Câu chuyện nhanh chóng thu hút sự chú ý, không chỉ vì tính đúng sai của vụ việc, mà còn là một thực tế đáng lo ngại: “Nhiều sinh viên đi làm thêm nhưng không thực sự biết mình có những quyền gì”.
Trao đổi về vấn đề này, luật sư Nguyễn Trung Tín, Giám đốc Công ty Luật Tín & Associates, cho biết việc sinh viên làm thêm có phải tham gia bảo hiểm bắt buộc hay không phụ thuộc vào điều kiện cụ thể của quan hệ lao động.
Theo ông Tín, đáng chú ý, Điểm l, Khoản 1, Điều 2 của luật Bảo hiểm xã hội 2024 quy định, người lao động làm không trọn thời gian vẫn phải tham gia bảo hiểm bắt buộc nếu có mức lương trong tháng bằng hoặc cao hơn mức tối thiểu làm căn cứ đóng bảo hiểm (mức lương cơ sở hiện tại là 2.340.000 đồng/tháng).
Liên quan đến trường hợp sinh viên vừa đi học, vừa đi làm, luật sư cho biết thêm theo Khoản 10, Điều 1 và Khoản 5, Điều 13 của luật Bảo hiểm y tế sửa đổi 2024, nếu một người đồng thời thuộc nhiều nhóm tham gia bảo hiểm y tế, sẽ đóng theo nhóm có thứ tự ưu tiên cao hơn. Trong đó, nhóm do người lao động và người sử dụng lao động đóng được xếp trước nhóm học sinh, sinh viên. Điều này đồng nghĩa với việc khi sinh viên ký hợp đồng lao động và thuộc diện đóng bảo hiểm bắt buộc, sẽ phải tham gia bảo hiểm y tế theo doanh nghiệp thay vì theo nhà trường.
Về vấn đề đóng trùng bảo hiểm y tế, theo Khoản 2.5 và Điều 20 Quyết định 595/QĐ-BHXH, trường hợp người tham gia đóng trùng sẽ được cơ quan bảo hiểm xã hội hoàn trả phần tiền đã đóng thừa.
Làm rõ thêm về việc doanh nghiệp yêu cầu người lao động hoàn tất nghĩa vụ bảo hiểm trước khi trả lương, luật sư Nguyễn Trung Tín khẳng định đây là hai nghĩa vụ hoàn toàn độc lập và không thể thay thế cho nhau.
Cụ thể, theo Điều 102 bộ luật Lao động 2019, người sử dụng lao động chỉ được khấu trừ tiền lương trong một số trường hợp nhất định, như để bồi thường thiệt hại do người lao động làm hư hỏng tài sản, thiết bị.
“Pháp luật không cho phép doanh nghiệp tự ý giữ lương của người lao động như một hình thức ‘bảo đảm’ cho các nghĩa vụ khác, bao gồm cả nghĩa vụ bảo hiểm”, luật sư Nguyễn Trung Tín nhấn mạnh.
Theo luật sư, tiền lương là quyền lợi gắn liền với công sức lao động và phải được chi trả đầy đủ, đúng thời hạn.
“Việc chưa hoàn tất nghĩa vụ bảo hiểm (nếu có) cần được xử lý thông qua cơ chế đối chiếu, truy thu hoặc thỏa thuận rõ ràng, chứ không thể trở thành lý do để trì hoãn hoặc từ chối trả lương”, ông cho biết.
Trên thực tế, việc sinh viên đi làm thêm từ sớm không còn xa lạ, nhưng không phải ai cũng được tiếp cận đầy đủ thông tin về hợp đồng lao động hay bảo hiểm.
Phạm Thị Quyên, sinh viên Trường ĐH Kiến trúc Hà Nội, hiện đang làm thêm tại một cửa hàng trang sức trong trung tâm thương mại, cho biết bản thân chưa được ký hợp đồng lao động chính thức.
“Mình cũng không hiểu rõ lắm về quyền lợi, chỉ biết là nếu được ký hợp đồng thì sẽ có bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và có thêm tháng lương thứ 13”, Quyên chia sẻ.
Trong khi đó, Nguyễn Trung Kiên, sinh viên Trường ĐH Tôn Đức Thắng TP.HCM, hiện làm bán thời gian tại một quán cà phê, cũng cho biết mình chưa từng ký hợp đồng lao động.
“Mình cũng có biết sơ qua về quyền lao động, nhưng nghĩ làm việc làm bán thời gian thì không quá quan trọng. Chủ yếu làm thêm kiếm tiền nên em cũng không để ý nhiều đến chuyện hợp đồng”, Kiên nói.
Những chia sẻ này cho thấy một điểm chung: nhiều sinh viên bước vào thị trường lao động với tâm lý “làm tạm”, từ đó dễ bỏ qua quyền lợi của chính mình.
Theo tiến sĩ Nguyễn Thị Bích, Trưởng bộ môn luật lao động (Trường ĐH Luật TP.HCM), sinh viên và lao động trẻ thường gặp bất lợi do thiếu hiểu biết và kinh nghiệm: Không phân biệt rõ các loại hợp đồng, không quan tâm đến quyền lợi bảo hiểm, không lưu giữ thông tin làm việc và ngại va chạm khi có tranh chấp.
Đặc biệt, tâm lý “làm thêm cho vui” hoặc “chỉ làm tạm thời” khiến nhiều người chấp nhận làm việc mà không có hợp đồng hoặc thỏa thuận rõ ràng.
Tiến sĩ Nguyễn Thị Bích nhận định: “Dù là lao động toàn thời gian hay bán thời gian, khi đã có quan hệ lao động thì quyền và nghĩa vụ của các bên đều được pháp luật điều chỉnh. Việc không ký hợp đồng hoặc không quan tâm đến hợp đồng có thể khiến người lao động rơi vào thế bất lợi khi xảy ra tranh chấp”.
Theo bà, nhiều sinh viên hiện nay chưa có thói quen tìm hiểu quy định pháp luật lao động từ sớm, dẫn đến việc dễ chấp nhận những điều kiện làm việc thiếu rõ ràng.
“Người lao động không đi xin việc, mà đang trao đổi giá trị sức lao động của mình. Khi không nhận thức được điều này, họ dễ chấp nhận những điều kiện bất lợi”, bà nhấn mạnh.
Xung quanh việc lao động trẻ cần làm gì để tự bảo vệ mình? Trao đổi thêm về vấn đề này, bà Nguyễn Thị Bích cho biết trong trường hợp phát sinh tranh chấp, người lao động được khuyến nghị: Kiểm tra hợp đồng, bảng lương; trao đổi trực tiếp với quản lý; lưu giữ bằng chứng làm việc; liên hệ cơ quan chức năng nếu cần.
Sau buổi chiều tan làm, Nguyễn Thị Mỹ Tiên (27 tuổi), đang làm nhân viên văn phòng tại Công ty TNHH Đăng Khôi trên đường Thống Nhất, P.Phú Thọ Hòa, TP.HCM ghé vào một siêu thị gần đó, tỉ mẩn chọn các thực đơn cho buổi tối. Xong xuôi, Tiên lên một ứng dụng giúp việc nhà để thuê người nấu ăn tại nhà, chọn gói đặt dịch vụ nấu ăn và dọn dẹp trong 2 giờ với giá 170.000 đồng.
“Mình thường đi chợ sẵn, sau đó thuê người đến tận nhà nấu, như vậy sẽ tiện lợi hơn rất nhiều, với lại cũng đỡ tốn công dọn dẹp”, Tiên nói.
Tiên cho hay, cô đã có thói quen thuê người nấu buổi tối gần 1 năm nay. “Thay vì ra ngoài ăn cũng tốn ngần ấy tiền, mình chọn chủ động thuê người đến nấu. Mình chỉ cần về nhà, đặt sẵn nguyên liệu lên kệ bếp, chờ khoảng 1 tiếng là đã có đầy đủ các món ăn theo đúng ý muốn”, Tiên nói.
Tương tự, Trần Thị Minh Anh (24 tuổi), đang làm công việc tự do, ngụ đường Cách mạng Tháng Tám, P.Bảy Hiền, TP.HCM, cho biết mình cũng có thói quen hay thuê người giúp việc đến nấu ăn tại nhà. “Bình thường tiền thuê khoảng gần 100.000 đồng, tiền đi chợ khoảng 200.000 đồng. Với chi phí này có thể chuẩn bị một mâm cơm nhà đúng vị, đủ ăn trong hai ngày. Tính ra vẫn rẻ hơn nhiều so với ăn ngoài, lại tiết kiệm thời gian hơn so với việc đặt đồ ăn mỗi ngày, vì thời gian chờ shipper giao cũng có khi mất gần một tiếng”, Minh Anh nói.
Còn đối với Cao Kỳ Anh (27 tuổi), đang làm nhân viên bán hàng tại xã Nhà Bè, TP.HCM, đang trọ tại đường Võ Hoành, P.Phú Thọ Hòa, TP.HCM, cho biết: “Mình không biết nấu ăn, lại chán cảnh ăn cơm ngoài tiệm nên chọn cách thuê dịch vụ nấu ăn tận nhà để có mâm cơm đúng vị. Mình thường thuê các chị trên ứng dụng giúp việc với giá khoảng 150.000 đồng cho 2 giờ nấu ăn, các chị nấu cũng rất ngon. Có mâm cơm miền Trung chuẩn vị, lại được trò chuyện trong lúc nấu nên cũng đỡ nhớ quê hơn”.
Xu hướng này ra cơ hội việc làm cho những lao động tự do. Chị Phạm Thị Bích Hân, (42 tuổi), hiện đang nhận các ca nấu ăn kết hợp dọn dẹp nhà trên nền tảng bTaskee. Chị Hân cho biết đã gắn bó với công việc này gần 2 năm và dần ổn định lịch làm việc với một số khách quen.
“Số lượng ca mỗi ngày không cố định nhưng thường dao động từ một đến hai ca, cho thu nhập từ 300.000 - 500.000 đồng. Nhiều khách hàng hiện đặt theo lịch tuần hoặc theo tháng, nên công việc duy trì khá đều. Trong mỗi ca làm việc có nấu ăn, mình thường bắt đầu bằng việc trao đổi nhanh với khách về thực đơn và khẩu vị. Nếu nguyên liệu đã được chuẩn bị sẵn, chị tiến hành sơ chế, nấu các món theo yêu cầu và điều chỉnh gia vị phù hợp. Một số khách để mình chủ động gợi ý món ăn theo ngày để tránh trùng lặp. Sau khi hoàn tất bữa ăn, mình dọn dẹp sạch sẽ và kết thúc ca làm việc", chị Hân cho hay.
Theo bà Nguyễn Ngọc Phương Thanh, đại diện ứng dụng giúp việc nhà bTaskee, cho biết tính tới tháng 4.2026 dịch vụ nấu ăn tại nhà đã tăng gần 30% (4.2025 - 4.2026). Tỷ trọng nhóm người trẻ, bao gồm người độc thân, cặp đôi và gia đình trẻ chiếm phần lớn sử dụng dịch vụ này.
Bà Thanh cho biết mức giá dịch vụ được thiết kế theo từng nhu cầu cụ thể và có sự điều chỉnh giữa ngày thường và cuối tuần. “Với dịch vụ đi chợ hộ, khách hàng có thể lựa chọn mua các nhóm thực phẩm cơ bản như thịt, cá, rau với mức phí khoảng 95.000 đồng trong tuần. Vào cuối tuần, mức phí này là khoảng 115.000 đồng và chưa bao gồm chi phí thực phẩm”, bà Thanh nói.
Bà Thanh cho biết thêm nhiều khách hàng hiện nay chọn kết hợp dọn dẹp và nấu ăn trong cùng một lần đặt dịch vụ để tiết kiệm thời gian và chi phí.
“Giá dịch vụ được tính linh hoạt theo từng hạng mục, giúp người dùng dễ điều chỉnh theo nhu cầu. Sau khi nấu ăn, cộng tác viên cũng sẽ dọn dẹp bếp và rửa dụng cụ. Ngoài ra, dịch vụ nấu ăn cũng được phân theo từng mức độ. Ở mức cơ bản, chăm sóc viên nấu ăn từ nguyên liệu gia đình chuẩn bị sẵn, đảm bảo chế biến đúng cách để giữ dinh dưỡng. Ở mức cao hơn, các cộng tác viên có thể đảm nhận cả việc lựa chọn nguyên liệu và xây dựng khẩu phần, kiến thức chuyên sâu về dinh dưỡng”, bà Thanh cho hay.
Tại "Ngày hội tự tin thi lớp 10" do Trường THPT Nguyễn Du (P.Hòa Hưng, TP.HCM) tổ chức ngày 19.4 với mục đích hướng nghiệp cho học sinh; Ngô Tùng Quân, học sinh lớp 9 Trường THCS Trần Phú (P.Hòa Hưng), cho biết em đến tham quan trường THPT thế nào, cách dạy của trường ra sao hay hình thức sinh hoạt ở các câu lạc bộ để nếu có học thì không bỡ ngỡ.
"Thời gian em học chăm chỉ từ sáng đến tối để đậu nguyện vọng THPT, em chú tâm vào 3 môn chính toán, ngữ văn và tiếng Anh", Quân nói.
Khi được hỏi về lý do thi lớp 10 mà không chọn học nghề, Quân cho hay: "Em và các bạn học muốn thi đậu vào THPT hơn, học nghề thì hầu như rất ít chọn. Theo em, học THPT rồi thi đại học là con đường tốt hơn, thành công hơn".
Cũng như Quân, Phúc Thái Như, học sinh lớp 9 Trường THCS Trần Phú (P.Hòa Hưng), cho biết nguyện vọng 1 là vào Trường THPT Nguyễn Du nên thời gian qua em ôn luyện nhiều hơn. "Em không có nguyện vọng học nghề vì thấy năng lực của mình có thể đậu THPT, em muốn theo con đường học tập hơn là học nghề làm chân tay", Như nói.
Còn Quách Trần Ngọc Thanh, lớp 9 Trường THCS Lạc Hồng (P.Hòa Hưng), cho biết: "Có nguyện vọng đầu là thi vào Trường THPT Nguyễn Khuyến, hôm nay em đến ngày hội để biết trường THPT như thế nào". Theo Thanh, em ôn luyện và thấy vừa sức, điểm mấy năm trước cũng không quá cao nên em tự tin đậu nguyện vọng 1.
"Em không có suy nghĩ sẽ học nghề, những bạn học cùng lớp hay cùng trường mà em biết cũng thi THPT chứ không chọn học nghề. Học nghề là trường hợp chỉ khi không đậu đại học em mới nghĩ đến. Em muốn học đại học hơn", Thanh chia sẻ.
Tham gia ngày hội tuyển sinh cùng con, phụ huynh Kiều Khánh Vy (47 tuổi, ngụ P.Hòa Hưng) cho biết nguyện vọng của con và gia đình là tiếp tục theo học và thi vào lớp 10 chứ không học nghề. "Bởi học cao vẫn tốt hơn, khi con còn khả năng đi học thì phải khuyến khích con học. Đến một lúc nào đó mà không thể học được nữa thì mới chuyển qua học nghề", phụ huynh này nói.
Có con đang học lớp 9 Trường THCS Ngô Tất Tố (P.Phú Nhuận), phụ huynh Nguyễn Ngọc Quân (54 tuổi, ngụ P.Bảy Hiền) cho biết tham gia ngày hội tuyển sinh để nắm tình hình cơ sở vật chất của trường, chương trình học của trường THPT; đồng thời tham khảo thầy cô tư vấn chọn nguyện vọng phù hợp học lực của con, để hướng con chọn nguyện vọng cho chính xác.
"Tôi theo nguyện vọng của con là thi vào lớp 10 để tiếp tục học và hướng dẫn cho con chọn trường THPT. Học nghề cũng tốt, đây là một phương án cho tương lai, nếu có thời gian và con muốn học thì tôi sẽ cho học thêm, nhưng thi vào THPT vẫn là ưu tiên số 1", phụ huynh Quân nói.
Theo ông Lê Văn Đỏ, Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Du, thực tế hiện nay phần lớn các em lớp 9 đều có xu hướng thi vào lớp 10 thay vì lựa chọn học nghề, thậm chí hầu như không có học sinh nào bày tỏ mong muốn đi theo hướng giáo dục nghề nghiệp ngay sau THCS.
Theo ông Đỏ, điều này phản ánh tâm lý phổ biến trong xã hội khi cả học sinh lẫn phụ huynh đều mong muốn con đường học vấn phải "đến nơi đến chốn", ưu tiên học cao, lấy bằng cấp cao như một cách để mở rộng cơ hội nghề nghiệp, việc làm và cải thiện thu nhập lẫn cuộc sống tốt hơn.
"Quan niệm này đã tồn tại từ lâu, khiến việc học nghề sớm chưa thực sự được coi trọng. Bên cạnh đó, nhiều phụ huynh cũng lo ngại cơ hội việc làm và mức thu nhập của hệ trung cấp, cao đẳng nghề chưa cạnh tranh bằng bậc đại học, nên càng củng cố xu hướng tiếp tục học lên THPT rồi đại học, học cao thì bản thân phát triển tốt hơn", ông Đỏ nói.
Ông Đỏ cũng cho hay, khác với bậc THCS, chương trình THPT có sự phân hóa rõ rệt, ngoài các môn bắt buộc như toán, ngữ văn, tiếng Anh, lịch sử, giáo dục thể chất, quốc phòng - an ninh, học sinh được chọn thêm các môn tự chọn theo định hướng. Vì vậy, việc xác định sớm ngành nghề mong muốn, chẳng hạn như theo khối ngành y cần tập trung các môn toán, hóa, sinh, sẽ giúp các em xây dựng lộ trình học tập phù hợp và có sự chuẩn bị tốt hơn cho kỳ thi cũng như con đường tương lai.
Chị T.T.T (35 tuổi, ngụ phường Bình Lợi Trung, TP.HCM), cho biết: "Cuối tháng 4, tôi lên mạng xã hội để tìm trang Buffet Poseidon đặt bàn cho gia đình. Khi thấy fanpage tên "Buffet Poseidon TP.HCM" chạy quảng cáo giảm giá, tôi nghĩ là trang chính thức nên liên hệ và được yêu cầu chuyển 50% tiền cọc để được ưu đãi 10% trên hóa đơn. Sau đó, họ gửi thông tin nhận tiền là Công ty TNHH Techique B Khoa Jutos nên tôi tin rằng đây là doanh nghiệp chủ quản của quán buffet này và thực hiện chuyển hơn 3 triệu đồng".
Theo chị T. dù đã chuyển khoản thành công nhưng fanpage vẫn báo chưa nhận được tiền, do lỗi cú pháp và thúc giục tiếp tục chuyển tiền giữ bàn. Sau đó, chị T. chuyển khoản một lần nữa nhưng cũng gặp lỗi tương tự, dù giao dịch đã thành công. "Lúc này, họ gửi cho tôi thông tin, hình ảnh của một người được cho là kế toán để liên hệ nhận lại tiền nhưng do chiều tối, không kiểm tra tin nhắn nên không thấy. Đến hôm sau, tôi không thấy ai liên hệ xếp bàn nên vào fanpage để liên hệ hỏi thì bị chặn. Lúc này, tôi mới biết mình bị lừa hơn 7 triệu đồng và đến cơ quan công an trình báo sự việc" chị T. kể lại.
Cũng với thủ đoạn tương tự, P.G.P (24 tuổi tuổi, ngụ P.Tân Hưng, TP.Hải Phòng) đã sập bẫy lừa của fanpage Buffet Poseidon Hải Phòng. P. cho biết: "Thông qua quảng cáo trên Facebook, tôi thấy fanpage này có ưu đãi giảm giá nên đặt bàn cho ba người với số tiền hơn 1,3 triệu đồng. Sau khi chuyển khoản, tôi không thấy fanpage báo lại nên cũng nghi ngờ và hỏi lại nhưng không thấy phản hồi. Khi đến nhà hàng ăn, tôi mới biết bị lừa, vì nhân viên cho biết không nhận tiền thanh toán trước, còn fanpage tối đã liên hệ là giả mạo và cũng có nhiều người bị lừa như trên".
Trước đó vào tháng 3, đối tượng cũng lợi dụng nhà hàng Buffet Poseidon khai trương chi nhánh ở P.Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai (nay là TP.Đồng Nai) lập fanpage giả mạo mang tên "Buffet Poseidon Biên Hòa" nhằm lừa khách đặt bàn online. Trước thông tin một số người dân sập bẫy thủ đoạn này, Công an TP.Đồng Nai đã đăng tải thông tin cảnh báo trên Facebook và đề nghị người dân cảnh giác.
Bà Châu Uyên, đại diện Buffet Poseidon, xác nhận khi chuỗi nhà hàng khai trương chi nhánh ở Dĩ An, một trang fanpage giả mạo mang tên "Buffet Poseidon Dĩ An" đã được lập ra, chạy quảng cáo trên Facebook có tên, hình ảnh, nội dung giống trang chính thức, với lượng người theo dõi lớn nhằm lừa khách đặt bàn để chiếm đoạt tiền. "Đến nay, chúng tôi đã ghi nhận một số trường hợp phản ánh bị lừa đặt bàn online quan trang giả mạo này", bà Châu Uyên nói và cho biết từ cuối năm 2025 đến nay, nhà hàng đã ghi nhận khoảng 45 trường hợp bị lừa đảo chiếm đoạt tiền bằng hình thức trên, với số tiền từ hơn 500.000 đồng đến hơn 200 triệu đồng.
Thượng tá Hồ Hoàng Thanh, Trưởng Công an P.Dĩ An, TP.HCM, cho biết từ thông tin của Công an TP.HCM, Fanpage Công an phường đã đăng tải bài viết cảnh báo người dân về tình trạng lợi dụng thương hiệu buffet lớn khai trương chi nhánh lập fanpage giả mạo, chạy quảng cáo rầm rộ các chương trình ưu đãi ảo nhằm lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Theo Trưởng Công an P.Dĩ An, thủ đoạn của hành vi này là khi đặt cọc 50% tiền bàn được giảm 10% hóa đơn hoặc giảm 15% hóa đơn khi thanh toán trước 100% tiền bàn, cùng quà tặng kèm là bánh kem, trang trí bàn sinh nhật khi chuyển khoản trước. Để không bị lừa đảo, Công an P.Dĩ An khuyến cáo người dân không chuyển tiền khi đặt bàn online, không nhấp vào link lạ theo dẫn dụ của đối tượng có thể dẫn đến bị chiếm đoạt quyền điều khiển điện thoại. Và trước khi chuyển tiền, người dân hãy dừng lại 5 giây để xem mình có bị lừa đảo không.
Theo bà Châu Uyên, điểm chung của những trang giả mạo này là đều gắn thêm địa danh tỉnh, thành phố phía sau, thậm chí còn có cả tick xanh để tạo lòng tin… Đến nay, nhà hàng đã ghi nhận có 65 trang giả mạo, dù nhiều trang đã bị gỡ bỏ do bị báo cáo nhưng đối tượng tiếp tục lập trang mạo danh khác để lừa đảo.
Theo bà Uyên, các fanpage giả mạo thường "bịa" ra những chương trình khuyến mãi hấp dẫn như "đi 4 người tính tiền 3", "giảm giá 10–20% trên tổng hóa đơn"… để dụ khách đặt bàn. Khi khách đồng ý đặt bàn thì yêu cầu khách hàng chuyển khoản đặt cọc trước để giữ chỗ hoặc nhận ưu đãi. Sau khi nhận tiền, đối tượng tiếp tục thông báo sai cú pháp và yêu cầu chuyển lại nhiều lần, đồng thời cam kết sẽ hoàn lại tiền trong vòng 5–10 phút nhằm chiếm đoạt thêm tiền. Tài khoản nhận tiền thường mang tên công ty "ma".
"Dù nhà hàng và cơ quan công an liên tục cảnh báo thủ đoạn fanpage giả mạo để lừa đảo nhưng vẫn còn khách sập bẫy. Chúng tôi chỉ có duy nhất một fanpage "Buffet Poseidon" (không có tick xanh), với 1 triệu người theo dõi. Chúng tôi khuyến cáo khách chỉ đặt dịch vụ qua fanpage, website, hotline chính thức của nhà hàng. Thực khách không chuyển tiền khi đặt bàn online và không nhấp vào link lạ theo sự dẫn dụ của đối tượng có thể dẫn đến bị chiếm đoạt tiền trong tài khoản ngân hàng" bà Châu Uyên nhấn mạnh.
