Không còn đặt nặng chuyện tích góp sớm, nhiều người trẻ ưu tiên trải nghiệm hơn tiết kiệm. Họ xem trải nghiệm như một dạng “tài sản tinh thần”.
Trần Thị Thanh Trúc (25 tuổi, ngụ tại TP.HCM) tâm sự: “Mình ưu tiên trải nghiệm hơn vì mình cho rằng những chuyến du lịch hay concert (buổi hòa nhạc – PV) là phần thưởng cũng như là thời gian nghỉ ngơi dành cho bản thân sau khi đã tập trung làm việc suốt thời gian dài”.
Trong cách phân bổ thu nhập, ngoài việc chi tiêu hằng ngày, Trúc giữ một nguyên tắc khá rõ ràng: khoảng 30% dành cho trải nghiệm, 20% cho tiết kiệm. Phần tiết kiệm này được xem như lớp đệm an toàn, dùng cho những tình huống phát sinh hoặc các kế hoạch dài hạn. “Mình vẫn muốn tận hưởng cuộc sống, nhưng cũng phải có một khoản dự phòng để không bị động”, Trúc nói.
Ký ức gần nhất mà bạn nhắc đến là chuyến đi tự túc đến Thái Lan. Trúc kể: “Tháng 3 vừa rồi mình có một chuyến đi kết hợp du lịch và concert 6 ngày 5 đêm tại Thái Lan. Tổng chi phí cho chuyến đi tầm khoảng hơn 40 triệu đồng, trong đó có 3 ngày đi concert nên mình đã chi khoảng 20 triệu đồng cho tiền vé, hơn 20 triệu đồng còn lại cho những chi phí: di chuyển, ăn ở, mua sắm… Tổng thể mình rất hài lòng về chuyến đi vì đã được nghỉ ngơi sau thời gian dài làm việc xuyên tết cũng như có thêm nhiều trải nghiệm thú vị tại nước bạn”.
Lương Hoàng Cẩm Tú (23 tuổi, ngụ đường Tạ Quang Bửu, Q.8 cũ) khẳng định: “Hiện tại mình ưu tiên trải nghiệm nhiều hơn”.
Vì sống cùng gia đình, không lo việc ăn uống hằng ngày, tiền nhà cửa… nên khoảng 60% thu nhập mỗi tháng Tú dành cho những chuyến đi, những đêm nhạc giải trí; 40% giữ lại như một khoản dự phòng. “Mình vẫn phải có một phần tiết kiệm để không bị động, nhưng nếu chỉ làm việc rồi để đó, mình thấy bản thân dễ bị kiệt sức”, Tú chia sẻ, như một cách lý giải cho tỷ lệ chi tiêu của mình.
Tú thường đi xem ca nhạc cùng bạn bè. Gần đây nhất, Tú tham dự một concert và tấm vé 755.000 đồng không phải hạng cao nhất, nhưng đủ gần để cô nàng thực sự “chạm” vào không khí của concert, chứ không chỉ đứng xem từ xa.
Ngoài chi phí vé, Tú chi thêm nhiều khoản khác để có đêm nhạc trọn vẹn. Điều đáng nói, theo Tú, sau mỗi lần như vậy, bạn nhận ra mình “nhẹ” hơn theo đúng nghĩa tinh thần. “Mình làm việc áp lực, nhiều khi bị cuốn vào tiến độ hoàn thành công việc liên tục. Những lúc được “cháy” hết mình ở concert, mình thấy như được xả hết năng lượng tiêu cực”, Tú chia sẻ.
Nguyễn Nam Anh (25 tuổi, TP.HCM), làm việc trong lĩnh vực thể thao, chọn du lịch như một phần không thể thiếu trong năm. Không đi quá dày, nhưng mỗi chuyến đi đều được anh chuẩn bị kỹ lưỡng từ lịch trình đến ngân sách. “Mình không đi quá nhiều, nhưng mỗi lần đi là muốn đi cho đáng”, Nam Anh nói.
Về tài chính, Nam Anh dành khoảng 30% thu nhập cho du lịch, phần còn lại được chia cho tiết kiệm và các chi phí cá nhân. “Mình vẫn giữ nguyên tắc phải có tiền dự phòng, nên mỗi chuyến đi đều nằm trong kế hoạch từ trước, chứ không phải thích là đi ngay”, Anh chia sẻ.
Theo tiến sĩ Trần Thanh Điền (Trường ĐH Nguyễn Tất Thành), trong một thế giới nhiều biến động, việc giữ tiền hay tích trữ tài sản không còn mang lại cảm giác an toàn tuyệt đối. Thay vào đó, người trẻ có xu hướng tạo ra giá trị bằng cách nâng cao năng lực cá nhân, mở rộng mối quan hệ và tìm kiếm cơ hội nghề nghiệp thông qua những trải nghiệm thực tế. Một chuyến đi, một khóa học hay một lần dấn thân vào môi trường mới, nếu được lựa chọn đúng, đều có thể trở thành “khoản đầu tư” cho tương lai.
“Câu chuyện không nằm ở việc nên hay không nên chi tiền cho trải nghiệm, mà nằm ở cách lựa chọn. Những trải nghiệm giúp nâng cao kỹ năng, mở rộng hiểu biết… luôn xứng đáng được ưu tiên. Ngược lại, những hoạt động chỉ mang tính chạy theo trào lưu, làm cho có hoặc để “bằng bạn bằng bè” lại dễ khiến người trẻ rơi vào vòng xoáy tiêu dùng thiếu kiểm soát”, tiến sĩ Điền nói.
Tuy nhiên, tiến sĩ Điền cho biết cũng cần có tích lũy tài chính. Vì thế, việc xây dựng thói quen tài chính hợp lý là rất cần thiết. Một nguyên tắc đơn giản được tiến sĩ Điền gợi ý: “Luôn dành ra một phần thu nhập để tiết kiệm, có thể từ 20 – 50% tùy khả năng mỗi người. Phần còn lại được phân bổ rõ ràng cho chi tiêu thiết yếu và trải nghiệm, nhưng quan trọng là phải giữ kỷ luật với giới hạn đã đặt ra”.
Bạn có tò mò chàng thủ khoa này đã chuẩn bị những gì để quá trình ôn thi đạt hiệu quả? Cùng theo dõi video Thủ khoa tiếp sức gen Z mùa thi hôm nay để nghe Quang Tiến bật mí những cách hay mà bản thân anh chàng đã áp dụng.
Nhắc đến những điều cần và nên chuẩn bị trong quá trình ôn luyện, Quang Tiến cho biết yếu tố chắc chắn đầu tiên chính là kiến thức. "Vì kiến thức là nền tảng cho mọi thứ", chàng thủ khoa khẳng định.
Nhưng kiến thức thì dàn trải rất nhiều, thí sinh nên dồn trọng tâm vào đâu? Theo Tiến, sách giáo khoa là nơi mang lại những kiến thức nền tảng tốt nhất và đề thi cũng sẽ không nằm ngoài sách giáo khoa quá nhiều. Nếu trong đề thi có ra ngoài sách giáo khoa cũng sẽ là những kiến thức nâng cao để đạt đến ngưỡng điểm 9 hoặc 10. Chính vì thế, Tiến khuyên thí sinh trước tiên nên nắm trước kiến thức nền tảng trong sách giáo khoa.
https://youtu.be/3jtHB9gwrG0
Bí quyết của Tiến để tránh học lan man, thiếu hiệu quả là nên hệ thống lại kiến thức. Chẳng hạn đối với môn lịch sử thí sinh nên hệ thống theo các mốc thời gian để dễ học, dễ nhớ hơn. Đối với các môn khác cũng nên hệ thống kiến thức theo từng chuyên đề riêng biệt như thế giúp quá trình ôn luyện được tốt nhất.
Đồng thời để đảm bảo việc học đủ và không bỏ sót kiến thức, Tiến cho rằng thí sinh nên có kế hoạch và lộ trình học tập cụ thể, chia rõ ngày hôm nay học cái gì, tuần này học những gì…
Việc luyện đề từ các năm trước là tất yếu, nhưng Tiến khuyên không chỉ luyện đề của 1 hoặc 2 năm trước mà tốt hơn là của nhiều năm về trước. "Khi luyện nhiều đề các năm trước sẽ giúp các bạn hình dung và được mẫu ra đề chung, từ đó sẽ giảm đi sự bất ngờ khi nhận đề thi", Tiến nói.
Lỗi sai trong quá trình giải đề là điều mà không thí sinh nào mong muốn. Tuy nhiên, cũng là điều mà không ai tránh khỏi. Nhưng nếu biết cách học từ những lỗi sai này, lại chính là yếu tố quyết định rất nhiều đến kết quả cao khi đi thi.
Đối với Tiến, việc chú ý đến lỗi sai của bản thân khi làm bài là điều rất quan trọng. Để hiệu quả, chàng thủ khoa khuyên mỗi thí sinh nên có cuốn sổ ghi lại những lỗi sai, để sửa, rút kinh nghiệm và từ đó giúp các bài thi sau không bị sai lặp lại những lỗi đó nữa.
"Đặc biệt, khi sửa đề phải nhận ra lỗi sai của bản thân, những câu đã làm đúng thì các đề tiếp theo không được sai và phải khắc phục những câu sai của đề trước", từ kinh nghiệm của mình, Tiến lưu ý.
Theo Tiến, những điều này được quyết định đa phần bởi phương pháp học. "Một điều cũng tối quan trọng trong quá trình ôn luyện là phải có phương pháp học. Không phải học vẹt, thuộc lòng mà là học phương pháp làm và học cách làm. Chẳng hạn một ngày làm 10 đề, nhưng cứ liên tục mắc đi mắc lại những lỗi sai đó, chứng tỏ rằng phương pháp đang áp dụng không hiệu quả và phải thay đổi. Đối với những câu đã làm đúng rồi nhưng lần sau giải lại sai, điều này chứng tỏ kiến thức trong quá trình học chưa chắc chắn. Nếu gặp trường hợp này, bạn phải xem lại quá trình học, phương pháp học", Tiến cặn kẽ hơn.
Đặt biệt, chàng thủ khoa cho rằng phải chú ý những câu dễ, không được để mất điểm oan với những câu dễ. Trong quá trình ôn thi, những câu khó theo Tiến nên dành nhiều thời gian hơn; và đảm bảo rằng ôn luyện làm sao khi sai câu khó một lần, lần sau gặp lại sẽ không sai nữa.
Tiến cũng khẳng định chỉ cần có phương pháp hợp lý, nắm vững kiến thức, khi đi thi sẽ không thể sai được.
Từ những kinh nghiệm của bản thân, Tiến hy vọng sẽ hữu ích với thí sinh trong giai đoạn ôn luyện đang rất căng thẳng cho kỳ thi cam go phía trước.
Một vài năm trước, trang cá nhân của Nguyễn Hoàng Ngọc Hà (28 tuổi, ngụ xã Trà Ôn, tỉnh Vĩnh Long) thường xuyên đăng hình ảnh, trạng thái và những bài viết chia sẻ cuộc sống thường ngày. Nhưng giờ đây cô đã chủ động dần rút lui khỏi mạng xã hội (MXH).
"Mục tiêu của mình là bỏ bớt tài khoản MXH, chỉ dùng email để kiểm tra công việc và liên lạc qua điện thoại khi cần", Hà tâm sự. Vì làm việc tự do chủ yếu qua hình thức trực tuyến, cô vẫn cần dùng MXH để duy trì kết nối công việc, nhưng ngoài khung giờ làm, Hà hạn chế tối đa.
Theo Ngọc Hà, có nhiều lý do để đưa đến quyết định này, đầu tiên là vì sức khỏe thể chất và cả tinh thần: "Từng có giai đoạn công việc phụ thuộc nhiều vào mạng xã hội, mình hay đau đầu, hoa mắt và trở nên căng thẳng". Hà cũng cho biết thay vì để MXH dọn mâm sẵn, cô muốn tự chọn món để não bộ và tâm trí dung nạp hằng ngày; những nội dung bản thân chủ động chọn thường nhẹ nhàng và dễ chịu hơn.
Trần Thành Đạt (30 tuổi, ngụ P.Xóm Chiếu, TP.HCM) cho rằng việc chủ động giảm tải MXH là để bảo toàn năng lượng. Đạt kể: "Công việc của tôi đòi hỏi tiếp xúc với nhiều người, vì vậy sau thời gian đó tôi chỉ muốn có không gian riêng, không còn nhu cầu lên mạng tương tác nhiều". Trước đây, anh cũng liên tục cập nhật cuộc sống lên mạng, nhưng dần thấy mệt vì "lúc nào cũng có cảm giác phải hiện diện, phải trả lời, phải theo kịp mọi thứ". Đạt cho biết: "Bây giờ tôi dùng MXH chủ yếu để nhắn tin với gia đình, bạn bè thân, thấy đầu óc nhẹ đi rõ".
Ngọc Hà và Thành Đạt không phải trường hợp cá biệt. Một số bạn trẻ chia sẻ họ đang theo đuổi lối sống "giảm online", "detox MXH" hay "sống chậm lại" để giảm áp lực từ thế giới mạng, tập trung hơn vào bản thân.
Từ góc độ tâm lý học, tiến sĩ tâm lý Nguyễn Hoàng Khắc Hiếu phân tích cơ chế đằng sau hiện tượng này. "MXH được thiết kế để kích thích dopamine (chất dẫn truyền thần kinh và được biết tới là "hormone hạnh phúc" - PV) liên tục thông qua lượt thích, bình luận và những nội dung giải trí bất tận. Song khi dopamine tiết ra liên tục và quá mức, nó dẫn đến trạng thái bão hòa, sự chú ý liên tục sẽ gây kiệt sức tâm lý", tiến sĩ Hiếu lý giải.
Cùng chia sẻ góc nhìn, tiến sĩ tâm lý Nguyễn Tuấn Anh (Học viện Thanh thiếu niên VN) cho rằng lựa chọn này không phải là sự thờ ơ: "Đó là phản ứng tự nhiên trước tình trạng quá tải thông tin và áp lực phải luôn hiện diện trong không gian số. Khi việc lên mạng trở thành một dạng trình diễn bản thân, một số bạn trẻ bắt đầu cảm thấy mệt mỏi nên họ chọn cách lấy lại quyền kiểm soát đối với đời sống tinh thần".
Việc tắt thông báo, giảm tương tác công khai, theo tiến sĩ Nguyễn Hoàng Khắc Hiếu, trong tâm lý học được gọi là thiết lập "ranh giới số". "Mỗi tiếng "ting" thông báo là một lần sự tập trung bị gián đoạn, tạo ra những micro-stress (áp lực siêu nhỏ - PV) tích tụ thành lo âu mỗi ngày", tiến sĩ Hiếu nói thêm.
Cả hai chuyên gia đều nhấn mạnh phải phân biệt giữa ẩn mình tích cực và thu mình tiêu cực. "Ẩn mình tích cực là một sự lựa chọn chủ động, người trẻ lùi một bước trên không gian mạng để lấy đà tiến lên hai bước trong đời sống thực. Dù ít online, họ vẫn làm tốt công việc, vẫn hiện diện trọn vẹn bên người thân và vui vẻ với bạn bè", tiến sĩ Khắc Hiếu mô tả. Còn theo tiến sĩ Tuấn Anh, thu mình tiêu cực không chỉ là "detox MXH" mà thường đi kèm với sự né tránh kéo dài, dần cắt đứt các kết nối ngoài đời, mất hứng thú với những hoạt động từng yêu thích...
Nhìn rộng hơn, tiến sĩ Nguyễn Tuấn Anh cho rằng nếu trước đây, hiện diện thường được hiểu là phải đăng tải, chia sẻ và được nhìn thấy thường xuyên, thì hiện nay một số bạn trẻ đang định nghĩa lại điều đó. "Họ có thể chọn nhắn tin riêng thay vì bình luận công khai, gặp mặt trực tiếp thay vì đăng ảnh, giữ một số trải nghiệm cho riêng mình thay vì biến mọi khoảnh khắc thành nội dung", tiến sĩ Tuấn Anh cho hay.
Không sợ sai và không ngại sửa là cách mà các thủ khoa đã áp dụng trong quá trình ôn thi tốt nghiệp THPT. Trần Ngọc Minh Thanh, thủ khoa Trường ĐH Kinh tế - Luật, ĐH Quốc gia TP.HCM, cho biết chắc chắn trong quá trình giải đề, luyện đề ai cũng vấp phải những sai lầm hoặc những khó khăn nhất định. Nhưng bạn học được những gì từ sai lầm đó mới là điều quan trọng nhất.
Minh Thanh cho rằng khi làm sai, trước tiên nên đối chiếu bài và đáp án, nếu vẫn chưa tìm ra được lý do vì sao bản thân lại sai, hay đọc kỹ lại vẫn không hiểu thì có thể nhờ bạn bè hoặc thầy cô hướng dẫn thêm. Thanh cho biết việc giải đề sai là chuyện bình thường, nhưng nhiều bạn lại khá nhút nhát trong việc trao đổi bài với giáo viên.
"Bản thân mình là người rất là thích trò chuyện cùng thầy cô nên những phần sai trong quá trình giải đề và mình không hiểu lý do vì sao sai hay là làm đến đây rồi mà hướng đi của bản thân với đáp án khác nhau, thì mình đều nhờ thầy cô hỗ trợ. Các bạn hãy mạnh dạn nhờ giáo viên bộ môn hoặc bất kỳ ai mà bản thân tin tưởng để nhờ họ chỉ ra lỗi sai và mình cảm thấy cách làm này rất hiệu quả", Minh Thanh chia sẻ.
Phân tích cặn kẽ hơn, Minh Thanh cho biết trong những trường hợp làm bài sai hoặc chỉ còn thiếu một bước nữa là chạm được đến đáp án nhưng lại bị "đứng yên" và không biết làm gì nữa, nếu hỏi giáo viên, họ sẽ chỉ ra tường tận những lỗi sai của các bạn, từ đó sẽ rút được rất nhiều kinh nghiệm và áp dụng cho những bài sau không phạm phải sai lầm tương tự như vậy nữa.
"Không những thế, khi biết hỏi, trả lời và đặt vấn đề sẽ giúp bạn có được tư duy logic nhiều hơn. Chính vì thế, mình cho rằng các bạn hãy mạnh dạn hỏi đi, đặt câu hỏi nhiều vào. Hỏi cũng là cách để học, các bạn học được rất nhiều từ những lời khuyên cũng như lời giải của bạn bè, thầy cô. Với mình đây là cách để có thể khắc phục lỗi sai và việc luyện được nhiều đề từ đó cũng dễ dàng hơn", Minh Thanh khuyên.
Cô nàng thủ khoa khẳng định khi đã nhận ra được lỗi sai của mình thì chắc chắn mọi người sẽ không mắc phải sai lầm đó một lần nào nữa và nếu có cũng chỉ có thể là những sai lầm mới.
"Và một sai lầm mới sẽ là những bước tiến đến thành công trong tương lai của các bạn. Vì thế các bạn hãy cố gắng ôn thi nha", Minh Thanh nói.đồng thời gửi gắm thêm: "Kết quả không thực sự phản ánh hết năng lực của các bạn, cho dù không đạt được mục tiêu thì hãy coi đó là một bước ngoặt để bạn hướng tới những con đường khác phù hợp hơn với bản thân. Hãy nhìn vào sự nỗ lực và thực sự cố gắng từng ngày, đó mới chính là giá trị và năng lực của chính bản thân các bạn", Minh Thanh.
