15h, lên chiếc thuyền của người họ hàng, anh Tuấn Anh (sống ở đảo Thanh Lân, đặc khu Cô Tô, tỉnh Quảng Ninh) hướng ra khơi, chuẩn bị cho một buổi đi câu mực.
Thời điểm này, ở Quảng Ninh vào mùa mực ống. Từ tháng 3 đến tháng 9 Âm lịch hàng năm, mực có chất lượng ngon với thân dày, ngọt thịt và nhiều trứng.
Gần 21h, đang thong dong câu mực giữa biển, người đàn ông ngạc nhiên khi chứng kiến hàng vạn con cá nhỏ bất ngờ nhảy loạn xạ bên mạn thuyền.
“Một số con bật lên khỏi mặt nước trước, sau đó hàng loạt con cá cùng nhảy lên tạo nên âm thanh rì rào thú vị. Đây là lần đầu tiên tôi được chứng kiến hình ảnh này ở khoảng cách gần như vậy”, anh Tuấn Anh nói với phóng viên Dân trí.
Đoạn video ghi lại cảnh hàng vạn con cá lao lên khỏi mặt nước nhận về nhiều lượt tương tác trên mạng xã hội.
Theo anh Tuấn Anh, trong đêm tối, ngư dân thường thắp đèn để thu hút các con mực. Đàn cá sống xung quanh cũng bị hấp dẫn nên bơi về phía ánh sáng.
“Khi có ánh sáng chiếu xuống, các con cá nhỏ có thể bị cá lớn săn mồi tấn công, chúng hoảng loạn nhảy lên khỏi mặt nước”, người đàn ông này nhận định.
Một số ngư dân có kinh nghiệm đi biển lâu năm cho rằng, môi trường biển ban đêm thường là bóng tối. Khi có ánh sáng mạnh và đột ngột từ thuyền hắt xuống làm thay đổi môi trường. Cá bị chói mắt và mất định hướng, chúng thường phản xạ tự vệ bằng cách nhảy lên khỏi mặt nước.
Được biết, loại cá nhảy loạn xạ trong video do anh Tuấn Anh quay được là cá nhám nhỏ. Cá nhám còn có tên khác là cá nghéo hay cá chèo bẻo, sống ở tầng đáy hoặc gần mặt biển.
Chúng có khứu giác rất phát triển, là họ hàng với cá mập nhưng kích thước nhỏ hơn. Thịt cá nhám chắc, trắng, ít xương, thích hợp nấu canh chua hoặc nướng. Giá bán loại cá này khoảng 150.000 đồng – 360.000 đồng/kg tuỳ kích thước.
Trước đây, trên thế giới, có nhiều trường hợp cá bất ngờ nhảy loạn xạ lên khỏi mặt hồ.
Cụ thể, hồi năm 2022, sau trận mưa lớn, hàng trăm con cá đã bất ngờ nhảy lên khỏi hồ nước Đàm Ninh (tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc). Cảnh tượng kỳ lạ và hiếm thấy xảy ra khi du khách đang ngồi trên thuyền dạo quanh hồ.
Người quay đoạn video cho rằng, những con cá bị cạn oxy khi trời mưa nên chúng tập trung lên sát mặt hồ để lấy oxy phía trên. Khi thuyền đi qua, cá sợ hãi nên nhảy khỏi mặt nước.
Cá cũng có thể nhảy lên khỏi hồ khi môi trường quá bẩn, chứa nhiều rác hoặc lá cây che kín khiến chúng khó hô hấp.
Giáo sư Lisa Cuchara, chuyên gia miễn dịch học và bệnh truyền nhiễm tại Đại học Quinnipiac (Mỹ), cho biết nhiều người lầm tưởng clo có thể tiêu diệt mọi mầm bệnh ngay lập tức. Thực tế, clo cần thời gian để phát huy tác dụng và không thể loại bỏ hoàn toàn các loại ký sinh trùng.
Báo cáo của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) giai đoạn 2015-2019 ghi nhận hơn 200 vụ dịch liên quan đến bể bơi, ảnh hưởng hơn 3.600 người. Các triệu chứng phổ biến gồm nhiễm trùng da, viêm tai, bệnh hô hấp và rối loạn tiêu hóa.
Giáo sư Cuchara cho biết trong những hồ bơi được xử lý đúng quy chuẩn, một số mầm bệnh vẫn tồn tại từ vài phút đến vài ngày.
Điển hình là Cryptosporidium, loại ký sinh trùng gây tiêu chảy có vỏ bọc rất cứng, giúp chúng sống sót trong nước clo tới 10 ngày. Người bơi có thể mắc bệnh nếu vô tình nuốt lượng nhỏ nước chứa loại ký sinh trùng này. Hồ bơi cũng là môi trường lây nhiễm Pseudomonas aeruginosa - nguyên nhân gây phát ban và viêm tai.
Bên cạnh mầm bệnh, mùi nồng hắc ở hồ bơi thường xuất phát từ Chloramine. Đây là sản phẩm phụ hóa học sinh ra khi clo phản ứng với mồ hôi, nước tiểu và tế bào da của người bơi. Hóa chất này là nguyên nhân chính gây đỏ mắt.
"Một hồ bơi sạch không có mùi clo nồng nặc. Nếu mùi quá mạnh, nước đang bị ô nhiễm và người dân nên tránh sử dụng", bà Cuchara nói.
Nguyên tắc bơi lội an toàn
Để phòng tránh rủi ro mắc bệnh, chuyên gia khuyến cáo người dân tuân thủ các quy tắc vệ sinh chung:
Tắm tráng trước khi bơi: Một phút tắm tráng giúp loại bỏ bụi bẩn và dầu trên da, giúp hóa chất làm sạch trong hồ hoạt động hiệu quả.
Không bơi khi ốm: Tránh xuống nước khi đang có vết thương hở hoặc bị tiêu chảy. Người vừa điều trị ký sinh trùng đường ruột cần đợi ít nhất hai tuần sau khi hết triệu chứng mới quay lại hồ bơi.
Tránh nuốt nước: Không để nước lọt vào miệng nhằm giảm nguy cơ nhiễm khuẩn đường tiêu hóa.
Vệ sinh định kỳ: Đi vệ sinh thường xuyên. Với trẻ nhỏ, phụ huynh cần thay tã tại khu vực riêng biệt, cách xa hồ bơi.
Vệ sinh cá nhân sau khi bơi: Lau khô tai kỹ lưỡng để ngăn đọng nước gây viêm. Tắm lại bằng nước sạch để loại bỏ hóa chất trên da.
Người bơi nên rời khỏi hồ ngay lập tức nếu thấy nước có mùi lạ hoặc mắt bị kích ứng.
Ngày 26/4, Trung tâm Y tế khu vực Cẩm Khê (tỉnh Phú Thọ) thông tin, các bác sĩ tại đây vừa cấp cứu trường hợp nam sinh 17 tuổi nhập viện trong tình trạng khẩn cấp với các biểu hiện nổi ban đỏ, ngứa toàn thân, tê ngứa lưỡi, sưng nề môi và mắt, kèm theo cảm giác mệt mỏi rõ rệt.
Theo gia đình, tối cùng ngày, bệnh nhân ăn ve sầu đã chế biến. Khoảng một giờ sau, các triệu chứng bất thường xuất hiện và nhanh chóng nặng lên, buộc người nhà đưa đi cấp cứu lúc gần 1h sáng.
Bác sĩ Nguyễn Duy Long, Khoa Cấp cứu - Hồi sức tích cực và Thận nhân tạo, Trung tâm Y tế khu vực Cẩm Khê cho biết người bệnh được chẩn đoán phản vệ mức độ nhẹ sau khi ăn ve sầu. Đáng chú ý, nam sinh này có tiền sử dị ứng với tôm và tằm là những yếu tố có thể làm tăng nguy cơ phản ứng dị ứng chéo, ngay cả khi thực phẩm đã được chế biến.
Ngay sau khi nhập viện, bệnh nhân được xử trí theo đúng phác đồ điều trị phản vệ. Nhờ can thiệp kịp thời, bệnh nhân được xuất viện sau 2 ngày điều trị.
Bác sĩ Long khuyến cáo, không phải thực phẩm "lạ miệng" nào cũng an toàn. Những người có tiền sử dị ứng, đặc biệt là với hải sản hoặc côn trùng, cần thận trọng khi thử các món ăn mới. Khi xuất hiện các dấu hiệu như ngứa, nổi sẩn đỏ, sưng môi hoặc lưỡi, phù mi mắt, đau bụng, nôn, khó thở sau khi ăn, người dân cần đến ngay cơ sở y tế để được xử trí kịp thời.
Trước đó, một trường hợp khác tại Quảng Ninh cũng nhập viện trong tình trạng sốc phản vệ nặng sau khi ăn ve sầu chiên. Khi vào viện, bệnh nhân tụt huyết áp, mạch nhanh, nổi ban đỏ toàn thân, được xác định sốc phản vệ do dị ứng thức ăn.
Theo bác sĩ, sốc phản vệ có thể xảy ra rất nhanh sau khi tiếp xúc dị nguyên, với các biểu hiện như mệt mỏi, chóng mặt, khó thở, tụt huyết áp, rối loạn ý thức, thậm chí hôn mê, tử vong nếu không cấp cứu kịp thời. Nguyên nhân thường gặp gồm thuốc, thức ăn và nọc côn trùng.
Côn trùng như ve sầu có thể chứa protein lạ dễ gây dị ứng. Người từng dị ứng hải sản có nguy cơ phản ứng chéo khi ăn côn trùng. Các chuyên gia khuyến cáo không nên ăn côn trùng tự bắt, chưa được kiểm định an toàn; khi có dấu hiệu bất thường sau ăn, cần đi khám ngay.
Phản vệ là tình trạng có thể diễn tiến nhanh và đe dọa tính mạng nếu không được cấp cứu đúng lúc. Các chuyên gia y tế nhấn mạnh, mọi người không nên chủ quan trước những biểu hiện ban đầu, bởi đó có thể là dấu hiệu cảnh báo sớm của biến chứng nguy hiểm.
Tại Mỹ, Đạo luật Truyền thông năm 1934 của quốc gia được sửa đổi bằng Đạo luật Viễn thông năm 1996, yêu cầu các nhà sản xuất thiết bị viễn thông và các nhà cung cấp dịch vụ viễn thông phải bảo đảm các thiết bị và dịch vụ này có thể tiếp cận và sử dụng được đối với người khuyết tật.
Những sửa đổi này nhằm bảo đảm rằng người khuyết tật có thể tiếp cận với nhiều loại sản phẩm và dịch vụ, như điện thoại cố định, điện thoại di động, máy nhắn tin, dịch vụ chờ cuộc gọi và dịch vụ tổng đài.
Tại Úc, Chương trình bảo hiểm người khuyết tật quốc gia (NDIS) cung cấp ngân sách trực tiếp cho người khuyết tật để họ tự lựa chọn dịch vụ phù hợp với nhu cầu cá nhân, qua đó tăng cường quyền tự quyết và cá nhân hóa hỗ trợ.
Thông qua cổng thông tin điện tử và hệ thống quản lý trực tuyến, người tham gia có thể theo dõi ngân sách được phân bổ; quản lý các khoản chi; lựa chọn và thay đổi nhà cung cấp dịch vụ; nộp yêu cầu thanh toán và cập nhật kế hoạch.
Người khuyết tật có thể theo dõi ngân sách của mình bằng cách xem trên cổng thông tin The myplace portal or my NDIS app để xem những khoản thanh toán nào đang được thực hiện cho các nhà cung cấp của họ, nhưng không phải trả bất kỳ hóa đơn nào hoặc thực hiện bất kỳ hoạt động ghi sổ kế toán nào (National Disability Insurance Scheme, 2026).
Nền tảng số giúp tăng tính minh bạch, giảm thủ tục hành chính và nâng cao khả năng tự quản lý của người khuyết tật.
Đồng thời, hệ thống dữ liệu tập trung cũng hỗ trợ cơ quan quản lý trong việc giám sát chất lượng dịch vụ, đánh giá hiệu quả chính sách và điều chỉnh nguồn lực. Việc tích hợp công nghệ số vào toàn bộ quy trình quản lý đã tạo nên một "hệ sinh thái dịch vụ số" đồng bộ, trong đó cá nhân, nhà cung cấp và cơ quan quản lý được kết nối trên cùng một nền tảng.
Ở châu Âu, tiêu chuẩn tiếp cận web WCAG (Web Content Accessibility Guidelines) được áp dụng rộng rãi nhằm bảo đảm khả năng truy cập cho mọi người, bao gồm người khuyết tật. Phiên bản mới nhất WCAG 2.2 nhấn mạnh thiết kế bao trùm và trải nghiệm người dùng (W3C, 2023).
Ngoài ra, các quốc gia Bắc Âu như Phần Lan đã phát triển mô hình giáo dục hòa nhập, trong đó hỗ trợ giáo dục được cung cấp ngay trong lớp học thay vì tách biệt, giúp người khuyết tật tham gia đầy đủ vào hệ thống giáo dục (UNESCO, 2020).
Tại Việt Nam, Chương trình chuyển đổi số quốc gia năm 2020 đã tạo nền tảng quan trọng để phát triển dịch vụ công trực tuyến và mở rộng tiếp cận cho người dân, bao gồm người khuyết tật.
Các chính sách như Nghị quyết 57-NQ/TW (2024) và Thông tư 26/2020/TT-BTTT đã bước đầu tích hợp yếu tố tiếp cận số vào quản lý nhà nước. Hệ thống dịch vụ công trực tuyến đã giúp người khuyết tật tiếp cận thủ tục hành chính từ xa, giảm chi phí và tăng tính độc lập (VOV, 2025).
Trong công tác xã hội, chuyển đổi số mở ra các phương thức hỗ trợ mới như tư vấn trực tuyến, ứng dụng di động và nền tảng trí tuệ nhân tạo, góp phần nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều rào cản vẫn tồn tại. Khảo sát năm 2024 cho thấy nhiều cổng thông tin điện tử chưa tương thích với công nghệ hỗ trợ như trình đọc màn hình, thiếu mô tả hình ảnh và phụ đề. Điều này làm hạn chế khả năng tiếp cận thông tin và dịch vụ của người khuyết tật, đặc biệt là người khiếm thị.
Hạ tầng công nghệ tuy phát triển nhanh nhưng chưa đồng bộ, tiêu chuẩn tiếp cận còn lạc hậu và cơ chế giám sát chưa hiệu quả. Điều này tạo ra khoảng cách đáng kể giữa chính sách và thực tiễn. Các nghiên cứu cho thấy người khuyết tật có nguy cơ bị loại trừ số cao hơn do hạn chế về kỹ năng, thiết bị và thiết kế công nghệ không phù hợp.
Nếu không áp dụng cách tiếp cận bao trùm trong thiết kế và triển khai công nghệ, chuyển đổi số có thể làm gia tăng bất bình đẳng. Ngoài ra, việc thiếu nguồn lực, chi phí cao trong nâng cấp hệ thống, và sự phối hợp liên ngành chưa hiệu quả cũng là những rào cản lớn trong thực thi chính sách.
