Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ tại Trung Đông, ngày 28/4 công bố hình ảnh cuộc đổ bộ và khám xét tàu hàng Blue Star III trên biển Arab. Phương tiện bị nghi là đang di chuyển đến Iran và vi phạm lệnh phong tỏa do Mỹ áp đặt.
Trong video, binh sĩ thuộc Đơn vị Thủy quân lục chiến Viễn chinh (MEU) số 31 triển khai bằng trực thăng từ tàu đổ bộ tấn công USS Tripoli, sau đó đu dây xuống tàu Blue Star III và tiếp cận khoang điều khiển.
“Lực lượng Mỹ đã thả phương tiện sau khi khám xét và xác minh tàu không có kế hoạch cập bến ở Iran”, CENTCOM thông báo.
CENTCOM không nêu lý do cụ thể khiến tàu bị nghi ngờ hướng tới Iran. Dữ liệu theo dõi hàng hải cho thấy Blue Star III rời cảng Qasim của Pakistan và đang trên hành trình đến cảng Sohar của Oman.
Đây là tàu hàng thứ tư bị kiểm tra kể từ khi Mỹ áp đặt lệnh phong tỏa hàng hải nhằm vào Iran, nhưng là trường hợp đầu tiên được trả tự do. Ít nhất ba tàu gồm Touska, Tifani và Majestic X đã bị lực lượng Mỹ bắt giữ.
CENTCOM cho biết chiến dịch phong tỏa đã buộc 39 tàu thay đổi hành trình trong hơn 2 tuần qua, tuyên bố lực lượng Mỹ sẽ tiếp tục thực thi lệnh phong tỏa trên khắp Trung Đông và khẳng định hoạt động này đã “cắt đứt mọi giao thương hai chiều của Iran”.
Eo biển Hormuz là tuyến vận tải chiến lược, nơi trung chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu. Iran đã gần như phong tỏa eo biển này, buộc các tàu thương mại phải xin phép hoặc nộp phí để đi qua và cấm các phương tiện có liên hệ với Mỹ và Israel, cùng những bên khác tham gia vào cuộc xung đột.
Trong khi đó, hải quân Mỹ thực thi lệnh phong tỏa bên ngoài vịnh Oman, cảnh báo sẽ bắt giữ bất cứ tàu nào đến hoặc rời đi từ cảng Iran, cũng như đã nộp phí cho Tehran.
Mỹ cũng mở rộng phạm vi thực thi phong tỏa, cũng như các loại hàng hóa có thể khiến tàu hàng bị kiểm tra hoặc tịch thu nếu liên quan Iran.
Một số chuyên gia hàng hải nhận định kiểm soát toàn bộ lưu lượng tàu thuyền qua eo biển Hormuz là thách thức lớn, đồng thời cho rằng các tàu có thể né tránh bằng cách thay đổi dữ liệu định vị hoặc di chuyển qua vùng biển quốc gia khác.
Theo trang tin Axios (Mỹ), ông Pete Hegseth - Bộ trưởng Chiến tranh của Mỹ - đang trở thành mục tiêu hàng đầu mà Đảng Dân chủ nhắm đến bên trong nội các của Tổng thống Donald Trump, sau khi Bộ trưởng An ninh nội địa Kristi Noem và Bộ trưởng Tư pháp Pam Bondi bị sa thải.
Các cuộc thăm dò cho thấy ông Hegseth là một trong những thành viên nội các có mức độ ủng hộ thấp nhất, trong bối cảnh chi phí leo thang của cuộc xung đột với Iran tiếp tục ảnh hưởng xấu tới hình ảnh của ông.
Ngày 6-4, bà Yassamin Ansari, dân biểu Đảng Dân chủ đến từ bang Arizona, cho biết bà sẽ đệ trình các điều khoản luận tội nhằm vào ông Hegseth vào tuần tới vì cho rằng vị bộ trưởng này "liên tục vi phạm lời tuyên thệ nhậm chức và nghĩa vụ đối với Hiến pháp".
"Việc ông Hegseth liều lĩnh gây nguy hiểm cho các binh sĩ Mỹ và liên tục phạm tội ác chiến tranh là cơ sở để luận tội và bãi nhiệm" - nữ nghị sĩ tại Hạ viện Mỹ cáo buộc.
Bà Ansari - người Mỹ gốc Iran - cũng kêu gọi nội các kích hoạt Tu chính án thứ 25 trong Hiến pháp Mỹ để loại ông Trump khỏi chiếc ghế quyền lực hiện tại do "những tuyên bố điên rồ" của ông về cuộc chiến.
Bà dẫn lại một bài đăng của ông Trump trên nền tảng Truth Social vào cuối tuần qua. "Thứ Ba (ngày 7-4) sẽ là ngày của nhà máy điện và ngày của cầu, gộp lại thành một, tại Iran. Sẽ không gì sánh bằng! Hãy mở cái eo biển chết tiệt đó đi, nếu không các người sẽ phải sống trong địa ngục. Cứ chờ xem!" - ông Trump viết bằng những ngôn từ nặng nề trên nền tảng Truth Social hôm 5-4.
"Tu chính án thứ 25 tồn tại là có lý do. Nội các của ông ấy nên sử dụng nó. Số phận của binh sĩ Mỹ, người dân Iran và chính nền tảng trong hệ thống toàn cầu của chúng ta đều đang bị đe dọa" - bà Ansari nói.
Với việc Đảng Cộng hòa đang kiểm soát cả Thượng viện và Hạ viện Mỹ, nỗ lực luận tội của bà Ansari khó có thể thành công. Việc kết tội và phế truất tổng thống hoặc quan chức liên bang cấp cao đòi hỏi ít nhất 2/3 số thượng nghị sĩ có mặt bỏ phiếu thuận.
Ngoài ra hầu như không có khả năng nội các của Tổng thống Trump - vốn gồm nhiều người trung thành với ông - kích hoạt Tu chính án thứ 25.
Bà Ansari không phải là thành viên Đảng Dân chủ đầu tiên đề xuất luận tội ông Hegseth. Dân biểu Shri Thanedar đến từ bang Michigan từng đệ trình các điều khoản luận tội nhằm vào người đứng đầu Lầu Năm Góc hồi năm ngoái, nhưng đến nay vẫn chưa được đem ra bỏ phiếu.
Theo báo Guardian, người đứng đầu cơ quan cứu trợ nhân đạo Liên hợp quốc (LHQ) Tom Fletcher cảnh báo việc Mỹ chi tiêu "liều lĩnh" cho chiến sự tại Iran đang đẩy thế giới vào thảm họa nhân đạo, trong khi ngân sách cứu trợ bị cắt giảm kỷ lục.
Phát biểu tại Chatham House (Anh), ông Tom Fletcher cho biết tổng ngân sách cần thiết cho chương trình cứu trợ ưu tiên cao độ của Liên hợp quốc là 23 tỉ USD.
Trong khi đó, chiến dịch quân sự của Mỹ tại Iran tiêu tốn khoảng 2 tỉ USD mỗi ngày, đồng nghĩa với việc số kinh phí dùng trong "chỉ chưa đầy hai tuần chiến sự" đã có thể cứu sống 87 triệu người trên toàn cầu, ông nói.
Theo ông, LHQ cũng đang thiếu khoảng 10 tỉ USD so với mục tiêu, trong bối cảnh ngân sách viện trợ toàn cầu bị cắt giảm mạnh khi nhiều quốc gia - trong đó có Mỹ và các nước châu Âu - chuyển ưu tiên sang chi tiêu quốc phòng.
Ông cũng nhấn mạnh cuộc chiến Iran đang gây tác động dây chuyền trên toàn cầu, đẩy lạm phát lương thực và nhiên liệu lên gần 20%, đặc biệt ảnh hưởng đến các khu vực dễ tổn thương như châu Phi cận Sahara và Đông Phi, khiến nhiều người rơi vào nghèo đói trong nhiều năm tới.
Ngoài chi phí, ông Tom Fletcher bày tỏ lo ngại về việc các phát ngôn bạo lực ngày càng bị "bình thường hóa", như những lời đe dọa "ném bom Iran trở về thời đồ đá" hay "xóa sổ nền văn minh".
Theo ông, điều này có thể khuyến khích những "kẻ độc tài tiềm năng" áp dụng chiến thuật tương tự, bao gồm tấn công dân thường và cơ sở hạ tầng, vi phạm luật pháp quốc tế.
Ông Fletcher mô tả quan hệ giữa Liên hợp quốc và chính quyền Tổng thống Trump như "một chuyến tàu lượn siêu tốc", đồng thời chỉ ra sự khác biệt trong cách tiếp cận: trong khi "ngoại giao truyền thống" đề cao quy trình và ổn định, một số quan chức Mỹ lại tiếp cận thế giới theo tư duy "kinh doanh bất động sản", ưu tiên yếu tố cá nhân và sự khó đoán để đạt kết quả.
Phát biểu tại phiên điều trần ngày 5.5 trước Văn phòng đại diện thương mại Mỹ (USTR) ở Washington, bà Michelle Zang, đại diện Phòng thương mại quốc tế Trung Quốc (CCOIC), cho rằng cuộc điều tra "thiếu bằng chứng hỗ trợ đầy đủ" và "lách luật các cơ chế đa phương hiện có". Bà nhấn mạnh tình trạng dư thừa công suất là vấn đề kinh tế, không phải hành vi của chính phủ, do đó không thể được coi là căn cứ cho các biện pháp trừng phạt thương mại.
Trung Quốc cũng đã khởi động 2 cuộc điều tra về rào cản thương mại chống lại Mỹ vào cuối tháng 3. Bộ Thương mại Trung Quốc khi đó tuyên bố rằng cuộc điều tra sẽ tập trung vào các biện pháp của Mỹ được cho là gây hại cho các ngành công nghiệp và chuỗi cung ứng toàn cầu, bao gồm cả những biện pháp cản trở thương mại các sản phẩm xanh.
Trước đó, ngày 11.3, Văn phòng đại diện thương mại Mỹ đã khởi động điều tra theo Điều 301 của Đạo luật thương mại 1974 đối với 16 đối tác, trong đó có Trung Quốc. Nếu xác định có hành vi thương mại "phi lý", Mỹ có thể áp thuế mới, theo South China Morning Post.
Không chỉ Trung Quốc, Hàn Quốc cũng phản đối cuộc điều tra. Đại diện thương mại Hàn Quốc tại Washington cho rằng việc điều tra về dư thừa công suất đối với Hàn Quốc là "không phù hợp và không cần thiết".
Về phần mình, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump lập luận dư thừa công suất ở nước ngoài là nguyên nhân gây thâm hụt thương mại và cạnh tranh không công bằng với Mỹ. Tuy nhiên, lập luận này bị nhiều chuyên gia phản bác. Bà Emily Kilcrease, cựu quan chức USTR, cho rằng các biện pháp thuế quan trước đây chủ yếu khiến áp lực dư thừa công suất của Trung Quốc chuyển sang các thị trường khác, thay vì giải quyết tận gốc vấn đề.
"Thâm hụt thương mại của Mỹ với Trung Quốc năm 2025 là mức thấp nhất kể từ khi Trung Quốc gia nhập Tổ chức thương mại thế giới (WTO). Trong khi đó, thặng dư thương mại của Trung Quốc với thế giới đạt mức cao kỷ lục. Cách tiếp cận phối hợp với các đối tác Mỹ là con đường phía trước", theo bà.
Trong nước Mỹ, các ý kiến cũng chia rẽ. Một số ngành như nông nghiệp và kim loại phản đối áp thuế mới do lo ngại thiệt hại từ cuộc chiến thương mại, trong khi một số doanh nghiệp sản xuất lại ủng hộ nhằm đối phó hàng nhập khẩu giá rẻ.
Căng thẳng thương mại Mỹ - Trung tiếp tục gia tăng trong bối cảnh 2 bên chuẩn bị nối lại đối thoại cấp cao. Tổng thống Donald Trump dự kiến đến Trung Quốc ngày 14 - 15.5. Tại đây, tranh chấp thương mại được cho là sẽ trở thành nội dung trọng tâm trong trao đổi giữa ông Trump với Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình.
Tổng thống Trump ngày 5.5 khẳng định Mỹ duy trì "quan hệ rất tốt" với Trung Quốc và bác bỏ ý kiến cho rằng Bắc Kinh thách thức Washington liên quan vấn đề Iran.
Iran dự kiến cũng sẽ là một nội dung thảo luận khi ông Trump gặp ông Tập tại Bắc Kinh, trong bối cảnh xung đột Trung Đông vẫn diễn biến phức tạp.
