Nữ Việt kiều đến điều trị tại Trung tâm Y học giới tính Hà Nội, Bệnh viện Nam học và Hiếm muộn Hà Nội là ví dụ điển hình, khi những triệu chứng tưởng chừng “bình thường” lại trở thành nỗi ám ảnh suốt nhiều năm.
Theo chia sẻ, khoảng 3 năm trước, khi khoảng cách giữa các chu kỳ kinh nguyệt thưa dần, chị H. (51 tuổi) bắt đầu xuất hiện các cơn bốc hỏa nhẹ, mỗi ngày 1 – 2 lần, nhu cầu “gần gũi chuyện chăn gối” với chồng cũng giảm đi rõ rệt. Tuy nhiên, chị H. khi đó không chú ý, quan tâm nhiều đến những thay đổi này.
Hai năm sau đó, khi kinh nguyệt ngừng hẳn, tình trạng bốc hỏa quay trở lại với mức độ nghiêm trọng hơn.
Mỗi ngày chị trải qua 3 – 4 cơn bốc hỏa, không chỉ vào ban đêm mà xuất hiện cả ban ngày. Sau mỗi lần bốc hỏa là tình trạng đổ mồ hôi như tắm, chị H. phải vội lau người, thay quần áo, khiến giấc ngủ ban đêm bị gián đoạn liên tục và công việc hằng ngày bị ảnh hưởng, kèm biểu hiện hay quên, thiếu tập trung.
Không dừng lại ở đó, những rối loạn khó nói như tiểu són khi ho, tiểu gấp không kiểm soát được, gây rất nhiều phiền toái trong cuộc sống sinh hoạt hằng ngày.
Sinh sống ở nước ngoài, chị H. cho biết việc tiếp cận dịch vụ y tế gặp nhiều trở ngại về giao tiếp và chi phí điều trị. Trong khi các triệu chứng ngày càng ảnh hưởng đến cuộc sống, chị đã quyết định trở về Việt Nam điều trị.
Tại Trung tâm Y học giới tính Hà Nội, chị H. được thực hiện một số xét nghiệm nội tiết cần thiết để đánh giá tình trạng mãn kinh.
Kết quả cho thấy chỉ số FSH tăng cao, estrogen giảm mạnh; thực thể ghi nhận tình trạng teo niêm mạc âm đạo. Bác sĩ kết luận bệnh nhân bị rối loạn vận mạch, kèm hội chứng niệu sinh dục thời kỳ mãn kinh.
Trao đổi với Tuổi Trẻ Online, bác sĩ Phạm Minh Ngọc, Phó giám đốc Trung tâm Y học giới tính Hà Nội, chia sẻ rất nhiều phụ nữ nghĩ rằng đây là biểu hiện bình thường của tuổi mãn kinh nên cố gắng chịu đựng. Tuy nhiên, các triệu chứng này hoàn toàn có thể can thiệp nếu được phát hiện sớm.
“Chẩn đoán mãn kinh dựa trên tiêu chuẩn đơn giản nhưng rất quan trọng, đó là không có kinh nguyệt trong 12 tháng liên tiếp. Trường hợp này đi kèm rối loạn vận mạch điển hình như bốc hỏa, đổ mồ hôi đêm, cùng các hội chứng niệu sinh dục”, bác sĩ Ngọc cho biết.
Sau khi loại bỏ các yếu tố nguy cơ như tim mạch, ung thư, rối loạn đông máu, bệnh nhân được tư vấn điều trị bằng liệu pháp hormone nội tiết thời kỳ mãn kinh kết hợp điều chỉnh lối sống.
Theo bác sĩ Ngọc, đây là phương pháp mang lại hiệu quả cao nếu được chỉ định đúng. Với những trường hợp có triệu chứng bốc hỏa rõ rệt, liệu pháp nội tiết có thể cải thiện nhanh chỉ sau khoảng một tuần. Tuy nhiên bắt buộc phải loại trừ các chống chỉ định trước khi điều trị.
Sau một tháng điều trị, các triệu chứng của bệnh nhân giảm rõ rệt, tình trạng bốc hỏa chấm dứt, giấc ngủ được cải thiện, không còn tình trạng mệt mỏi. Sau tái khám, bác sĩ đánh giá hiệu quả điều trị, từ đó giảm liều và tiếp tục theo dõi trong những tháng tiếp theo.
Theo bác sĩ, điều trị nội tiết không chỉ giúp giảm triệu chứng mà còn góp phần bảo vệ tim mạch, hạn chế loãng xương và rối loạn chuyển hóa. Nhưng hiệu quả tốt nhất chỉ đạt được khi bệnh nhân đến khám sớm.
“Chúng tôi từng gặp nhiều bệnh nhân để tình trạng này kéo dài hàng chục năm mới đi khám. Nếu để ảnh hưởng của mãn kinh kéo dài trên 10 năm hoặc bệnh nhân trên 60 tuổi thì cơ hội điều trị nội tiết đã không còn vì không đảm bảo loại trừ được các yếu tố nguy cơ tim mạch, tiểu đường…
Vì vậy, phụ nữ nên đi khám ngay khi cơ thể xuất hiện những dấu hiệu bất thường”, bác sĩ Ngọc khuyến cáo.
Dọc theo đường thở có những tế bào nhỏ li ti giống sợi tóc gọi là lông mao. Chúng có nhiệm vụ đẩy lớp chất nhầy cùng bụi bẩn, vi khuẩn và các chất độc trong không khí hít vào ra phía họng để ngăn không cho chúng xâm nhập sâu vào phổi.
Một số hóa chất trong khói thuốc lá như formaldehyde có thể làm tổn thương hoặc làm tê liệt các cấu trúc mỏng manh này, khiến chúng không hoạt động hiệu quả. Kết quả là các chất độc dễ dàng xâm nhập vào phổi, tích tụ lại và gây viêm.
Sau khi hút thuốc, các chất độc và hóa chất trong thuốc lá tồn đọng trong cơ thể, theo thời gian gây tổn thương cho các mô phổi nhạy cảm, bao gồm cả tổn thương DNA có thể dẫn đến ung thư phổi.
Khi đi ngủ và không tiếp xúc với khói thuốc, lông mao có thể bắt đầu tự phục hồi. Chúng cố gắng giữ và loại bỏ các chất độc tích tụ vào ban đêm, từ đó gây ho nhiều hơn để tống hết độc tố ra ngoài khi thức dậy.
Cách nhận biết ho do hút thuốc lá
Ho do hút thuốc lá giống như bất kỳ loại ho nào khác, là phản xạ tống mạnh không khí ra ngoài nhằm loại bỏ các chất gây kích ứng hoặc chất nhầy khỏi đường thở (phế quản và tiểu phế quản). Tuy nhiên, người bị ho do hút thuốc thường có một số đặc điểm riêng như sau:
- Có thể kéo dài hơn 2 hoặc 3 tuần.
- Tạo ra âm thanh khò khè hoặc lách tách.
- Có thể có đờm, tức là tạo ra chất nhầy. Đôi khi, ho có thể là ho khan (không có đờm) ở giai đoạn đầu hoặc ở người mới bỏ thuốc.
- Ho thường nặng hơn khi thức dậy và có xu hướng giảm dần trong ngày.
Tuy nhiên, khó phân biệt ho do hút thuốc đơn thuần với ho do ung thư phổi. Ho ra máu là dấu hiệu mạnh nhất của ung thư phổi, nhưng chỉ một phần nhỏ người bệnh gặp triệu chứng này. Dù ho ra một lượng nhỏ máu, người bệnh cũng cần khám ngay lập tức, vì máu có thể bị hít vào phổi.
Các triệu chứng khác có thể gợi ý ung thư phổi bao gồm:
- Khàn giọng kéo dài hơn vài ngày, không liên quan đến các triệu chứng cảm lạnh thông thường.
- Thở khò khè.
- Khó thở, đặc biệt là khi hoạt động thể chất.
- Sụt cân không rõ nguyên nhân.
- Đau khi thở có thể gợi ý tổn thương màng phổi.
- Đau ở phần trên cơ thể, đặc biệt là phổi, vai, giữa hai bả vai hoặc lưng.
Người đang hoặc từng hút thuốc và bị ho mạn tính nên đến gặp bác sĩ để được khám, đặc biệt nếu ho tăng tần suất, gây khó chịu hoặc có âm thanh bất thường.
Phương pháp điều trị
Để hết ho, cách tốt nhất là bỏ thuốc lá hoàn toàn. Tham khảo ý kiến bác sĩ để được tư vấn các phương pháp hỗ trợ cai thuốc hiệu quả.
Một số người sau khi bỏ thuốc lá thấy ho tăng lên, gọi là ho do cai thuốc lá. Nguyên nhân là khi ngừng hút thuốc, các lông mao trong đường thở bắt đầu phục hồi và hoạt động tốt hơn, giúp đẩy các chất bẩn ra ngoài, nên gây ho nhiều hơn. Tình trạng này chỉ tạm thời và thường giảm trong khoảng ba tháng.
Ho không chỉ giúp làm sạch chất do thuốc lá đưa vào, mà còn loại bỏ các tác nhân từ môi trường như nấm mốc, khói bếp hay hóa chất. Thay vì ngăn chặn hoàn toàn, có thể làm dịu cơn ho bằng các cách sau đây:
- Uống đủ nước mỗi ngày giúp làm loãng dịch tiết trong đường hô hấp.
- Súc miệng, tốt nhất là bằng nước muối ấm.
- Ngậm kẹo để làm dịu cổ họng.
- Uống mật ong, song không áp dụng cho trẻ dưới một tuổi vì có thể gây ngộ độc.
- Hít tinh dầu bạc hà hoặc khuynh diệp. Cho lá tươi của một trong hai loại thảo mộc này vào bát và đổ nước sôi vào. Trùm khăn lên đầu để giữ hơi nước và cúi người xuống bát đủ gần để hít vào.
- Nâng cao đầu khi ngủ, ngăn ngừa chất nhầy tích tụ trong cổ họng.
- Tập thể dục giúp thở sâu và nhanh hơn, làm loãng đờm.
- Ăn uống lành mạnh, đặc biệt là trái cây và rau xanh như bông cải xanh, súp lơ, có thể giúp tăng cường sức khỏe phổi. Một số nghiên cứu cho thấy chúng giàu chất chống oxy hóa, có thể hỗ trợ giảm tác hại của khói thuốc và góp phần giảm nguy cơ ung thư phổi.
Testosterone là một hormone steroid, được sản xuất chủ yếu ở tinh hoàn và buồng trứng. Tuyến thượng thận cũng tạo ra một lượng nhỏ hormone này. Trong giai đoạn dậy thì, testosterone là một trong những yếu tố chính thúc đẩy các thay đổi về thể chất ở nam giới như phát triển cơ bắp, thay đổi giọng nói và mọc tóc.
Duy trì testosterone ở mức khỏe mạnh rất quan trọng đối với sức khỏe tổng thể, chức năng tình dục và sức mạnh cơ bắp. Dưới đây là 7 cách giúp tăng testosterone tự nhiên.
Tập thể dục và nâng tạ
Tập thể dục là một trong những cách hiệu quả để phòng ngừa nhiều bệnh liên quan đến lối sống. Không chỉ vậy, nó còn có thể tăng cường mức testosterone.
Vận động tác động đến mức testosterone khác nhau tùy thuộc vào một số yếu tố, bao gồm loại bài tập và cường độ tập luyện. Tập luyện sức mạnh như nâng tạ làm tăng mức testosterone trong ngắn hạn. Tập luyện cường độ cao ngắt quãng (HIIT) cũng có thể mang đến hiệu quả ở mức độ nhất định.
Ăn thực phẩm giàu protein, chất béo và carbohydrate
Thực phẩm bạn ăn có thể ảnh hưởng đến mức testosterone cũng như các hormone khác. Ăn đủ protein có thể giúp duy trì mức testosterone khỏe mạnh đồng thời hỗ trợ giảm mỡ. Mặc khác, ăn kiêng liên tục hoặc ăn quá nhiều có thể làm rối loạn mức testosterone.
Nam giới nên duy trì chế độ ăn uống cân bằng, đầy đủ chất dinh dưỡng, chủ yếu dựa trên thực phẩm nguyên chất. Sự cân bằng lành mạnh giữa protein, chất béo và carbohydrate có thể giúp tối ưu hóa mức độ hormone, hỗ trợ sức khỏe tổng thể.
Một số nhóm thực phẩm có thể hỗ trợ duy trì mức testosterone tự nhiên, bao gồm trái cây và rau củ nhiều màu sắc, các loại hạt, hàu, cá béo, quả bơ... Hạn chế tiêu thụ thịt đỏ, đường tinh luyện, thực phẩm chế biến sẵn vì chúng có thể làm tăng tích tụ mỡ và thúc đẩy sản xuất enzyme aromatase - loại enzyme chuyển testosterone thành estrogen.
Giảm căng thẳng và mức độ cortisol
Căng thẳng kéo dài có thể làm gia tăng hormone cortisol, từ đó giảm nồng độ testosterone trong cơ thể. Hai loại hormone này thường có mối quan hệ đối nghịch, nghĩa là khi cortisol tăng cao, testosterone có xu hướng giảm xuống.
Ngoài ra, mức cortisol cao còn có thể khiến bạn ăn nhiều hơn, dễ tăng cân và tích tụ mỡ, đặc biệt là mỡ nội tạng. Những thay đổi này không chỉ ảnh hưởng đến chuyển hóa mà còn tác động tiêu cực đến nồng độ testosterone. Để duy trì sức khỏe tổng thể, cân bằng hormone cần kiểm soát căng thẳng hiệu quả bằng cách vận động thường xuyên, ngủ đủ giấc và áp dụng các phương pháp thư giãn...
Ngủ đủ giấc, chất lượng
Chất lượng giấc ngủ cũng có thể ảnh hưởng lớn đến nồng độ testosterone. Ngủ không đủ giấc có thể liên quan đến nồng độ testosterone thấp hơn. Người trưởng thành đặt mục tiêu ngủ 7-9 giờ mỗi đêm, ưu tiên thiền, hít thở sâu và tránh uống đồ uống chứa caffeine gần giờ đi ngủ.
Tránh các hóa chất giống estrogen
Một số yếu tố khác cũng có thể ảnh hưởng đến nồng độ hormone trong cơ thể. Tiếp xúc nhiều với các hóa chất giống estrogen cũng có thể ảnh hưởng đến nồng độ testosterone như bisphenol-A (BPA), paraben và các hóa chất khác có trong một số loại nhựa.
Vitamin D là một vi chất dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong nhiều khía cạnh của sức khỏe. Mức vitamin D thấp có thể liên quan đến mức testosterone thấp hơn. Ở người thiếu hụt, bổ sung vitamin D làm tăng mức testosterone đồng thời hỗ trợ cải thiện tình trạng rối loạn cương dương.
Để duy trì mức vitamin D khỏe mạnh, nam giới nên tiếp xúc với ánh nắng mặt trời buổi sáng thường xuyên hoặc cân nhắc bổ sung vitamin D3 theo chỉ dẫn của chuyên gia chăm sóc sức khỏe.
Hạn chế rượu
Uống quá nhiều rượu có thể làm giảm nồng độ testosterone. Nồng độ testosterone có thể giảm nhanh chóng chỉ sau 30 phút khi rượu vào cơ thể. Uống nhiều rượu còn có nguy cơ dẫn đến giảm chức năng tinh hoàn và teo tinh hoàn.
Thận đóng vai trò như "bộ lọc" của cơ thể, giúp loại bỏ chất thải trong máu, nước dư thừa và các độc tố. Khi chức năng thận suy giảm, các chất này sẽ tích tụ, gây ra nhiều vấn đề sức khỏe. Tình trạng này thường tiến triển âm thầm, có thể dẫn đến bệnh thận mạn tính. Nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo có thể giúp can thiệp kịp thời.
Thay đổi khi đi tiểu
Các vấn đề về thận thường bắt đầu bằng sự thay đổi trong tần suất và lượng nước tiểu. Bạn có thể đi tiểu nhiều hơn, đặc biệt vào ban đêm hoặc ngược lại tiểu ít hơn bình thường, thậm chí gặp khó khăn khi tiểu. Nước tiểu có thể xuất hiện bọt do protein rò rỉ hoặc trở nên sẫm màu, đôi khi có lẫn máu. Điều này là do khi thận tổn thương, khả năng lọc máu suy giảm, khiến protein và máu có thể xuất hiện trong nước tiểu, là dấu hiệu cần được chú ý sớm.
Phù ở các bộ phận cơ thể
Khi chức năng thận suy giảm, cơ thể không loại bỏ được lượng dịch dư thừa, dẫn đến tình trạng phù. Thận không điều hòa tốt muối và nước, dịch tích tụ khiến vùng bị phù rõ hơn khi đứng lâu hoặc về đêm. Sưng phù thường xuất hiện ở bàn chân, mắt cá chân, bàn tay hoặc khuôn mặt, đặc biệt là vùng quanh mắt như bọng mắt. Nếu không điều trị, tình trạng này có thể tiến triển và gây tích dịch ở phổi, dẫn đến khó thở.
Mệt mỏi, yếu sức
Thận sản xuất hormone erythropoietin, giúp kích thích tạo hồng cầu vận chuyển oxy đi khắp cơ thể. Khi chức năng của cơ quan này suy giảm, lượng hormone giảm, dẫn đến thiếu máu. Điều này khiến người bệnh thường xuyên cảm thấy mệt mỏi, yếu cơ và giảm năng lượng, ngay cả khi chỉ hoạt động nhẹ. Trong nhiều trường hợp, mệt mỏi trở nên nghiêm trọng, ảnh hưởng đến hoạt động sinh hoạt hàng ngày.
Ngứa da và chuột rút cơ
Khi thận không hoạt động hiệu quả, các chất thải và khoáng chất như canxi, phốt pho tích tụ trong máu. Điều này có thể gây ngứa da, đặc biệt vào ban đêm, đồng thời gây chuột rút ở chân, thậm chí chuyển thành các cơn co thắt cơ. Sự tích tụ độc tố cũng như mất cân bằng khoáng chất được cho là nguyên nhân gây ra các triệu chứng này.
Khó tập trung, dễ lú lẫn
Khi chức năng thận suy giảm, các chất độc có thể tích tụ trong máu và ảnh hưởng đến não bộ. Người bệnh có thể gặp khó khăn trong tập trung, giảm trí nhớ, dễ lú lẫn hoặc chậm trong việc đưa ra quyết định. Đồng thời, mệt mỏi kéo dài và cảm giác đầu óc kém minh mẫn cũng có thể xuất hiện. Những biểu hiện này cho thấy chất thải chuyển hóa có thể đang ảnh hưởng đến hệ thần kinh, bên cạnh các cơ quan khác trong cơ thể.
