Trong thang máy, quán cà phê hay khi chờ đợi, việc lập tức mở điện thoại đã trở thành thói quen của nhiều người. Khi mọi khoảng chờ đều được lấp đầy, những khoảng lặng vốn từng rất tự nhiên đang dần biến mất, kéo theo nhiều hệ lụy mà không phải ai cũng biết. Không phải vì con người bận hơn, mà vì họ đã quen và ngày càng khó chấp nhận sự thiếu vắng của điện thoại trong cuộc sống, dù chỉ trong vài phút ngắn ngủi.
Bùi Diễm Quỳnh (ngụ ở đường Nguyễn Xí, P.13, Q.Bình Thạnh cũ; nay là P. Bình Lợi Trung, TP.HCM) cho biết việc sử dụng điện thoại trong những khoảng chờ đã trở thành thói quen. “Mình gần như luôn cầm điện thoại trong những lúc rảnh. Nếu không có, mình sẽ thấy không biết phải làm gì”, cô chia sẻ.
Tuy vậy, Quỳnh cũng từng thử rời khỏi màn hình: “Khi đi bộ hay dạo trong công viên, mình không dùng điện thoại. Lúc đó có cảm giác như được tách khỏi mạng xã hội, khỏi những thông tin đang bủa vây”.
Theo Quỳnh, việc lấp đầy mọi khoảng trống khiến người trẻ ít có thời gian nhìn lại bản thân. “Đôi khi ai cũng cần một khoảng trống để suy nghĩ nhiều hơn, để nhìn lại sau một ngày dài”, cô tâm sự.
Cùng quan điểm, Trần Hoài Đức (ngụ ở đường Phạm Văn Bạch, P.15, Q.Tân Bình cũ; nay là P.Tân Bình, TP.HCM) cho rằng việc cầm điện thoại trong những lúc chờ đợi đã trở thành phản xạ. “Nếu không có điện thoại, mình sẽ thấy không biết phải làm gì trong khoảng thời gian đó”.
Ở một góc nhìn khác, Phạm Tuấn Thành (ngụ ở đường Nguyễn Hữu Thọ, xã Phước Kiểng, H.Nhà Bè cũ; nay là xã Nhà Bè, TP.HCM) cho biết điện thoại gần như là vật bất ly thân. “Công việc của mình là giao hàng nên gần như đeo tai nghe suốt ngày. Điện thoại là ‘cần câu cơm’, nên rất quan trọng. Chắc mình chỉ không dùng lúc ngủ. Đã rất lâu rồi mình không biết khoảng lặng nghĩa là gì”, anh Thành nói.
Không chỉ là thói quen cá nhân, việc liên tục tìm đến điện thoại trong mọi khoảng chờ còn phản ánh sự thay đổi trong cách người trẻ tương tác với thời gian rảnh. Khi từng phút giây trống đều được lấp đầy, những khoảng lặng vốn là không gian để suy nghĩ và cảm nhận đang dần trở nên xa xỉ.
Chuyên gia tâm lý Phạm Thị Minh, Trung tâm đào tạo và chăm sóc tinh thần Thân Tâm Trí (P.Bình Tiên, TP.HCM; trước là P.8, Q.6, TP.HCM), cho rằng não bộ con người đang bị tái lập trình bởi môi trường số.
Theo bà Minh, việc nhiều người trẻ lấp đầy mọi khoảng chờ bằng điện thoại xuất phát từ ba cơ chế: né tránh cảm xúc khó chịu, quen với phần thưởng tức thì và nỗi sợ bị bỏ lỡ. “Khi không có gì làm, não sẽ “quay vào trong”, xuất hiện suy nghĩ, lo âu, tự vấn. Với nhiều người, đây không phải trạng thái dễ chịu, nên điện thoại trở thành liều thuốc ‘gây tê’ tinh thần nhanh chóng. Đồng thời, mạng xã hội, video ngắn… cung cấp kích thích nhanh, khiến não quen với việc nhận phần thưởng tức thì. Khi rơi vào khoảng trống, não sẽ tự động tìm lại cảm giác đó”, bà nhận định.
Bà Minh cho biết việc tiếp nhận thông tin liên tục còn khiến não rơi vào trạng thái chú ý phân mảnh. “Khả năng tập trung giảm, người trẻ có xu hướng lướt qua thông tin thay vì phân tích sâu. Khi mọi khoảng trống đều bị lấp đầy, con người cũng không còn thời gian để tự hỏi mình đang cảm thấy gì, muốn gì”, bà Minh nói.
Chuyên gia tâm lý Vũ Minh Tiến, Trung tâm tư vấn tâm lý Việt Healthcare (P.Tân Hưng, TP.HCM; trước là P.Tân Quy, Q.7, TP.HCM), cho rằng việc thiếu khoảng lặng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe tinh thần. “Càng bận rộn với điện thoại, người trẻ lại càng dễ cảm thấy trống rỗng, do không có thời gian xử lý cảm xúc”.
Theo ông, điều này còn dẫn đến cảm giác cô đơn kiểu “đông người mà vẫn lạc lõng”, gia tăng lo âu, rối loạn giấc ngủ và giảm mức độ hài lòng với cuộc sống.
Ông Tiến cảnh báo, việc thiếu thời gian ở một mình với chính mình có thể khiến người trẻ dễ rơi vào khủng hoảng hiện sinh. “Khi không có thói quen đối diện với bản thân, nhiều người sống theo quán tính hoặc kỳ vọng xã hội. Đến khi gặp biến cố, những câu hỏi như ‘mình là ai, mình muốn gì’ có thể ập đến và gây khủng hoảng mạnh hơn”.
Trên các diễn đàn, hội nhóm, nhiều người chia sẻ kinh nghiệm: "Đừng tắt điều hòa khi ra ngoài vài tiếng đồng hồ, cứ bật điều hòa 24/24 và để nhiệt độ ổn định sẽ tiết kiệm điện hơn". Lý giải được đưa ra là máy lạnh khi khởi động lại sẽ tiêu tốn nhiều điện năng hơn do phải làm mát từ đầu.
Nguyễn Minh Kha (32 tuổi, ngụ ở đường 36, P.Hiệp Bình, TP.HCM; trước đây là P.Linh Đông, TP.Thủ Đức), cho biết từng thử áp dụng cách này trong một tháng. "Trước đây tôi thường bật điều hòa ban đêm, ban ngày đi làm thì tắt. Sau khi đọc bài chia sẻ, tôi chuyển sang để máy chạy gần như cả ngày, chỉ tăng nhiệt độ lên 28 độ khi ra ngoài. Kết quả là hóa đơn điện tăng gần 30%".
Tương tự, chị Ngô Thị Thu Thảo (25 tuổi, ngụ ở đường Bà Hạt, P.Vườn Lài, TP.HCM; trước là P.9, Q.10), cho hay đã áp dụng cách bật điều hòa 24/24 và tiền điện cao hơn 600.000 đồng so với tháng trước.
Trần Thúy Hải (28 tuổi, làm việc tại đường Cao Thắng, P.Bàn Cờ, TP.HCM; trước là P.4, Q.3), kể: "Nhà tôi có em bé nên gần như phải bật điều hòa suốt. Tôi giữ nhiệt độ ổn định 27 độ, dùng thêm quạt và thấy tiền điện không tăng quá nhiều so với trước".
Những trải nghiệm trái chiều này khiến không ít người băn khoăn đâu mới là cách sử dụng máy lạnh đúng?
Theo kỹ sư điện lạnh Nguyễn Việt Hùng, Công ty cơ điện lạnh Gia Hưng, P.Tân Thới Hiệp, TP.HCM; trước là P.Hiệp Thành, Q.12), việc bật điều hòa 24/24 không phải là mẹo tiết kiệm điện như nhiều người lầm tưởng.
"Đúng là khi khởi động, máy lạnh có giai đoạn tiêu thụ điện cao hơn bình thường để kéo nhiệt độ phòng xuống. Nhưng thời gian này rất ngắn, thường chỉ vài phút. Trong khi đó, nếu bật liên tục cả ngày, tổng điện năng tiêu thụ chắc chắn sẽ cao hơn so với việc chỉ sử dụng khi cần thiết", anh Hùng phân tích.
Theo anh Hùng, sự nhầm lẫn xuất phát từ việc nhiều người chưa hiểu rõ nguyên lý hoạt động của máy lạnh, đặc biệt là dòng inverter (công nghệ biến tần được áp dụng rộng rãi trên các thiết bị điện lạnh, có thể biến dòng điện 1 chiều thành dòng điện xoay chiều, giúp thiết bị kiểm soát được công suất hoạt động, tránh tiêu hao nhiều năng lượng khi hoạt động).
"Máy lạnh inverter có khả năng điều chỉnh công suất để duy trì nhiệt độ ổn định. Khi phòng đã đủ mát, máy sẽ chạy ở mức công suất thấp hơn, giúp tiết kiệm điện. Nhưng điều đó không có nghĩa là bật 24/24 sẽ tiết kiệm hơn. Nó chỉ hiệu quả khi thật sự cần duy trì nhiệt độ trong thời gian dài, ví dụ như ban đêm hoặc khi trong phòng luôn có người", anh Hùng nói.
Cùng quan điểm, kỹ sư điện lạnh Vũ Thành Trí, Công ty TNHH Frost Tech (P.Cầu Ông Lãnh, TP.HCM; trước là P.Cầu Kho, Q.1), cho rằng việc bật điều hòa liên tục cần được cân nhắc dựa trên nhu cầu thực tế.
"Nếu ra khỏi nhà 6 – 8 tiếng đồng hồ mỗi ngày mà vẫn để điều hòa hoạt động, dù ở mức nhiệt cao hơn, thì lãng phí điện năng. Không có cơ sở khoa học nào chứng minh việc bật 24/24 giúp tiết kiệm điện trong trường hợp này", anh Trí khẳng định.
Anh Trí cũng nói, sở dĩ một số trường hợp cho rằng bật điều hòa liên tục giúp tiết kiệm điện thực chất là do thay đổi thói quen sử dụng theo hướng hợp lý hơn.
"Ví dụ thay vì bật 22 – 23 độ C trong vài giờ rồi tắt, họ chuyển sang duy trì 27 – 28 độ C trong thời gian dài. Chính việc tăng nhiệt độ cài đặt này mới là yếu tố giúp giảm điện năng tiêu thụ, chứ không phải việc bật liên tục. Ngoài ra, việc hạn chế bật và tắt liên tục trong thời gian ngắn (ví dụ tắt rồi bật lại sau 10 – 15 phút) cũng giúp giảm hao phí điện do máy phải khởi động lại nhiều lần. Tuy nhiên, điều này khác hoàn toàn với việc để máy chạy suốt ngày", anh Trí nói.
Theo các chuyên gia, có nhiều thói quen tưởng chừng tiết kiệm điện nhưng thực tế lại khiến tiền điện tăng cao.
Anh Hùng chỉ ra: "Đừng đặt nhiệt độ quá thấp. Nhiều người có thói quen chỉnh 18 – 20 độ C để làm lạnh nhanh. Điều này khiến máy phải hoạt động hết công suất trong thời gian dài. Cũng đừng bật rồi tắt liên tục trong thời gian ngắn, sẽ khiến máy phải khởi động lại nhiều lần, tiêu tốn điện năng. Cũng có nguyên nhân đến từ việc không vệ sinh máy định kỳ. Lưới lọc bẩn làm giảm hiệu suất làm lạnh, khiến máy chạy lâu hơn. Hay vì phòng ở không kín, hơi lạnh thất thoát ra ngoài khiến máy phải hoạt động liên tục".
Thay vì chạy theo những mẹo trên mạng mà chưa có cơ sở khoa học, anh Trí cho rằng nên áp dụng các hành động đơn giản nhưng hiệu quả. Anh Trí nói: "Đặt nhiệt độ hợp lý từ 26 – 28 độ C. Đây là mức nhiệt được khuyến nghị vừa đảm bảo thoải mái vừa tiết kiệm điện. Cần kết hợp quạt giúp luồng không khí lưu thông tốt hơn, tạo cảm giác mát mà không cần hạ nhiệt độ quá thấp. Nên tắt khi không sử dụng lâu. Nếu rời khỏi phòng trên 1–2 giờ, nên tắt điều hòa. Với thời gian ngắn hơn, có thể tăng nhiệt độ thay vì tắt hẳn. Sử dụng chế độ tiết kiệm như Eco, Sleep... giúp máy tự điều chỉnh công suất phù hợp, giảm tiêu thụ điện. Che nắng phòng ở...".
Khu vực phòng chờ chật kín người, nhiều gia đình mệt mỏi ngồi tựa lưng trên hàng ghế, gật gù chờ đến giờ xuất bến để về quê nghỉ lễ 30.4. Khoảng 21 giờ, tại khu vực mua vé xe ở bến xe Miền Tây chật kín người chờ mua vé.
"Bây giờ không mua được vé đâu, kín chỗ hết rồi. Tan làm lúc 5 giờ là mình đã ra bến xe để hỏi mua vé về quê ở TP.Cần Thơ nhưng đến giờ vẫn chưa mua được", Nguyễn Thị Mỹ Duyên (27 tuổi), đang làm nhân viên văn phòng tại đường Âu Cơ, P.Bảy Hiền, TP.HCM ta thán.
Hỏi một số hành khách tại khu vực mua vé, vé xe đi các tỉnh như Vĩnh Long, Đồng Tháp, An Giang, Cà Mau, TP.Cần Thơ… đều không còn.
Ngô Nguyễn Thúy An, sinh viên Trường ĐH Văn hiến TP.HCM, cho biết: "Mình đã đặt xe từ tuần trước để về quê ở tỉnh Cà Mau giá vé là chỉ 300.000 đồng/vé, nay mình có rủ bạn về quê ăn lễ cùng, đi đến nơi hỏi giá vé người bán ở đây cho biết giá vé xe là 480.000 đồng cho loại xe thông thường. Tá hỏa vì giá vé tăng vọt, mình và bạn đã hủy kèo đi chơi luôn".
Tay xách hành lý, tay bế con nhỏ, chị Trần Mỹ Hằng, (34 tuổi), ngụ đường Nguyễn Kiệm P.Hạnh Thông, TP.HCM, quê Cà Mau, cho biết gia đình ra bến xe từ sớm vì dự đoán lượng khách tăng cao trong những ngày đợt lễ này.
"Tôi nghĩ sẽ rất đông nên chọn đi giờ khuya và ra sớm hơn một chút để tìm chỗ ngồi. Nhưng đến nơi mới thấy người vẫn quá đông. Vượt ngoài sức tưởng tượng. Con tôi thì quấy khóc vì ngột ngạt, hành lý lại nặng nên cũng khá mệt", chị Hằng chia sẻ.
Không chỉ khu vực bán vé, tại bãi xe của bến xe Miền tây, tình trạng khách gửi xe quá nhiều làm cho khu vực này cũng trở nên quá tải. "Thật ra cũng muốn để mọi người không phải chờ đợi lâu, nhưng quá nhiều người đến gửi, sức tải của nhà xe là có hạn", một nhân viên tại đây nói.
Ngồi chờ tại nhà Phương Trang xe (tuyến Miền Tây - TP.Cần Thơ), Nguyễn Thị Mỹ Anh, sinh viên Trường ĐH Văn Lang, cho biết cô đặt vé chuyến 22 giờ nên có mặt từ 21 giờ để chờ xe. "Không khí đông đúc khiến mình vừa mệt vừa háo hức. Ai cũng mong được nhanh chóng về nhà để có một kỳ nghỉ lễ 30.4 - 1.5 trọn vẹn. Chờ đợi có hơi vất vả, nhưng chỉ cần nghĩ đến lúc đặt chân về tới quê là mọi mệt mỏi gần như không còn", Anh chia sẻ.
Võ Yến Nhi, hay được biết đến với nghệ danh Nhi Võ (29 tuổi, thành viên nhóm hài độc thoại Sài Gòn Tếu, hay còn gọi là Saigon Tếu), từng chọn lộ trình sự nghiệp như nhiều bạn trẻ khác: tốt nghiệp đại học rồi làm công việc văn phòng ổn định. Bỗng một ngày, cô vô tình biết đến hài độc thoại - bộ môn không mới nhưng chỉ vừa phổ biến hơn ở Việt Nam vài năm gần đây, và từ đó một con đường "kể chuyện cười".
Theo Nhi Võ, hài độc thoại (stand-up comedy) là thể loại hài kịch mà diễn viên đứng một mình trên sân khấu, kể chuyện và "quăng miếng hài" để khán giả bật cười, thường là tự sự về những câu chuyện hay suy nghĩ của cuộc đời mình.
Khởi đầu đến với hài độc thoại bằng những sân khấu mở (open mic), Nhi Võ kể: "Khoảng hơn 5 năm trước, Nhi còn làm việc văn phòng bình thường thì tình cờ biết đến hài độc thoại. Nhi cảm thấy bộ môn này hay, thú vị. Có những mẩu chuyện đơn giản mà rất có duyên, làm mình nghe mà vừa suy ngẫm vừa cười. Thế là Nhi không nghĩ nhiều, cứ thử sức xem sao. Mình đăng ký tham gia diễn open mic – nơi bạn trẻ nào cũng có thể bắt đầu và bước lên thử. Những ngày đầu mình còn run và hồi hộp lắm. Lo không biết khán giả có cười không. Lỡ không ai cười chắc mình… quê lắm".
Nhi Võ cho biết không đến với hài độc thoại vì một kế hoạch dài hạn hay tham vọng nổi tiếng, chỉ đơn thuần là khát khao được thể hiện và giãi bày: "Nhi nghĩ từ đầu cho đến thời điểm hiện tại, Nhi nhìn nhận mình vẫn đang là một đứa trẻ khao khát được lắng nghe những câu chuyện, suy nghĩ và cảm xúc của bản thân. Hài độc thoại là bộ môn giúp Nhi làm được điều này".
Để đứng vững trên sân khấu hài độc thoại, Nhi Võ phải vượt qua nhiều sự phản đối, đầu tiên là chính gia đình. Chia sẻ về những ngày đầu nghe con gái muốn bỏ việc văn phòng để theo hài độc thoại, bà Nguyễn Thị Hải Yến, mẹ của Nhi Võ, cho biết: "Thật ra lúc đầu tôi cũng lo lắm, vì mình nào có biết hài độc thoại là gì đâu. Chúng tôi chỉ nghĩ con gái thì nên có một công việc ổn định, sáng đi chiều về, như vậy mới yên tâm. Thấy con chọn một con đường mới quá, rồi lại bấp bênh nữa, nên cũng vừa thương vừa lo".
Đối diện với điều đó, thay vì thuyết phục gia đình bằng lý lẽ, Nhi Võ chọn cách cố gắng thể hiện được bản thân mình, kiếm sống được bằng nghề và sống tích cực. Sau từng buổi diễn, cô tự tin hơn, tỏa sáng hơn và tận hưởng niềm vui được sống với đam mê.
Dần thấy Nhi Võ lo được cho bản thân, cũng như có năng lượng hơn và được là chính mình, gia đình bắt đầu yên tâm và ủng hộ. "Làm cha mẹ thì cuối cùng cũng chỉ mong con sống tử tế, sống vui và thấy hạnh phúc với điều mình chọn", bà Yến cho hay.
Trong hành trình theo đuổi hài độc thoại, Nhi Võ và nhóm Sài Gòn Tếu đã mang tiếng cười ra khỏi Việt Nam đến những vùng đất xa hơn nữa, trong đó có nước Úc. Nhi kể trong chuyến lưu diễn tại Úc, có một cô phụ trách hỗ trợ việc di chuyển và ăn uống, đến ngày diễn, Nhi lên kể câu chuyện riêng tư về hành trình trưởng thành và tìm kiếm bản thân của mình, diễn xong, cô khen rất nhiều. Và sau đó, Nhi mới hiểu vì sao lại "chạm" được đến cô đến vậy, vì con gái của cô cũng trải qua hành trình tương tự.
"Điều làm mình vui là trước đó bản thân còn lo khi biết câu chuyện về mình, không biết cô có kỳ thị, dè chừng hay không còn yêu quý mình nữa. Cuối cùng câu chuyện của mình có phần nào đó giúp cô cảm thấy được kết nối. Ngày cuối ở Úc, Nhi với cô đã ôm nhau một cái tạm biệt", Nhi nhớ lại.
Theo Nhi Võ, đó là lúc cô hiểu ra sức mạnh thật sự của hài độc thoại, không chỉ là tiếng cười, mà là sự kết nối giữa người với người qua những câu chuyện chân thật.
Theo đuổi nghề "làm người khác cười", bản thân người diễn viên hài độc thoại cũng gặp khó khăn trong việc tìm ra "điều gì vui cho khán giả". Nhi Võ thừa nhận: "Chắc khó khăn lớn nhất của Nhi khi theo nghề là có nhiều lúc mình buồn thê thảm nhưng vẫn phải nghĩ ra cái gì vui để diễn".
Nhưng điều giữ cô lại với nghề, sau tất cả, không phải là ánh đèn sân khấu hay con số người theo dõi. "Có những người bạn mà có lẽ nếu không đi diễn hài độc thoại Nhi sẽ không thể gặp được. Đó như một ngôi nhà tinh thần ấm áp của Nhi. Một nơi mà Nhi được thấu hiểu, ủng hộ và bảo vệ", Nhi chia sẻ.
Gắn bó cùng Nhi Võ nhiều năm, anh Uy Lê, một trong năm thành viên sáng lập và là Giám đốc sáng tạo nhóm Sài Gòn Tếu, cho biết ấn tượng đầu tiên của anh về cô bạn này là chân thật và cá tính. Về phong cách làm nghề, anh nhận định: "Nhi nói là làm. Nếu đã có mục tiêu gì thì Nhi sẽ là muốn làm tới cùng. Ngay cả trong hài độc thoại, có thể cảm nhận mọi "miếng hài" của Nhi đều đầy lửa, gọi vui là gì cũng dám thoại".
Anh Lê Uy rất mong đợi Nhi sẽ tiếp tục tin vào khả năng và gu hài hước rất riêng của mình để tiếp tục phát triển nhiều câu chuyện và kịch bản đậm chất Nhi Võ hơn nữa.
