhà vì tiếng gà gáy và từng viết thư phàn nàn về tiếng hát của các tù nhân ở nhà tù gần đó.
Trong bài luận Về tiếng ồn và sự ồn ào (1851), Schopenhauer kịch liệt chỉ trích tiếng roi quất trên đường phố thời bấy giờ, tương đương với tiếng xe rú ga bây giờ. Ông gọi đó là "kẻ giết chết tư tưởng".
Đối với ông, một tâm trí thiên tài giống như một viên kim cương - nếu bị vỡ vụn bởi sự xao nhãng, sẽ mất đi giá trị. Khả năng tập trung cao độ vào một điểm duy nhất chính là điều làm nên sự khác biệt giữa một trí tuệ ưu việt và một người bình thường.
Ông thậm chí còn tuyên bố những ai không nhạy cảm với tiếng ồn thì cũng thường kém nhạy cảm với nghệ thuật và tư duy sâu sắc.
Về mặt y khoa, hiện tượng cực kỳ nhạy cảm với âm thanh được gọi là Hội chứng Misophonia (chứng ghét âm thanh) hoặc Sensory Processing Sensitivity (nhạy cảm xử lý giác quan). Người mắc tình trạng này thường có phản ứng tiêu cực với các tiếng động nhỏ, lặp đi lặp lại trong môi trường xung quanh.
Dưới góc nhìn y khoa hiện đại, Tiến sĩ Neel Burton (Đại học Oxford, Anh) nhận định không có hạnh phúc nào lớn hơn việc trí óc được tự do hoạt động mà không bị gián đoạn. Ngược lại, những người sợ hãi việc suy nghĩ thường dùng tiếng ồn để lấp đầy và làm tê liệt tâm trí mình.
Khoa học hiện đại cũng tìm thấy mối liên hệ thú vị giữa chứng sợ tiếng ồn và sự sáng tạo. Các nhà nghiên cứu tại Đại học Northwestern, Mỹ, phát hiện những người có khả năng sáng tạo cao thường bị suy giảm "khả năng lọc thông tin giác quan".
Nói cách khác, bộ não của họ có "màng lọc" quá mỏng, khiến các âm thanh ngoại cảnh dễ dàng lọt vào. Tuy nhiên, chính sự "lọt lưới" này lại giúp não bộ thu nạp những ý tưởng nằm ngoài trọng tâm chú ý, thúc đẩy tư duy liên tưởng độc đáo.
Nhưng nếu những thông tin lọt vào đó chỉ là tiếng ồn vô nghĩa, bộ não sẽ rơi vào trạng thái quá tải và bị tê liệt.
Câu chuyện của Schopenhauer không chỉ là về một nhà triết học cáu kỉnh. Đó là lời nhắc nhở về giá trị của sự tĩnh lặng.
Trong một thế giới đầy rẫy những âm thanh hỗn tạp, việc bảo vệ không gian yên tĩnh không phải là sự ích kỷ, mà là cách chúng ta bảo vệ năng lực tư duy và sự sáng tạo.
Quê tôi ngày ấy nhà nào cũng có một vài cây cau, có nhà lại trồng hẳn hai hàng cau trước ngõ. Những cây cau như làm nên nét riêng của làng quê tôi. Khi nhìn thấy nhà nào không có bóng dáng cây cau, tôi thấy thiếu thiếu một điều gì. Tuổi thơ chúng tôi lại có những kỷ niệm đẹp với những chiếc mo cau rụng.
Những cây cau đứng đó, đôi khi không ai để ý sự tồn tại của nó, nhưng như là người lính canh gìn giữ bình yên cho tâm hồn mỗi người con của làng quê.
Đôi khi cây cau như là dáng bà, dáng mẹ dịu hiền lặng thầm đứng đó mong ngóng những đứa con xa. Quả cau, lá trầu dâng lên bàn thờ như là tấm lòng thảo thơm của cháu con với tổ tiên.
Những miếng cau, lá trầu làm thắm nồng câu chuyện của các bà các mẹ, lưu giữ nét văn hóa dân tộc Việt.
Hoa cau nở, làn hương buông xuống đêm quê những thủ thỉ tâm tình, hương thơm thanh mát ấy quyện vào gió cho lòng người thanh tịnh.
Có bao điều đẹp đẽ, ý nghĩa về cây cau như thế khiến tôi thêm yêu quê nhà.
Tưởng đâu tôi chỉ yêu những cây cau vì những điều đẹp đẽ ấy thôi, nhưng không, tôi còn yêu cả những chiếc mo cau. Mo cau chính là phần nối giữa thân và tàu cau, khi tàu cau già, lá ngã màu vàng báo hiệu sắp hết một đời lá thì phần nối giữa mo cau và thân cau mủi ra. Một cơn gió nhẹ đi qua là tàu cau lặng lẽ trút xuống mặt đất cạnh gốc cây.
Khi ấy, lũ trẻ nhà quê chúng tôi sung sướng nhặt mo cau về, tước bỏ lá đi chỉ để lại bẹ cau và cuống lá. Chiếc mo cau ấy lại trở thành một thứ đồ chơi bình dị mà vô cùng vui nhộn.
Chúng tôi thay nhau làm người kéo tàu cau, người còn lại ngồi trên mo cau cười thích thú. Hết lượt, lại đổi nhau, người kéo thì mệt, người ngồi trên thì cười vui, hò hét đến khản giọng. Mệt đấy, mà vui đấy, trò chơi ấy đã làm nên một tuổi thơ thật hồn nhiên, ăm ắp kỷ niệm.
Chiếc mo cau không chỉ là trò chơi cho lũ trẻ con tinh nghịch. Lúc tàu cau mới rụng, mo cau chưa khô còn mềm thì bà tôi lấy kéo cắt mo cau ra hình cái quạt, xong lấy hai cục gạch chèn lên rồi đem phơi nắng.
Cái quạt mo cau khô nhưng không bị cong vênh vì bị sức nặng của cục gạch đè.
Vậy là mùa hè ông tôi có chiếc quạt phe phẩy, có khi dùng che đầu đi ra đường.
Có lúc hào hứng kể câu chuyện nào đó với cả nhà, ông phẩy quạt mo cau rồi đọc: "Mát mặt anh hùng khi khuất gió/ Che đầu quân tử lúc mưa sa". Rồi ông cười khoan khoái, còn bà nhìn ông vẻ trìu mến, hân hoan.
Có lần, tôi thấy bà hì hụi cắt mo cau nhưng không làm quạt cho ông mà làm cái nón cho vại tương. Chiếc mo cau cong queo vậy mà ngoan ngoãn biến thành cái nón cho vại tương của bà thật.
Tôi vẫn nhớ mãi hình ảnh vại tương đội nón để ở góc sân nắng im lìm buổi xế, có con chuồn chuồn ớt đỏ chói đậu trên chóp nón. Tôi ngẩn ngơ đến quên cả việc canh bắt chuồn chuồn. Không hiểu vì sao hình ảnh ấy, cho đến tận bây giờ tôi vẫn nhớ và thấy đáng yêu vô cùng.
Đến mùa gặt, đôi tay bà lại khéo léo tách đôi bề dày làm cho mo cau mỏng ra để nắm cơm. Cơm nắm trong mo cau thật là ngon, vị bùi có cả mùi thơm của gạo mới và mùi mo cau hòa quyện.
Một buổi chiều bước chân ra ngõ, có chiếc mo cau rời thân rụng xuống nghe cái xào dưới gốc cau. Ngỡ ngàng, tôi chợt thốt lên: mo cau! Chiếc mo cau kéo tôi dời khỏi thực tại để về những năm tháng ấu thơ êm đềm. Lòng chợt thấy bình yên đến lạ, và một lần nữa tôi lại khẽ gọi mo cau!
