Lễ duyệt binh Ngày Chiến thắng của Nga đã diễn ra tại Quảng trường Đỏ ở Moskva hôm 9/5 như thường lệ. Tuy nhiên, đây là lần đầu tiên sau gần hai thập kỷ, xe tăng và các khí tài quân sự khác không xuất hiện trong lễ kỷ niệm ngày Liên Xô đánh bại phát xít Đức trong Thế chiến II.
Trong cuộc họp báo ngày 9/5, Tổng thống Vladimir Putin thừa nhận một trong những lý do các khí tài quân sự không xuất hiện trong lễ Duyệt binh Chiến thắng năm nay là do “các lo ngại về an ninh”, bên cạnh yêu cầu tác chiến ở chiến trường.
Trong các lễ Duyệt binh Chiến thắng trước đây, Nga thường xuyên phô diễn đội hình xe tăng, thiết giáp, tên lửa đạn đạo xuyên lục địa trên Quảng trường Đỏ, kể cả trong thời điểm quân đội nước này dồn lực cho chiến dịch tấn công ở Ukraine.
Nhưng tình hình năm nay đã có sự thay đổi rõ rệt, khi Ukraine phát triển các loại máy bay không người lái (UAV) có thể tập kích sâu hàng nghìn km bên trong lãnh thổ Nga. Trong cuộc tập kích đêm 6/5, UAV Ukraine đã nhắm vào tổ hợp sản xuất và hậu cần Nara ở thị trấn Naro-Fominsk, cách thủ đô Moskva khoảng 70 km về phía tây nam. Đây là cơ sở trực thuộc Bộ Quốc phòng Nga, có diện tích 2 km2 và được sử dụng để cất trữ, phân phối vật tư quân sự.
Nga cho rằng đội hình hàng trăm xe tăng, thiết giáp và xe chở tên lửa tại các khu vực tập kết cho lễ kỷ niệm sẽ có nguy cơ trở thành mục tiêu cho các cuộc tấn công bằng UAV Ukraine.
Trong thời gian chuẩn bị cho sự kiện, dịch vụ Internet di động tại Moskva và St. Petersburg đã bị cắt với lý do an ninh, dường như để ngăn UAV Ukraine sử dụng sóng di động Nga phục vụ mục tiêu dẫn đường. Một lượng lớn các hệ thống phòng không đã được điều tới từ các vùng xa xôi của đất nước để bảo vệ cho buổi lễ.
Một ngày trước lễ duyệt binh, thỏa thuận ngừng bắn ba ngày và trao đổi 1.000 tù binh giữa Nga và Ukraine do Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố đã làm giảm bớt nỗi lo về nguy cơ tấn công của Ukraine. Ông Trump nói thêm rằng việc tạm dừng giao tranh có thể là “sự khởi đầu cho hồi kết” của cuộc chiến đã kéo dài sang năm thứ năm.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết Ukraine đồng ý ngừng bắn vì muốn giải cứu tù binh. Ông đồng thời ban hành một sắc lệnh “cho phép” cuộc duyệt binh diễn ra, trong đó cam kết rằng Quảng trường Đỏ sẽ không bị tấn công.
“Quảng trường Đỏ ít quan trọng đối với chúng tôi hơn là mạng sống của các tù binh Ukraine đang chờ được trở về nhà”, ông viết trên Telegram.
Phát ngôn viên Điện Kremlin Dmitry Peskov đã mô tả sắc lệnh của ông Zelensky là “điều ngớ ngẩn”. “Chúng tôi không cần sự cho phép của bất kỳ ai để tự hào về Ngày Chiến thắng của mình”, ông Peskov nói với các phóng viên.
Dù vậy, các nhà bình luận của Economist cho rằng nỗi lo an ninh từ nguy cơ tấn công của Ukraine đã phủ bóng lên ngày lễ vốn để tôn vinh sức mạnh quân sự của nước Nga, phản ánh bước lùi của Moskva trên chiến trường cũng như hiệu quả ngày càng tăng từ các cuộc tấn công tầm xa của Ukraine.
“Các cuộc duyệt binh thường là sự kiện để phô diễn sức mạnh và lòng dũng cảm, nhưng nếu nó được tổ chức với quy mô hạn chế và bị phá sóng Internet, đó là biểu hiện của cảm giác lo âu”, Alexander Baunov, thành viên Trung tâm Carnegie Nga – Á Âu ở Berlin, nhận định.
Lần đầu tiên sau gần ba năm chiến sự, quyền chủ động trong cuộc chiến dường như đã nghiêng về phía Ukraine. Bản đồ mà Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) công bố cho thấy Nga đã mất quyền kiểm soát 113 km2 lãnh thổ trong 30 ngày qua. Đây là lần đầu tiên lực lượng Nga bị đẩy lùi kể từ tháng 8/2024.
“Nhìn tổng thể, có cảm giác cuộc chiến đang tới bước ngoặt. Nếu Nga vẫn không đạt được kết quả sau những nỗ lực đã bỏ ra, tôi sẽ không ngạc nhiên nếu thấy một số mặt trận bắt đầu đổ vỡ”, Lawrence Freedman, giáo sư danh dự về nghiên cứu chiến tranh tại Đại học Hoàng gia London, nhận định.
Nga hiện không công bố số liệu thương vong trên chiến trường, nhưng hồi tháng 3, Tổng thống Zelensky cho biết số lính Nga thiệt mạng gần gấp đôi số bị thương.
Tỷ lệ tử vong so với bị thương dường như đang tăng lên vì ước tính 80% thương vong hiện nay là do các drone góc nhìn thứ nhất (FPV) gây ra. Đây là loại drone gắn thuốc nổ, được điều khiển theo góc nhìn người lái để săn tìm binh sĩ đối phương và khiến việc sơ tán thương binh trở nên đầy rủi ro.
Lính Nga phàn nàn rằng các drone của Ukraine gần như không phát ra tiếng động cho đến khi chúng lao xuống tấn công. Chúng sử dụng trí tuệ nhân tạo và được điều khiển bằng cáp quang để vô hiệu hóa các hệ thống gây nhiễu.
Alexy Chadayev, giám đốc một cơ sở phát triển và thử nghiệm drone ở thành phố Veliky Novgorod của Nga, tháng trước cho hay Nga đã “đánh mất vị thế” trong cuộc chiến drone với Ukraine trong 6 tháng qua và gặp khó khăn lớn trong việc đưa lực lượng tới gần tiền tuyến.
“Chúng tôi đang đối mặt vấn đề nghiêm trọng về việc điều khiển drone ở giai đoạn cuối. Hiện tới 90% tổn thất về drone của chúng tôi xảy ra ở giai đoạn này”, ông Chadayev.
Nga cũng buộc phải hạn chế quy mô các đoàn xe vận tải tại Donetsk để tránh bị phát hiện. Mỗi lần chỉ hai xe tải được phép di chuyển cùng nhau, nhằm tránh nguy cơ bị drone Ukraine phát hiện và tập kích.
Ông Freedman cho rằng “vùng chết” do drone tạo ra hiện kéo dài khoảng 20 km tính từ tiền tuyến và đang ngày càng mở rộng sâu vào hậu phương Nga. Nga bị ảnh hưởng nhiều hơn Ukraine bởi họ là bên đang tìm cách tiến công.
Với Ukraine, phá hủy hệ thống hậu cần và khả năng hỗ trợ cho các đợt tấn công của Nga là lựa chọn hiệu quả hơn nhiều so với việc tiêu diệt số ít binh sĩ trực tiếp chiến đấu ngoài mặt trận.
Ở sâu phía sau tiền tuyến, Nga ngày càng chịu nhiều thiệt hại từ các drone tầm trung của Ukraine, có tầm hoạt động khoảng 50-300 km. Tổng thống Zelensky gần đây nói rằng số lượng drone loại này được Ukraine mua sắm từ đầu năm tới nay đã cao gấp 5 lần cả năm 2025.
Mục tiêu tấn công bao gồm các kho đạn, kho chứa drone, sở chỉ huy, bệ phóng tên lửa phòng không, radar và các điểm tập kết binh sĩ cùng xe bọc thép.
Bên cạnh đó, Moskva còn phải đối mặt các chiến dịch tập kích tầm xa của Ukraine với quy mô, tầm hoạt động và cường độ ngày càng lớn ngay trong lãnh thổ Nga. Tháng 3 là lần đầu tiên Ukraine vượt Nga về số vụ tấn công bằng drone tầm xa, theo Economist.
Các mục tiêu kinh tế và quân sự nằm sâu gần 2.000 km tính từ biên giới Ukraine hiện thường xuyên bị tập kích, khiến khoảng 70% dân số Nga nằm trong tầm hoạt động của drone Ukraine.
“Những cuộc tấn công này gây tác động tâm lý đáng kể đối với Nga”, Seth Jones, nhà phân tích quân sự cấp cao tại Trung tâm Chiến lược và Nghiên cứu Quốc tế (CSIS) ở Washington, nói.
Ngày 25/4, bốn chiến đấu cơ hiện đại nhất của Nga bị hư hại trong cuộc tấn công nhằm vào sân bay quân sự Shagol ở dãy núi Ural phía nam đất nước. Đầu tháng 5, một nhà máy lọc dầu và trạm bơm tại Perm thuộc vùng Ural cũng bốc cháy.
Hạ tầng dầu khí tại nhiều khu vực và các đầu mối xuất khẩu dầu của Nga đang bị tập kích ngày càng thường xuyên. Theo Reuters, các cuộc tấn công vào cảng biển và nhà máy lọc dầu trong tháng 4 buộc Nga phải cắt giảm tới 400.000 thùng dầu mỗi ngày.
Ngày 29/4, ông Zelensky nói các báo cáo nội bộ của Nga cho thấy cảng Novorossiysk và Ust-Luga đang hoạt động thấp hơn công suất lần lượt 38% và 43%. Tuy nhiên, tổng xuất khẩu dầu của Nga trong tháng 4 chỉ giảm khoảng 7%, còn doanh thu gần như tăng gấp đôi nhờ chiến sự Iran đẩy giá dầu tăng cao.
Diện tích rộng lớn của Nga cùng chiến dịch bào mòn hệ thống phòng không kéo dài của Ukraine khiến Moskva gần như không thể bảo vệ tất cả các mục tiêu quan trọng.
“Họ không thể chống drone bằng mạng lưới phòng thủ diện rộng. Trong khi đó, nhiều nơi cần phòng thủ thì lại không có”, ông Jones nhận xét.
Trong khi Ukraine đã phát triển được nhiều loại drone giúp đánh chặn khoảng 95% UAV kiểu Shahed của Nga, Moskva dường như không đạt nhiều tiến triển trong việc sản xuất các phiên bản tương tự, theo Economist.
Tổng thống Putin hôm 9/5 cho rằng “cuộc xung đột đang đi đến hồi kết”, nhấn mạnh ông sẵn sàng gặp Tổng thống Zelensky tại một quốc gia thứ ba, nhưng chỉ sau khi mọi điều kiện cho một thỏa thuận hòa bình đã được dàn xếp xong.
Câu hỏi then chốt hiện nay là liệu tình thế chiến trường hiện nay có góp phần thúc đẩy hai bên đi đến một thỏa thuận chấm dứt xung đột hay không. Ông Lawrence cho rằng điều này sẽ phụ thuộc vào những tháng tới, đặc biệt là việc Nga có thể đối phó với ưu thế về drone của Ukraine thế nào.
“Thực tế là họ đang chật vật ở tiền tuyến và gần như mọi thứ đều không diễn ra thuận lợi”, ông nói.
Dù vậy, ông Putin vẫn thể hiện sự lạc quan. “Phương Tây đã chờ đợi suốt nhiều tháng để thấy Nga thất bại, để thấy quốc gia này sụp đổ. Nhưng tính toán đó đã không thành”, ông nói. “Và rồi họ cứ sa lầy vào lối mòn để giờ đây không thể thoát ra được”.
Trang tin Axios ngày 6-4 dẫn lời bốn nguồn tin từ Mỹ, Israel và khu vực nắm rõ vấn đề cho biết các cuộc đàm phán hiện xoay quanh một thỏa thuận gồm hai giai đoạn.
Trong đó, giai đoạn đầu là lệnh ngừng bắn 45 ngày nhằm có thêm "khoảng thở" để các bên thương lượng một giải pháp lâu dài.
Nếu đạt được tiến triển, giai đoạn hai sẽ là thỏa thuận chính thức nhằm kết thúc chiến tranh. Lệnh ngừng bắn cũng có thể được gia hạn nếu cần thêm thời gian đàm phán.
Tuy nhiên, triển vọng đạt được thỏa thuận trong ngắn hạn vẫn rất mong manh. Các nguồn tin nhận định khả năng đạt được một thỏa thuận tạm thời trong vòng 48 giờ tới là "rất thấp".
Dù vậy, đây được coi là nỗ lực cuối cùng để tránh kịch bản leo thang nghiêm trọng, trong đó Mỹ và Israel có thể tiến hành các cuộc không kích quy mô lớn nhằm vào cơ sở hạ tầng dân sự của Iran, kéo theo nguy cơ trả đũa vào các cơ sở năng lượng và nước tại các quốc gia vùng Vịnh.
Các cuộc đàm phán đang được tiến hành thông qua các bên trung gian như Pakistan, Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ, đồng thời duy trì kênh liên lạc trực tiếp giữa đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi.
Washington được cho là đã đưa ra một số đề xuất trong những ngày gần đây, nhưng phía Tehran vẫn chưa chấp nhận.
Một trong những điểm nghẽn lớn nhất nằm ở hai vấn đề cốt lõi: việc mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược của thế giới - và số phận kho uranium làm giàu ở mức cao của Iran.
Các bên trung gian cho rằng đây là những nội dung chỉ có thể giải quyết trong một thỏa thuận cuối cùng, thay vì trong giai đoạn ngừng bắn tạm thời.
Về phía Iran, các quan chức nước này tỏ ra đặc biệt thận trọng. Tehran đã nói rõ với các bên trung gian rằng họ không muốn rơi vào tình huống như Gaza hay Lebanon - nơi tồn tại lệnh ngừng bắn trên danh nghĩa nhưng các cuộc tấn công vẫn có thể tái diễn bất cứ lúc nào.
Hai nguồn tin cho biết Iran sẽ không chấp nhận từ bỏ các "quân bài mặc cả" quan trọng như eo biển Hormuz hay chương trình hạt nhân, chỉ để đổi lấy một lệnh ngừng bắn kéo dài 45 ngày.
Do đó, các bên trung gian đang tìm cách xây dựng các biện pháp "tạo lòng tin", bao gồm khả năng Iran thực hiện các bước đi từng phần liên quan đến Hormuz và uranium, đổi lại là các cam kết từ phía Mỹ rằng lệnh ngừng bắn sẽ được đảm bảo và chiến sự không tái diễn.
Trong khi đó, áp lực thời gian đang gia tăng nhanh chóng. Tổng thống Trump đã đặt ra hạn chót buộc Iran phải mở lại eo biển Hormuz vào tối 7-4 giờ Mỹ (sáng 8-4 giờ Việt Nam), đồng thời cảnh báo sẽ tấn công các cơ sở hạ tầng trọng yếu nếu không đạt được thỏa thuận.
Dù đã gia hạn thêm thời gian, ông Trump vẫn khẳng định Mỹ đang "đàm phán sâu" nhưng cũng để ngỏ khả năng hành động quân sự nếu các cuộc thương lượng với Tehran thất bại.
Theo một số nguồn tin, kế hoạch cho một chiến dịch không kích quy mô lớn của Mỹ - Israel nhằm vào các cơ sở năng lượng của Iran đã sẵn sàng, và việc gia hạn thời hạn chỉ nhằm tạo thêm "cánh cửa cuối cùng" cho ngoại giao.
"Giải pháp duy nhất cho vấn đề qua lại eo biển Hormuz là chấm dứt hoàn toàn cuộc xung đột, sau đó chúng tôi sẽ đảm bảo việc qua lại an toàn cho mọi con tàu", Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi phát biểu trong một bình luận với kênh truyền hình Doordarshan của Ấn Độ ngày 16/5.
Tehran đã bày tỏ sự cởi mở trước những nỗ lực của bất kỳ quốc gia nào có khả năng thúc đẩy một giải pháp ngoại giao cho cuộc xung đột Iran, trong đó đặc biệt nhấn mạnh đến Trung Quốc, xét theo mối quan hệ đối tác chiến lược giữa 2 nước.
Ngoại trưởng Araghchi đã nêu rõ điều này trong một cuộc họp báo ở New Delhi, khi bình luận về tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump rằng Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã đề xuất hỗ trợ giải quyết cuộc khủng hoảng.
"Chúng tôi trân trọng bất kỳ quốc gia nào có thể giúp đỡ, đặc biệt là Trung Quốc. Trung Quốc trước đây đã đóng một vai trò quan trọng trong việc khôi phục quan hệ giữa Iran và Ả rập Xê út", ông Araghchi cho biết.
Xung đột Mỹ, Israel với Iran nổ ra từ cuối tháng 2. Kể từ đó, Iran đã phong tỏa một phần eo biển Hormuz - tuyến đường có ý nghĩa chiến lược đối với hoạt động trung chuyển năng lượng toàn cầu. Tehran tuyên bố tấn công bất cứ tàu nào qua eo biển Hormuz mà không được sự cho phép của Iran.
Sự việc bắt nguồn từ 5 năm trước, khi Sanders được thông báo nợ 400 USD tiền phí của Ban quản trị khu dân cư (HOA) Weddington Hills ở bang Bắc Carolina.
HOA cho biết đã gửi nhiều thư cho chủ nhà, yêu cầu thanh toán tiền phí. Sanders thừa nhận bà nợ số tiền trên, nhưng nói rằng không nhận được thông báo nào từ ban quản lý.
Ban quản trị Weddington Hills sau đó quyết định áp dụng các biện pháp trừng phạt. Tháng 2/2021, HOA giành được quyền cầm giữ tài sản (lien) đối với ngôi nhà của Sanders. Hai tháng sau, bà nhận thông báo cho biết số nợ đã tăng lên khoảng 1.200 USD, kèm lời cảnh báo quá trình tịch thu tài sản chuẩn bị bắt đầu.
"Tôi cứ nghĩ đó chỉ là một trò đùa", Sanders nói với đài Action 9 News cuối tháng trước.
Tuy nhiên, mọi thủ tục pháp lý đều là thật. Sanders cuối cùng mất trắng ngôi nhà rộng hơn 300 m2 bên trong khu dân cư Weddington Hills. Theo hồ sơ địa phương, bất động sản này ban đầu bị bán với mức giá bèo bọt 49.000 USD. Chỉ 5 tháng sau, chủ sở hữu mới đã bán lại ngôi nhà với giá 850.000 USD.
"Thật tàn khốc đối với các con tôi. Tôi không mong điều này xảy ra với bất kỳ ai", Sanders nói. Bà hy vọng câu chuyện của mình sẽ là bài học để những chủ nhà khác không đánh giá thấp quyền lực của các ban quản trị khu dân cư, cũng như nắm rõ quyền lợi của bản thân.
Tại Mỹ, HOA là đơn vị do người dân thành lập để quản lý các khu dân cư. Ban quản trị HOA gồm các thành viên là cư dân tình nguyện trong khu, cũng có thể thuê thêm đơn vị quản lý, phần lớn là doanh nghiệp vì lợi nhuận, để phụ trách vận hành hàng ngày.
HOA đặt ra các quy định áp dụng với chủ nhà, người cho thuê trong khu, còn chủ sở hữu phải đóng phần chi phí cho các tiện ích chung, khu vực chung cho ban quản lý.
Đại diện HOA Weddington Hills từ chối bình luận về sự việc, nhưng hành động của họ được xác định là hoàn toàn hợp pháp, khiến Sanders không có cơ sở để khiếu kiện hay đòi lại nhà.
Theo luật hiện hành của bang Bắc Carolina, HOA có quyền áp đặt lệnh cầm giữ tài sản nếu chủ nhà không nộp phí. Nếu tình trạng nợ đọng tiếp diễn, ban quản trị được phép khởi xướng thủ tục tịch thu tài sản. Quyền lực này vốn được cấp để giúp HOA duy trì các tiêu chuẩn chung của khu dân cư, nhưng nhiều người mua nhà thường không hiểu rõ giới hạn quyền hạn và trách nhiệm của tổ chức này.
Thông thường, mục đích của các HOA là thu hồi nợ chứ không phải tịch thu nhà của chủ hộ. Người dân có thể kháng cáo lệnh tịch thu, nhưng các lựa chọn pháp lý bảo vệ họ rất hạn chế.
Các nhà lập pháp bang Bắc Carolina đang xem xét một dự luật nhằm tăng cường bảo vệ quyền lợi của người sở hữu nhà. Nếu được thông qua, luật mới sẽ yêu cầu ban quản lý phải đáp ứng những tiêu chí nghiêm ngặt hơn trước khi ra lệnh cầm giữ tài sản. HOA cũng bắt buộc phải gửi thông báo rõ ràng cho người dân về khoản nợ, các chi tiết liên quan và hậu quả pháp lý của việc không thanh toán.
Dù vậy, dự luật này vẫn đang bị đình trệ tại cơ quan lập pháp bang kể từ tháng 5 năm ngoái.
Suýt mất nhà vì khoản nợ từ chủ cũ
Jewel Inostroza, 56 tuổi, suýt mất nhà khi nợ 200 USD tiền phí quản lý tại khu dân cư ở thành phố Newnan, bang Georgia. Khi mới dọn đến ở vào năm 2008, Inostroza cảm thấy đây là một khu dân cư đẹp, ấm cúng, gắn kết, nhưng sau đó nhận ra căn nhà thuộc một "khu cộng đồng có lợi ích chung", nơi họ phải trả phí quản lý.
Phí HOA mà gia đình Inostroza phải đóng là 200 USD mỗi năm. Nhưng hai vợ chồng sau đó phát hiện căn nhà còn tồn nhiều khoản nợ phạt, phụ phí từ trước thời điểm họ mua, liên quan đến chăm sóc bãi cỏ và nhiều vấn đề nào phát sinh.
Gia đình không chấp nhận nộp các khoản phạt này, cho rằng chúng thuộc trách nhiệm của chủ cũ. Họ cho biết HOA cùng công ty quản lý khi đó là Homeowners Management đã không phản hồi các đề nghị xóa nợ của họ.
Hồ sơ CNBC thu thập được cho thấy khoản nợ này vẫn tiếp tục phình ra ít nhất từ năm 2012. Gia đình Inostroza cho biết trước năm 2011 họ liên lạc với HOA chủ yếu qua điện thoại. Đến tháng 8/2015, HOA đăng ký quyền cầm giữ đối với căn nhà của gia đình. Trong hồ sơ tòa án, HOA cho biết họ nợ 1.600 USD.
Giống như Inostroza, ngày càng nhiều người lần đầu mua nhà mua phải những bất động sản thuộc diện HOA quản lý mà không hay biết.
Theo Cục Điều tra Dân số Mỹ, khoảng 84% nhà ở riêng lẻ mới xây được bán trong năm 2022 thuộc các khu có HOA. Tại phần lớn các bang miền nam và miền tây, gần như không thể tìm được một căn riêng lẻ không thuộc HOA quản lý. Một số địa phương thậm chí yêu cầu gần như mọi dự án mới xây đều phải có HOA.
Khi mua nhà trong các khu có HOA quản lý, người mua thực chất không chỉ mua tài sản mà còn nhận luôn các nghĩa vụ tài chính gắn với căn nhà. Điều này đồng nghĩa nếu chủ cũ còn nợ phí hoặc bị phạt, khoản nợ sẽ "đi theo" bất động sản sang chủ mới.
HOA có quyền đăng ký quyền cầm giữ với căn nhà để đảm bảo thu hồi nợ. Đây là cơ chế pháp lý cho phép chủ nợ gán nghĩa vụ thanh toán vào tài sản, như nhà ở. Từ đó, HOA có thể áp dụng các biện pháp cưỡng chế như phát mại nhà. Giới chuyên gia mô tả mô hình này giống một "cái bẫy" nếu người mua không kiểm tra kỹ các khoản nợ phí của chủ cũ.
Trong trường hợp của gia đình Inostroza, hai vợ chồng bị khấu trừ thu nhập từ giữa năm 2015. Tuy nhiên, bà cho biết mình không được thông báo trước về biện pháp này và chỉ biết chuyện là khi nhận bảng lương. Mãi đến hai tuần sau, bà mới nhận được giấy báo.
Dù lương đã bị khấu trừ, tổng dư nợ HOA không giảm. Đến tháng 12/2016, gia đình đã nợ HOA hơn 4.300 USD.
Hai vợ chồng sau đó thuê luật sư. Năm 2016, luật sư của họ đã đạt thỏa thuận với luật sư phía HOA để chấm dứt khấu trừ lương. Theo thỏa thuận, vợ chồng họ sẽ trả khoảng 3.100 USD theo từng đợt. Hồ sơ CNBC thu thập cho thấy họ đã hoàn tất khoản thanh toán này hồi tháng 1/2023.
Tuy nhiên, HOA vẫn tiếp tục cộng tiền phạt và tính lãi. Gia đình Inostroza ước tính họ đã trả tổng cộng khoảng 12.000 USD tiền phạt và tiền bị khấu trừ lương cho HOA, chưa kể hàng nghìn USD phí luật sư. Homeowners Management và HOA không trả lời yêu cầu bình luận.
Theo Tom Skiba, lãnh đạo tổ chức đại diện cho các HOA, nhà ở là khoản đầu tư lớn nhất đời người đối với phần lớn người Mỹ, và HOA có trách nhiệm bảo vệ giá trị tài sản đó, nên các biện pháp cứng rắn của họ với những người không chịu nộp phí quản lý là phù hợp.
Trải nghiệm của gia đình Inostroza cho thấy rõ cơ chế quyền lực của HOA đang xuất hiện ở nhiều nơi trên khắp nước Mỹ.
Khảo sát năm 2023 của Rocket Mortgage với 1.001 người Mỹ sống trong khu có HOA cho thấy hơn một nửa, tương đương 57%, không thích mô hình này, và hơn 30% cho rằng HOA nắm quá nhiều quyền lực.
"Họ hoạt động như những 'chính quyền khu phố', thậm chí lấn át những quy định pháp luật hiện hữu", Steve Horvath, đồng sáng lập nhóm HOA United, cho biết.
Theo ông, gốc rễ của HOA nằm ở mong muốn của giới chức đô thị, muốn chuyển giao bớt trách nhiệm vốn dĩ phải do chính quyền đảm nhận, như bảo trì vỉa hè, đường nội bộ hay hệ thống thoát nước, những việc mà người dân vốn nghĩ mình đã đóng thuế để được hưởng.
Nhiều chủ nhà có tranh chấp với HOA cho biết họ rất khó tìm được sự hỗ trợ từ các cơ quan công quyền. Raelene Schifano, đồng sáng lập HOA United, nói rằng quyền duy nhất của chủ nhà là kiện ra tòa dân sự, nhưng con đường này hầu như không hiệu quả.
Các nhà lập pháp ở một số bang như Maryland, Florida đã đưa ra dự luật nhằm xử lý những vấn đề mà chủ nhà lâu nay phản ánh về HOA, nhưng đều vấp phải sự phản đối từ ngành quản lý chuyên nghiệp.
Đến nay, thay đổi chủ yếu vẫn phải xuất phát từ việc các chủ nhà vừa đấu tranh qua hệ thống tòa án, vừa tìm cách bầu ra một hội đồng quản trị mà họ tin là thực sự đại diện cho mình, Charlotte Morabito, bình luận viên tài chính của CNBC, nhận định.
