Hơn một thập kỷ đồng hành cùng chương trình Tiếp sức mùa thi, chị Nguyễn Thị Thanh Xuân (cựu sinh viên Trường ĐH Văn hóa TP.HCM) xem đây là một phần thanh xuân không thể tách rời. Từ năm 2005 đến 2018, chị đi qua nhiều vai trò, từ tình nguyện viên đến đội phó rồi đội trưởng đội hình tại bến xe Chợ Lớn (TP.HCM).
Đến với chương trình từ năm nhất đại học, khi ấy lý do đơn giản chỉ vì yêu thích hoạt động xã hội, tình nguyện. Nhưng càng tham gia, sự gắn bó càng sâu đậm. Chị Xuân cho biết là người con của tỉnh Bình Định cũ, chị từng khăn gói vào TP.HCM dự thi nên hiểu rõ những bỡ ngỡ, lo lắng của thí sinh tỉnh lẻ. Sự đồng cảm ấy trở thành động lực để chị ở lại với chương trình lâu dài.
Chị Xuân kể những năm đầu, đội hình chị tham gia chỉ khoảng hơn 40 người, hoạt động tại bến xe Chợ Lớn, nơi đón nhiều thí sinh đổ về mỗi mùa thi. Công việc cụ thể là hướng dẫn đường đi, chỉ tuyến xe buýt đến nhà trọ, điểm thi cho thí sinh…
“Nhìn bạn nào vừa bước xuống xe trông giống thí sinh là chúng tôi tiếp cận và hỗ trợ ngay để tránh bị chèo kéo”, chị kể và cho biết vào những ngày cao điểm, khi thí sinh từ các tỉnh đổ về TP.HCM ôn và dự thi đông, các đội hình gần như hoạt động liên tục.
“Chúng tôi túc trực tại bến xe từ sáng đến chiều, ngày cao điểm thì đi sớm và về muộn hơn. Ai rảnh giờ nào thì đăng ký ca trực giờ đó. Có lúc vừa học, vừa thi và đi hỗ trợ thí sinh, cảm giác như ‘chạy show’ vậy. Việc dang nắng, dầm mưa cũng là điều hết sức bình thường. Dù vất vả, nhưng không khí lúc đó rất sôi nổi”, chị kể.
Trong ký ức của chị Xuân, mỗi mùa thi là một câu chuyện riêng, nhưng đều đọng lại cảm xúc rất thật. Một trong những kỷ niệm khiến chị nhớ mãi là lần hỗ trợ một thí sinh bị thất lạc giấy tờ.
“Hôm đó bạn ấy đi làm thủ tục dự thi bằng xe buýt, xuống xe mới phát hiện bỏ quên giấy tờ nhưng không nhớ xe nào. Bạn hoảng loạn rồi bật khóc. Tụi mình vừa trấn an, vừa chia nhau đi tìm. Có nhóm liên hệ ban tổ chức, có nhóm ra khu điều hành bến xe nhờ hỗ trợ, có người đứng ở điểm đậu xe để hỏi các bác tài. May mắn cuối cùng cũng kịp tìm lại được giấy tờ cho bạn”, chị kể.
Không chỉ là công việc hỗ trợ thí sinh, với chị Xuân, Tiếp sức mùa thi còn là nơi gắn kết những con người xa lạ thành một tập thể thân thiết. “Ban đầu là người lạ, nhưng khi vào đội thì như một gia đình. Hầu như 2/3 thành viên năm trước sẽ tiếp tục tham gia ở năm sau. Chúng tôi có nhiều năm gắn bó với nhau nên đến bây giờ vẫn còn giữ liên lạc và gặp gỡ”, chị nói.
Tham gia chương trình ở những năm đầu tiên, chị Xuân cho biết thời điểm ấy điều kiện còn nhiều thiếu thốn. “Hồi đó chưa có hỗ trợ cơm cho tình nguyện viên nên chúng tôi mang theo nồi cơm điện ra bến xe nấu, ai ở gần thì nấu thêm đồ ăn, rồi trưa quây quần lại ăn với nhau. Những bữa cơm giản dị ấy lại trở thành ký ức ấm áp, gắn kết cả đội”, chị Xuân chia sẻ.
Việc hỗ trợ thí sinh cũng không dễ dàng như hiện nay. Theo chị Xuân, thời đó không có điện thoại thông minh hay internet phổ biến, các tình nguyện viên phải tự học thuộc lịch trình các tuyến xe buýt để hướng dẫn thí sinh chính xác. “Chỉ cần thí sinh hỏi là trả lời ngay, nhanh nhưng vẫn phải chính xác. Sau này khi làm đội trưởng, tôi còn in lịch trình ra cho các bạn học, lâu lâu ‘dò bài’, hỏi lại xem nhớ chưa, vì chỉ sai một chút là ảnh hưởng đến thí sinh”, chị Xuân kể.
Việc liên lạc khi ấy cũng hạn chế, theo chị Xuân nhiều thành viên chỉ dùng điện thoại “cục gạch”, thậm chí không có điện thoại nên thường có thông báo gì sẽ nhắn qua Yahoo. Việc di chuyển thì chủ yếu bằng xe buýt. “Hồi đó tôi ở trọ bên Q.2 cũ, sáng nào cũng dậy sớm đi bộ ra trạm xe buýt đến bến xe Chợ Lớn đi trực. Cực nhưng vui, lúc nào cũng háo hức”, chị nhớ lại.
Giờ đây, khi không còn trực tiếp tham gia, chị Xuân và một số thành viên khi ấy vẫn đều đặn có mặt trong các buổi lễ ra quân của chương trình Tiếp sức mùa thi. Mỗi lần như vậy, những ký ức cũ lại ùa về, nguyên vẹn và sống động.
Nhìn lại hành trình 25 năm của Tiếp sức mùa thi, chị không giấu được niềm tự hào. Theo chị, chương trình đã phát triển mạnh mẽ hơn, được xã hội biết đến rộng rãi, nhận được nhiều nguồn lực hỗ trợ. Công nghệ cũng giúp việc kết nối, tư vấn, hỗ trợ thí sinh thuận tiện hơn rất nhiều. “Bây giờ các bạn có điều kiện tốt hơn chúng tôi ngày xưa, đỡ tốn công sức, thời gian hơn”, chị nói.
Với chị Xuân, Tiếp sức mùa thi không chỉ là một hoạt động tình nguyện, mà là một phần ký ức thanh xuân tươi đẹp, nơi những ngày vất vả lại trở thành những ngày đáng nhớ nhất và những con người xa lạ trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc đời.
Trong quá trình khởi nghiệp, chị Dung luôn dành thời gian tìm hiểu các nghi thức cúng truyền thống, đồng thời từng bước hoàn thiện cách trình bày và phát triển dịch vụ mâm cúng như một hướng đi riêng. Theo chị, mâm cúng không chỉ đơn thuần là lễ vật dâng cúng mà còn thể hiện sự tôn kính thông qua cách lựa chọn nguyên liệu, sắp xếp và bố cục tổng thể.
Chị Dung cho biết với mâm cúng, yếu tố nghi lễ và tính thẩm mỹ luôn được đặt song song. Mỗi mâm được chuẩn bị kỹ lưỡng từ khâu chọn nguyên liệu tươi mới, hạn chế sử dụng chất bảo quản nhằm đảm bảo hương vị truyền thống và sự trang nghiêm cần thiết.
Thực tế cho thấy mâm cúng ngày nay đang có sự chuyển biến rõ rệt. Nếu trước đây chủ yếu được chuẩn bị theo khuôn mẫu quen thuộc, thì hiện nay nhiều gia đình bắt đầu quan tâm hơn đến tính thẩm mỹ, sự hài hòa về màu sắc và chất lượng nguyên liệu.
Việc chuẩn bị mâm cúng vì thế không chỉ đòi hỏi hiểu biết về nghi lễ mà còn cần tư duy thẩm mỹ. Một số xu hướng mới cũng dần xuất hiện, như sử dụng hoa tươi, nguyên liệu có nguồn gốc rõ ràng, hoặc vật liệu thân thiện với môi trường.
Bên cạnh đó, nhu cầu đặt mâm cúng từ xa cũng gia tăng. Thông qua đó, khách hàng có thể gửi gắm lễ vật về gia đình như một cách duy trì sự kết nối.
Chị Dung cho biết chi phí cho một mâm cúng dao động từ 2 triệu đến hơn 15 triệu đồng, tùy quy mô và chất lượng. Vào các dịp cao điểm, số lượng đơn hàng tăng đáng kể, trung bình mỗi tháng từ 45 đến 75 mâm.
Từ một nhu cầu mang tính cá nhân, dịch vụ chuẩn bị mâm cúng đang dần hình thành như một lĩnh vực kinh doanh riêng. Đây được xem là ví dụ điển hình cho việc khai thác thị trường "ngách", nơi những nhu cầu quen thuộc nhưng chưa được đáp ứng đầy đủ có thể trở thành cơ hội khởi nghiệp.
Chị Anddie (quốc tịch Đức), có chồng là người VN, chia sẻ sau khi đặt mâm cúng đầy tháng cho con trùng dịp ngày sinh của chị: "Ban đầu tôi khá lo vì không hiểu rõ nghi lễ, nhưng khi nhận mâm cúng thì thực sự bất ngờ. Mọi thứ được chuẩn bị rất chỉn chu, đẹp hơn cả tưởng tượng của tôi, lại giữ được ý nghĩa truyền thống".
Tương tự, chị Kiều My, một khách hàng tại Cần Thơ, cũng đánh giá cao dịch vụ: "Mâm cúng không chỉ đầy đủ lễ nghi mà còn rất hài hòa về màu sắc, nhìn vào là thấy sự chăm chút. Từ cách chuẩn bị lễ vật đến nguyên tắc sắp xếp theo từng tầng bậc. Sau đó là về thẩm mỹ, cách phối màu, bố cục để mỗi mâm cúng không chỉ đúng lễ mà còn đẹp mắt, ấn tượng. Đây là điều trước đây khá khó tìm".
Ông Phạm Chánh Trung cho biết tới thời điểm hiện tại, theo thống kê sơ bộ, hơn 9.000 trường hợp phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi tại TP.HCM được nhận hỗ trợ chính sách. Việc hỗ trợ chính sách này nhằm góp phần khuyến khích các vợ chồng trẻ sinh con, nuôi dạy con.
"Cụ thể, về nhận hỗ trợ chính sách theo Nghị quyết 40 là 7.695 trường hợp; với định mức hỗ trợ 3 triệu đồng/trường hợp, với tổng kinh phí hỗ trợ là hơn 23 tỉ đồng. Về nhận hỗ trợ chính sách theo Nghị quyết 32 là 1.310 trường hợp; với định mức hỗ trợ 5 triệu đồng/trường hợp, với tổng kinh phí hỗ trợ là hơn 6,5 tỉ đồng", ông Trung thông tin.
Theo ông Trung, chính sách hỗ trợ nhằm khuyến khích phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi góp phần duy trì mức sinh hợp lý và chủ động thích ứng với xu hướng già hóa dân số.
Ông Trung cho biết: "Sau thời gian triển khai, việc đã thực hiện chi trả cho hơn 9.000 trường hợp cho thấy chính sách đã đi vào cuộc sống, nhận được sự quan tâm và đồng thuận của người dân, góp phần tạo hiệu ứng truyền thông tích cực, nâng cao nhận thức về việc sinh đủ 2 con. Hệ thống triển khai từ cơ sở từng bước được hoàn thiện, việc thực hiện rà soát xác định đối tượng và chi trả ngày càng thuận lợi hơn cũng như làm tiền đề cho việc thực thi các chính sách hỗ trợ khác trong tương lai".
Cũng theo ông Trung, đây là những bước đầu tiên của chính sách khuyến sinh và cần thêm thời gian để đánh giá hiệu quả của chính sách cũng như các giải pháp hữu hiệu hơn và phù hợp nguyện vọng của người dân.
Chị Đỗ Thị Kim Hường (32 tuổi, ngụ đường Trường Chinh, P.Tân Bình) nói: "Nhận được 5 triệu đồng là sự khích lệ kịp thời, nhất là lúc gia đình vừa có thêm em bé. Nhưng tôi mong có thêm hỗ trợ về nhà ở xã hội hoặc vay ưu đãi, vì chi phí mua nhà mới là gánh nặng lớn nhất hiện nay".
Còn chị Hoàng Ngọc Diễm (31 tuổi, ngụ đường Man Thiện, P.Tăng Nhơn Phú) chia sẻ: "Nhận được tiền thì rất vui, nhưng nuôi con là câu chuyện dài. Tôi mong thành phố có thêm chính sách giảm học phí mầm non, hỗ trợ chi phí gửi trẻ, để phụ nữ có thể sớm quay lại làm việc mà không quá áp lực tài chính".
Đã nhận được hỗ trợ 5 triệu đồng khi sinh đủ 2 con trước 35 tuổi, chị Hà Thị Thu Hải (33 tuổi, ngụ đường Hồ Học Lãm, P.An Lạc) cho rằng mức hỗ trợ này còn khá khiêm tốn so với chi phí nuôi con tại đô thị lớn như TP.HCM.
Nói về điều này, ông Phạm Chánh Trung cho biết: "Chúng tôi thống nhất rằng với điều kiện sống tại một đô thị lớn như TP.HCM, 5 triệu đồng không phải là khoản chi phí lớn để nuôi con. Tuy nhiên, cần khẳng định rõ ý nghĩa chính của chính sách không nằm ở việc hỗ trợ tài chính, mà là việc ghi nhận và trân trọng, động viên đối với các gia đình sinh đủ 2 con. TP.HCM khuyến khích các cặp vợ chồng sinh đủ 2 con trong độ tuổi phù hợp, qua đó từng bước nâng mức sinh, hướng tới mục tiêu khoảng 1,6 con/phụ nữ trong thời gian tới".
Chị Trần Thị Minh Thùy (28 tuổi, ngụ đường Phạm Văn Đồng, P.Thủ Đức) chia sẻ: "Khoản hỗ trợ mang tính động viên nhiều hơn là vật chất. Điều tôi kỳ vọng là tăng thời gian nghỉ thai sản cho cả cha và mẹ, hoặc linh hoạt giờ làm để cha mẹ có thêm thời gian chăm con trong những năm đầu đời".
Chị Thùy thắc mắc liệu trong thời gian tới, TP.HCM có dự kiến mở rộng hoặc điều chỉnh chính sách như tăng mức hỗ trợ, thêm ưu đãi về nhà ở, giáo dục, y tế… để tạo động lực sinh con cho người trẻ?
Xung quanh vấn đề này, ông Trung cho biết thời gian tới TP.HCM sẽ hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội, chăm sóc y tế, giáo dục, tăng mức lương tối thiểu để cải thiện đời sống gia đình, hỗ trợ mua nhà ở xã hội, miễn giảm thuế thu nhập cá nhân, tăng thời gian nghỉ thai sản, điều chỉnh thời gian giữ trẻ mầm non bắt đầu từ 6 tháng tuổi, tăng thời gian giữ trẻ ở trường học, hỗ trợ chi phí bán trú... để các cặp vợ chồng trẻ có thể thật sự yên tâm sinh con và sinh 2 con trở lên. Việc chi trả hỗ trợ sẽ được thực hiện liên tục trong quá trình triển khai chính sách. "Để đảm bảo chính sách kịp thời đến đúng đối tượng hỗ trợ, bên cạnh việc địa phương xác định, người dân phối hợp cung cấp một số giấy tờ liên quan làm căn cứ đối chiếu thông tin, xác nhận điều kiện hưởng chính sách", ông Trung nói.
Chia sẻ thêm về những rào cản lớn nhất khiến người trẻ ngại sinh con hiện nay, Chi cục trưởng Chi cục Dân số TP.HCM cho biết qua theo dõi thực tiễn nhiều năm đã nhận thấy nguyên nhân cốt lõi không chỉ nằm ở yếu tố nhận thức, mà chủ yếu xuất phát từ áp lực kinh tế và môi trường sống đô thị.
Lấy cảm hứng từ kiến trúc của Bưu điện TP.HCM, không gian nơi đây gợi nhớ về Sài Gòn xưa với gam màu trầm ấm và những góc check-in đậm chất thời gian.
Không chỉ là nơi thưởng thức cà phê, quán còn là "cỗ máy quay ngược ký ức" khiến bất cứ ai ghé qua cũng phải chậm lại, tận hưởng một TP.HCM rất khác.
Đại diện quán cho biết tiền thân của tòa nhà đã mang dáng dấp giống một tòa bưu điện cũ. Thay vì thay đổi hoàn toàn, quán đã giữ lại cái "hồn" vốn có của nó và cải tạo thêm để làm quán đậm chất "Bưu điện TP.HCM" hơn một chút.
"Chúng tôi muốn thiết kế này gìn giữ những giá trị kỷ niệm xưa, những bức tranh về lịch sử, con tem qua các thời kỳ... hướng tới khách hàng trẻ muốn lưu giữ những kỉ niệm, thích góc cổ xưa", đại diện quán nói và cho biết quán mở 24 giờ, muốn nơi này giống như một "chỗ dừng chân" luôn bật đèn, luôn sẵn sàng đón mọi người bất cứ lúc nào. Có thể là một buổi tối chạy deadline mệt quá, một ngày buồn không biết đi đâu, hay đơn giản là cần một nơi để ngồi yên một chút.
Nguyễn Thị Tuyết Ngưng, sinh viên Trường ĐH Mỹ thuật TP.HCM, chia sẻ: "Không gian rộng rãi, thoải mái, giống như một bảo tàng thu nhỏ lưu giữ dấu ấn của một bưu điện cũ, không chỉ đẹp mà còn thích hợp là nơi làm bài, làm việc cho gen Z".
Chọn quán là điểm đến thường xuyên của mình, Trần Phương Khanh, sinh viên năm 3 Trường ĐH Giao thông vận tải TP.HCM, bày tỏ: "Em thường xuyên đến quán để học và giải trí vì không gian hoài cổ đúng sở thích của bản thân; cũng khá yên tĩnh để học tập, chưa kể giá các loại nước rất phù hợp với túi tiền của sinh viên".
