“Họ không cho tôi thuê khách sạn mà nói về ở cùng để tiện chăm sóc. Điều này thật kỳ lạ với người Mỹ”, ông Timothy, 63 tuổi, nói. Ông không ngờ chuyến đi lại khiến bản thân nghĩ đến việc bán tài sản ở Mỹ và sang Việt Nam nghỉ hưu.
Timothy là chủ doanh nghiệp sửa chữa máy móc tại bang Georgia. Sau khi vợ qua đời, ông sống cùng con trai út Nicholas, 28 tuổi. Năm 2023, Nicholas sang Việt Nam định cư và kết hôn với chị Vũ Thị Hương, 25 tuổi, quê Bắc Ninh. Vì muốn tìm hiểu cuộc sống của các con, Timothy bay sang Việt Nam.
Ông Vũ Đình Tư (bố ruột Hương) dọn dẹp nhà cửa ở xã Hiệp Hòa, Bắc Ninh để tiếp đón thông gia. “Người ta ở xa tới thăm mình, theo tục lệ quê tôi, để khách ra khách sạn ở là thiếu tình cảm”, ông nói.
Tết 2024, ngay khi bước vào nhà, Timothy thấy ông thông gia Việt đã chuẩn bị sẵn khăn tắm, trải ga giường, máy sấy tóc và cả bộ dao nĩa riêng. “Sự tỉ mỉ này khiến tôi cảm giác như họ đang đón một người thân”, ông nói.
Những ngày sau đó, Timothy được kéo vào các hoạt động chuẩn bị Tết. Ông học cách thắp hương, sắp mâm ngũ quả. Người đàn ông Mỹ còn được chỉ mẹo cắt bánh chưng. Thay vì dùng dao, Timothy tước lạt tre thành sợi mảnh, đan chéo trên mặt bánh. Khi lật bánh và kéo từng sợi lạt, khối nếp tách ra thành những phần đều nhau, mặt bánh phẳng và không dính tay.
Không khí quây quần của Tết Việt gợi Timothy nhớ về nước Mỹ thập niên 1970, thời điểm gia đình ông còn tụ họp tại nhà bà nội vào mỗi sáng. Sau khi bà qua đời, các mối liên hệ dần thưa vắng, anh chị em chỉ còn nghe tiếng nhau qua những cuộc gọi rời rạc. “Tôi như tìm lại được không khí gia đình đã mất từ lâu”, ông nói.
Tháng 5/2024, Timothy đặt vé quay lại Việt Nam dự đám cưới chị gái Hương. Ông thấy đám cưới ở làng quê không chỉ là ngày vui của cô dâu, chú rể mà là việc chung của cả cộng đồng. Hàng xóm, họ hàng tự phân công công việc, người làm gà, người nấu cỗ, người trang trí, cắm hoa. Mọi việc diễn ra nhịp nhàng, không cần đến các dịch vụ chuyên nghiệp.
Hai tuần ở Việt Nam, Timothy dậy sớm phụ dọn dẹp khiến Vũ Đình Tư thường xuyên phải can ngăn vì sợ khách mệt. Nhà thông gia cũng từ chối mọi khoản chi phí ông đề nghị đóng góp.
Từ trải nghiệm đó, ông nhận thấy sự khác biệt về cách sống. Người Mỹ đề cao tự do cá nhân nhưng dễ bị cuốn vào vòng xoáy công việc, hóa đơn. Ngược lại, người Việt coi trọng sự san sẻ trong cộng đồng.
Đầu năm 2025, Timothy trở lại Việt Nam lần thứ ba. Lần này ông tự xách vali về thẳng nhà thông gia, không cần con trai, con dâu đi cùng. Trở ngại lớn nhất của chuyến này là người cháu nội của ông Tư – người duy nhất nói được tiếng Anh – lại vắng nhà. Dẫu vậy, câu chuyện của hai ông thông gia vẫn tiếp diễn nhờ Google dịch.
Ông Tư kể có lần giải thích về món lòng lợn, ông phải thao tác trên điện thoại bốn lần để thông gia hiểu rõ nguyên liệu. “Ông ấy thử tất cả món được mời, kể cả mắm tôm. Ông cũng không nề hà việc gì, từ dọn dẹp đến phụ giúp việc nhà. Sự giản dị đó khiến chúng tôi thấy gần gũi”, ông Tư nói.
Chị Vũ Thị Hương, con dâu ông Timothy, nói bất ngờ khi thấy bố chồng hòa nhập với cuộc sống ở Việt Nam rất nhanh. Khi Nicholas đến Việt Nam, anh từng chia sẻ với bố về sự thân thiện của người Việt, cách mọi người sẵn sàng giúp nhau không cần lý do. “Lúc đó bố chưa hình dung được, nhưng khi ông sang và sống cùng, ông tin điều đó”, chị nói.
Mỗi sáng, hai người đàn ông dậy sớm uống trà mạn rồi đi bộ. Timothy quan sát vợ chồng thông gia tập thể dục nhịp điệu, đôi khi bật cười trước những động tác của ông Tư. Trên đường tản bộ, ông làm quen với hàng xóm. Một cụ bà quét sân thường mỉm cười vẫy tay. Không cần người phiên dịch, Timothy đáp lại “Xin chào”. Thi thoảng, bà còn giúi cho ông gói bánh.
Buổi chiều, ông cùng thông gia đi đón cháu gái. Ở cổng trường, sự xuất hiện của Timothy khiến đám trẻ tò mò chạy lại vây quanh. Lúc rảnh, ông đứng lặng nhìn lũ trẻ đá bóng trên bãi đất trống đối diện trường.
Trong những lần xuống phố, ông được chỉ cách “sống sót” giữa giao thông Việt Nam. Quy tắc là bước xuống đường thì không ngập ngừng, nhìn thẳng và tiến về phía trước. “Cuộc sống ở Việt Nam thú vị tới mức tôi nghĩ mình chắc chắn thuộc về nơi này”, ông nói.
Trở về Mỹ, Timothy quay lại cảnh sống một mình, mỗi ngày đi làm và ra chăm sóc mảnh vườn. Ông thấy nhớ không khí ở căn nhà gỗ ở Bắc Ninh luôn có người ra vào.
Tháng 2/2026, ông Timothy sang Việt Nam lần thứ tư và nhận mình đã “hòa tan” với cuộc sống ở đây. Lần này ông đã có thể làm được mọi thứ, xắn tay vào rửa chén, lau nhà, cắt bánh chưng và chuẩn bị tiền lì xì cho các cháu dịp năm mới.
“Tôi đang cân nhắc bán hết tài sản ở Mỹ để sang Việt Nam sống lâu dài”, ông nói.
Bạn Tô Thành Long - sinh viên năm 3 ngành kỹ thuật phần mềm, Trường đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia TP.HCM) - là ví dụ điển hình khi người trẻ đang "kéo" AI về gần với đời sống.
Cuối tháng 3 vừa qua, Long cùng nhóm Snackathon tham gia cuộc thi Swin Hackathon 2026 do Swinburne Vietnam tổ chức và giành giải 4 toàn quốc với sản phẩm FinAdvisor - chatbot AI giải quyết vấn đề tài chính.
Thay cho hỏi đáp chung chung, FinAdvisor được thiết kế theo ngữ cảnh riêng của người dùng. "Với người bán hàng nhỏ lẻ hay kinh doanh tự do, họ khó dùng phần mềm để thống kê thu - chi một cách trực quan hay lập kế hoạch tài chính. Công cụ này giúp họ giải quyết vấn đề đó và dễ hình dung tình hình tài chính cá nhân", Long nhấn mạnh.
Học cùng trường, bạn Trương Minh Tiền - sinh viên ngành khoa học dữ liệu - chọn ứng dụng AI vào mảng khác. Sớm đam mê và chủ động tìm hiểu từ năm nhất, Tiền và các bạn có bài nghiên cứu khoa học tham dự hội thảo Quốc tế CSoNet 2025.
Đề tài về ứng dụng AI tạo dữ liệu cho robot hỗ trợ người già trong bệnh viện và giải quyết bài toán liên quan. Hiện tại, Minh Tiền và nhóm đang phát triển Omilearn - nền tảng hỗ trợ học tập cá nhân hóa tích hợp AI.
Ngoài các tính năng quen thuộc như ghi chú, tóm tắt bài học, vẽ sơ đồ tư duy…điểm đặc biệt mà Tiền tâm đắc là chế độ "dạy cho AI" lấy cảm hứng từ phương pháp Feynman. Qua việc giải thích lại kiến thức, người học có thể tự kiểm tra mức độ hiểu bài của mình một cách hiệu quả.
Với bạn Võ Thị Như Quỳnh, sinh viên năm 3 ngành khoa học máy tính Trường đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TP.HCM) là minh chứng khác cho sự dấn thân của giới trẻ Việt vào lĩnh vực AI.
Từ hè năm nhất, Quỳnh chủ động gửi email xin tham gia nhóm nghiên cứu của PGS.TS Quản Thành Thơ - Trưởng khoa khoa học và kỹ thuật máy tính và được thầy chấp thuận.
Từ công việc nền tảng như xử lý dữ liệu, Quỳnh dần định hình hướng nghiên cứu về xử lý ngôn ngữ tự nhiên và các mô hình kết hợp ngôn ngữ - thị giác. Đề tài đầu tiên Quỳnh tham gia là hỗ trợ nghiên cứu dịch máy giữa tiếng Việt và tiếng dân tộc Ba Na.
Công việc tưởng chừng đơn giản như xử lý lỗi chính tả và làm giàu dữ liệu lại trở thành thử thách lớn với người mới bắt đầu mà Quỳnh tự nhận "phải thử rất nhiều lần, vận dụng nhiều kiến thức mới ra kết quả đúng".
Một sản phẩm khác của Quỳnh cùng cộng sự là HCMUT Chatbot - trợ lý ảo tư vấn tuyển sinh đang được triển khai trên website trường. Chatbot có khả năng hiểu tiếng Việt, trả lời câu hỏi về trường - khoa và hỗ trợ học sinh, tân sinh viên nhanh chóng làm quen với môi trường học tập.
Diễn đàn "Hành trang 5 tốt - Từ cảm hứng đến hành động" tại Học viện Cán bộ TP.HCM cùng bàn luận về hành trình chinh phục danh hiệu "Sinh viên 5 tốt".
Có lo ngại việc rèn luyện các tiêu chí sẽ ảnh hưởng việc học, song sinh viên Lê Hùng Phát (Trường ĐH Sư phạm TP.HCM) cho rằng cần biết ưu tiên điều cần thiết ở từng thời điểm, đồng thời phải biết từ chối những việc khiến bản thân quá tải chứ đừng ôm đồm.
Phát nói không nên làm việc một mình mà biết cách phân bổ nguồn lực, tận dụng công nghệ, ứng dụng số để tối ưu hóa thời gian. Trong khi đó vấn đề khiến nhiều sinh viên loay hoay chính là tích lũy ngoại ngữ để thỏa tiêu chí hội nhập tốt.
Nguyên Phó chủ tịch Hội Sinh viên Việt Nam TP.HCM Trần Thị Kiều Anh nói không ít bạn e ngại khi được yêu cầu làm bài kiểm tra đầu vào vì sợ lộ điểm yếu. Giải pháp là hoàn toàn có thể bắt đầu bằng bài kiểm tra miễn phí online và cần có mục tiêu, lộ trình rõ ràng chinh phục ngoại ngữ.
Đưa lời khuyên, nguyên Chủ tịch Hội Sinh viên Việt Nam Trường ĐH Mở TP.HCM Lê Thanh Long nói "Sinh viên 5 tốt" là một phong trào, không chỉ là danh hiệu hay đích đến. Khi tổ chức các chương trình gắn với năm tiêu chí chính là tạo môi trường để sinh viên phát triển toàn diện từ học tập, thể chất đến kỹ năng.
"Sinh viên 5 tốt thực chất không quá xa vời mà là những tiêu chí cơ bản mà mỗi sinh viên nên rèn luyện, hướng tới để học tập nghiêm túc, luyện tập thể thao hay tham gia nghiên cứu khoa học, hoạt động tình nguyện, trang bị ngoại ngữ hoàn thiện bản thân", anh Long nói.
Ngày hội "Sắc lam trong xanh" và tọa đàm "Hành động nhỏ - Tác động lớn" tại Trường CĐ Kỹ thuật Cao Thắng có sự tham gia của Hoa hậu môi trường thế giới 2023 Nguyễn Thanh Hà. Cho rằng ai cũng quan tâm môi trường và chính những trải nghiệm thực tế trước ô nhiễm, biến đổi khí hậu và thiếu nước sạch đã thôi thúc cô hành động.
Hoa hậu Thanh Hà cho biết đã chuyển từ quan tâm sang tiên phong thực hiện các dự án cộng đồng. Điển hình như dự án "Vòng tay Mekong xanh" hỗ trợ người dân Đồng bằng sông Cửu Long ứng phó với biến đổi khí hậu hay dự án vẽ tranh về môi trường dành cho trẻ em.
"Không nhất thiết phải bắt đầu bằng những điều quá lớn mà từ những việc cụ thể, phù hợp với điều mình thấy còn thiếu, còn cần thay đổi. Mỗi người đều có thể trở thành một người tiên phong nhỏ để chính những bước đi nhỏ đó góp phần tạo nên những thay đổi lớn cho môi trường", Thanh Hà bày tỏ.
Người sáng lập Cộng đồng xanh Việt Nam Nguyễn Ngọc Ánh nói những đợt bão lũ, sạt lở ở miền Bắc và miền Trung khiến người dân đối mặt với mất mát, thiếu thốn. Điều cần trăn trở là sau thiên tai chúng ta cần phải hành động ra sao. Bởi chúng ta hoàn toàn có thể làm nhiều điều từ trước đó, bắt đầu từ việc nhỏ nhất như trồng cây xanh để giảm sạt lở.
"Nếu mỗi người Việt Nam trồng thêm một cây xanh, chúng ta đã có hơn một trăm triệu cây xanh. Chỉ cần mỗi người nhặt một túi rác, giảm một lần dùng nhựa và lan tỏa đến nhiều người cùng làm thì những điều nhỏ sẽ cộng hưởng thành thay đổi lớn", chị Ánh nói.
Vấn đề môi trường không chỉ là tuyên truyền mà cần hành động bởi trăm lời nói hay không bằng một hành động cụ thể. Tín hiệu đáng mừng khi nhiều trường ĐH hiện nay cũng đã chuyển từ nói sang làm với việc tổ chức dự án, chiến dịch, hoạt động xanh hay chế tạo các sản phẩm xanh, nhiên liệu xanh...
James, 35 tuổi, là một nhân viên văn phòng ở New York (Mỹ), chăm chỉ làm việc và luôn về nhà đúng giờ. Tuy nhiên, anh không có mạng lưới hỗ trợ tinh thần ngoài vợ. Khi gặp áp lực công việc, anh mang sự im lặng về nhà và không chia sẻ với bạn bè.
Tina (vợ anh) kể mỗi khi chồng buồn, cô phải chủ động hỏi han để giúp anh giải tỏa. Cô phải nhắc anh gọi điện cho mẹ, chuẩn bị quà sinh nhật cho bạn bè anh và tiếp nhận mọi suy nghĩ tiêu cực của chồng. James coi đó là sự tin tưởng, nhưng với Tina, đó là công việc không lương gây kiệt sức.
"Nếu tôi lộ ra sự yếu lòng, tinh thần của chồng cũng sẽ suy sụp theo", Tina nói.
Các nhà nghiên cứu tại Đại học Stanford (Mỹ) gọi việc phụ nữ trở thành người xử lý áp lực tâm lý cho bạn đời (người yêu) là "mankeeping" (chăm sóc đàn ông). Đây là trạng thái phụ nữ phải tiếp nhận những thất bại và sự cô đơn của nam giới để duy trì mối quan hệ.
Áp lực vô hình này tạo ra xu hướng "quiet quitting" (buông bỏ thầm lặng) trong tình yêu. Báo cáo từ Trung tâm Nghiên cứu Pew (Mỹ) cho biết tỷ lệ nam giới độc thân tích cực tìm kiếm bạn đời là 50%, trong khi con số này ở phụ nữ là 35%.
Khảo sát của Survey Center on American Life chỉ ra tỷ lệ nam giới không có bạn thân đã tăng gấp 5 lần kể từ năm 1990. Việc e ngại bộc lộ sự yếu đuối trước bạn bè cùng giới khiến họ dồn gánh nặng tâm lý lên bạn đời.
Ông Christopher Pepper, điều phối viên giáo dục sức khỏe tại Học viện Nghệ thuật và Khoa học San Francisco (Mỹ), cho biết Gen Z giao tiếp chủ yếu qua môi trường trực tuyến, khiến nam giới khó tìm thấy sự đồng cảm. Hệ quả là 2/3 nam giới trẻ cảm thấy không có ai hiểu mình.
Nhiều phụ nữ hiện nay không chấp nhận việc đè nén nhu cầu cá nhân. Khoảng 56% phụ nữ được hỏi cho biết họ gặp khó khăn trong việc tìm đối tượng đáp ứng kỳ vọng. Nghiên cứu từ Đại học Michigan (Mỹ) cho thấy phụ nữ trong mối quan hệ (yêu đương hoặc kết hôn) làm thêm trung bình 7 giờ việc nhà mỗi tuần, trong khi nam giới tiết kiệm được thời gian khi có bạn đời.
An toàn cá nhân cũng là một rào cản. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), 1/3 phụ nữ toàn cầu từng trải qua bạo lực từ bạn đời. Do lo ngại rủi ro, 62% phụ nữ độc thân cho biết không có ý định hẹn hò.
Khi phụ nữ rút lui khỏi các mối quan hệ, quan điểm của nam giới có sự thay đổi. Phân tích từ Financial Times chỉ ra tại 30 quốc gia, nam giới Gen Z có xu hướng bảo thủ hơn phụ nữ, với mức chênh lệch quan điểm lên đến 30%.
Ông Christopher Pepper cho rằng xã hội cần ngừng yêu cầu phụ nữ phải tiếp nhận tổn thương của người khác. Theo ông, nam giới cần rèn luyện sự nhạy bén tâm lý và tự chịu trách nhiệm về cảm xúc cá nhân thay vì biến đối phương thành chỗ dựa duy nhất.
Hiện có 29% nam giới Gen Z đang độc thân. Nếu không sớm trưởng thành để tự giải quyết sự tổn thương của chính mình, họ sẽ mất đi cơ hội được yêu thương. Mối quan hệ chỉ bền vững khi cả hai đều có khả năng tự cân bằng, thay vì biến đối phương thành trạm cứu hộ cảm xúc duy nhất.
"Đã đến lúc giao bài tập về nhà cho nam giới", chuyên gia nói.
