Vài năm trước, M. – bạn tôi kể – vợ anh nói nhiều đến mức… “anh chỉ cần ngồi xuống là bị “tra tấn bằng âm thanh””. Anh nói nửa đùa nửa thật, nhưng trong mắt có chút mệt mỏi.
Đi làm về đã đủ áp lực, về nhà lại thêm một “làn sóng thông tin” liên tục: chuyện cơ quan, chuyện hàng xóm, chuyện con cái, chuyện mạng xã hội… M. bảo nhiều lúc chỉ muốn im lặng, nhưng càng im thì vợ lại càng nói.
Lời tâm tình ấy không lạ! Nhiều người đàn ông từng ở trong tình huống tương tự. Tất nhiên, nếu chỉ nhìn từ một phía, sẽ dễ rơi vào cảm giác “chịu đựng” mà quên mất một điều quan trọng, phía sau việc nói nhiều thường không chỉ là thói quen mà là một nhu cầu.
Theo cách rất tự nhiên, phụ nữ thường giao tiếp để giải tỏa cảm xúc. Họ nói không hẳn để tìm giải pháp, mà để được chia sẻ, được lắng nghe, được xác nhận rằng mình không một mình. Trong khi đó, đàn ông lại có xu hướng ngược lại, khi mệt họ sẽ thu mình, im lặng, cần khoảng không để hồi phục. Hai cách vận hành khác nhau ấy nếu không hiểu rất dễ tạo thành xung đột.
M. kể, có lần anh bực quá, quay sang nói thẳng: “Em nói ít lại được không?”. Không khí trong nhà im bặt, nhưng khoảng lặng đó không phải là bình yên mà là sự tổn thương. Vợ anh lặng đi, rồi sau đó ít nói hẳn… nhưng cũng ít cười.
Anh nhận ra mình “được yên” nhưng lại mất đi điều gì đó rất quen thuộc. Thực ra, vấn đề không nằm ở việc ai đúng ai sai mà ở cách hai người tìm được một điểm cân bằng. Một người cần nói, một người cần yên – nếu không học cách hiểu nhau, thì cả hai đều thấy mình thiệt thòi.
Tôi hỏi M.: “Cậu có bao giờ chủ động ngồi nghe vợ nói chưa?”. Anh ngẫm một lúc rồi cười: “Chắc là chưa lắng nghe đúng nghĩa”. Lắng nghe người thương, người yêu hay vợ hoặc chồng mình không phải là ngồi đó cho xong, cũng không phải là vừa nghe vừa lướt điện thoại.
Nghe là thực sự có mặt. Khi người phụ nữ cảm nhận mình được lắng nghe đủ, họ sẽ tự nhiên nói ít lại. Ngược lại, càng bị phớt lờ, họ càng nói nhiều hơn, như một cách “gõ cửa” liên tục.
Một cách đơn giản mà hiệu quả, là tạo “khoảng thời gian dành riêng cho nhau” như một quy ước. Ví dụ, sau bữa cơm, vợ chồng dành 20 – 30 phút chỉ để trò chuyện. Khi đó, người chồng thật sự lắng nghe, còn người vợ cũng ý thức được đây là “không gian chia sẻ”, không phải kéo dài bất tận. Khi nhu cầu được đáp ứng đúng lúc nó sẽ không tràn lan, mất kiểm soát, từ đó đưa cả hai vào một quỹ đạo chung.
Bên cạnh đó, người chồng cũng cần học cách nói ra nhu cầu của mình, nhưng bằng sự mềm mại, ngôn từ khéo léo. Đó chắc chắn không phải là “em nói nhiều quá”, mà là “anh hơi mệt, mình nói chuyện sau chút được không?”. Sự khác biệt nằm ở cách diễn đạt, một bên là phán xét, một bên là chia sẻ.
Còn với người vợ, nếu hiểu rằng sự im lặng của chồng không phải là lạnh nhạt, ngược lại đó là cách anh ấy nghỉ ngơi thì cũng sẽ dễ tiết chế hơn. Không phải điều gì cũng cần nói ngay. Có những câu chuyện khi chọn đúng thời điểm sẽ nhẹ nhàng hơn nhiều và cũng dễ “lọt tai”.
Ở tuổi gần 50, nhiều người nhận ra, hôn nhân không phải là tìm người giống mình, mà là học cách sống cùng một người khác mình. Người nói nhiều không hẳn là “phiền”, cũng như người ít nói không phải là “vô tâm”, chỉ là mỗi người đang mang một cách yêu khác nhau, tùy thuộc vào tính cách riêng và đặc tính chung thuộc về giới.
Và đâu đó, một người yêu bằng lời nói, một người yêu bằng sự hiện diện lặng lẽ, vấn đề là, cả hai có chịu bước một bước về phía nhau hay không.
Mới đây, M. kể, anh thử thay đổi – không nhiều – chỉ là mỗi tối ngồi lại nghe vợ kể chuyện, không cắt ngang, không tỏ ra sốt ruột. Lạ một điều, khi đó vợ anh dần nói ít hơn. Anh cười: “Hóa ra không phải vợ nói nhiều, mà là mình chưa biết cách lắng nghe”.
Thì ra, trong rất nhiều câu chuyện hôn nhân, điều cần không phải là “bớt nói”, mà là “biết nghe”. Rõ ràng, một khi người ta được lắng nghe bằng cả sự chân thành thì lời nói cũng tự nhiên trở nên vừa đủ, cách nói cũng dịu dàng hơn.
Việc trao trả được thực hiện qua cửa khẩu quốc tế Bình Hiệp (xã Bình Hiệp, Tây Ninh).
73 người được trao trả gồm 26 nữ và 47 nam có quê từ 25 tỉnh, thành phố trong cả nước. Đây là những người sang Campuchia làm việc trong các tổ chức hoạt động lừa đảo trực tuyến và các nghề bán hàng, phục vụ bếp, cắt tóc... tại Phnom Penh và tỉnh Svay Rieng được phát hiện cư trú, lao động bất hợp pháp.
Qua quá trình sàng lọc, đơn vị chức năng phát hiện trong số này có Phạm Ngọc Hải (22 tuổi, ngụ phường Hiệp Hòa, Quảng Ninh) là người bị truy nã về hành vi giữ người trái pháp luật.
42 người xuất cảnh hợp pháp đã được làm thủ tục nhập cảnh, bên cạnh đó xử phạt vi phạm hành chính đối với 29 người về hành vi qua lại biên giới quốc gia mà không làm thủ tục xuất cảnh theo quy định của pháp luật.
Căn bệnh viêm đa rễ thần kinh khiến tay chân Lan Anh bị teo cơ, việc đi đứng, cầm nắm cũng gặp nhiều khó khăn. Dẫu vậy, cô gái không than trách số phận mà luôn tích cực học hỏi.
Từ quê nhà Vĩnh Phúc, cô khăn gói vào TP.HCM nhập học năm 2020. Gần như mọi việc cô đều trông cậy vào những người bạn khi sống xa gia đình, di chuyển mỗi ngày bằng xe ôm công nghệ.
Thấm thoát đã sáu năm, nữ sinh viên khoa tâm lý học ngày ấy tốt nghiệp đại học loại giỏi và giờ đã trở thành chuyên viên tư vấn tuyển sinh chương trình học công nghệ tại một công ty ở TP.HCM. Đồng thời cô cũng là gương mặt tích cực trong các hoạt động dành cho người khuyết tật.
Lan Anh kể hồi 3 tuổi, các cơ vận động bắt đầu yếu dần, đi đứng hay ngã, vào cấp II thì hầu như việc di chuyển phải nhờ người khác hỗ trợ.
"Cảm giác tự ti lúc bé vơi dần và hoàn toàn biến mất. Tôi có gia đình yêu thương, có công việc ổn định, có những người bạn, đồng nghiệp đáng yêu. Tôi mong có thể kết nối những người khuyết tật với nhau, giúp nhau tự tin hơn", Lan Anh chia sẻ.
Cô gái 9X ấy đã khai trương Limart Zero Waste đầu tiên tại TP.HCM năm 2019 với hai mục tiêu rõ ràng: giảm rác thải nhựa, và tạo việc làm cho người khuyết tật, trả lương hằng tháng từ 7-12 triệu đồng/người/tháng tùy kỹ năng và vị trí.
Trò chuyện cùng Tuổi Trẻ, chị Hằng chia sẻ: "Chọn tuyển dụng người khuyết tật, tôi muốn tái định nghĩa năng lực của họ. Tôi nhìn thấy ở họ nguồn lực bị lãng quên".
* Hành trình chị đang đi đã bắt đầu thế nào?
- Khó khăn nhất không phải ở kỹ thuật mà là niềm tin. Ngay gia đình có khi cũng không tin con em mình có thể làm ra sản phẩm thời trang cao cấp. Chúng tôi bắt đầu trong một căn xưởng nhỏ, ngôn ngữ là ánh mắt và ký hiệu vụng về.
Có ngày chúng tôi hỏng hàng chục mét vải tái chế, thùng hàng lỗi ngổn ngang. Nhưng hành trình đó không phải tôi giúp họ, mà là chúng tôi cùng nhau tìm hướng đi.
* Câu chuyện nào khiến chị nhớ mãi khi làm việc với các nhân viên đặc biệt ấy?
- Thực lòng tôi từng nghĩ mình phải vất vả hơn nhiều, rằng mình sẽ bảo bọc, che chở họ. Tôi có lo lắng về hiệu suất và khả năng giao tiếp, một kiểu định kiến mang tên "sự thương hại kín đáo" song tôi đã bất ngờ bởi chính sự nỗ lực của các bạn.
Họ không cần sự thương hại, chỉ cần công bằng. Các bạn khiếm thính tại dự án Limloop của công ty có khả năng tập trung cao độ mà ngay cả người nghe bình thường khó lòng đạt được.
Tôi nhớ mãi bạn nhân viên khiếm thính ngày đầu đến xưởng luôn cúi gằm mặt không dám nhìn thẳng vào ai. Sau sáu tháng, thấy khách hàng tỏ ra thích thú khi cầm trên tay chiếc túi do bạn ấy tạo ra, bạn đã dùng ngôn ngữ ký hiệu nói với tôi bạn rất vui và tự tin để sáng tạo nhiều hơn nữa. Câu nói đó tiếp thêm động lực để tôi biết mình đang đi đúng hướng.
* Liệu xã hội đang hiểu chưa đúng về năng lực của người khuyết tật?
- Xã hội thường nhìn vào cái họ thiếu thay vì cái họ có. Chúng ta gọi là người khuyết tật và đóng khung họ với những công việc đơn giản nhưng thực tế họ có thể là nghệ nhân, nhà thiết kế, chuyên viên kinh doanh xuất sắc nếu được cung cấp một hệ sinh thái hỗ trợ phù hợp.
Chúng ta cần văn hóa thấu cảm. Khi tạo ra một môi trường xóa bỏ rào cản, bạn sẽ nhận lại một đội ngũ tận hiến.
Tại Limloop và Limart, nhờ họ mà chúng tôi tối ưu hóa quy trình trực quan hóa, giúp mọi thứ trở nên đơn giản và hiệu quả hơn. Họ trân trọng công việc hơn bất cứ ai. Mỗi giờ ở xưởng là một giờ họ được sống rực rỡ nhất. Tinh thần trách nhiệm của họ không đến từ áp lực KPI mà là niềm tự hào về nghề nghiệp.
* Chị cho rằng rào cản của người khuyết tật đến từ đâu?
- Đáng buồn thay rào cản lớn nhất không phải là cơ sở vật chất mà từ các định kiến, có doanh nghiệp sợ rắc rối, sợ chi phí phát sinh. Với lao động khuyết tật, rào cản lớn nhất là sự tự ti tích tụ qua nhiều năm bị xã hội từ chối.
Đó còn là sự lệch pha trong giao tiếp. Người nghe thường mất kiên nhẫn khi phải lặp lại hoặc học cách dùng ký hiệu. Sự cô lập về mặt cảm xúc trong môi trường làm việc chính là rào cản vô hình khiến họ khó phát huy hết năng lực.
* Chị thấy chính sách hiện tại cho người khuyết tật cần thay đổi gì?
- Chúng ta đã có những bước tiến nhưng vẫn mang tính chất hỗ trợ hơn là thúc đẩy. Các chính sách hiện còn nặng thủ tục hành chính khiến doanh nghiệp ngại tiếp cận. Chúng ta cần chính sách ưu tiên cụ thể hơn như ưu đãi thuế hoặc ưu tiên mua sắm công cho các doanh nghiệp có tỉ lệ người khuyết tật cao. Đặc biệt, cần đầu tư mạnh vào giáo dục nghề nghiệp công nghệ cao cho người khuyết tật để họ bắt kịp kỷ nguyên số.
* Câu chuyện mà doanh nghiệp của chị đang áp dụng là gì?
- Chúng tôi xây dựng hệ sinh thái không rào cản. Không chỉ là lối đi cho người dùng xe lăn hay đèn tín hiệu cho người khiếm thính, chính sách linh hoạt cho người khiếm thị mà là xây dựng văn hóa tôn trọng sự khác biệt. Chúng tôi học ngôn ngữ của nhau, cùng nhau xây dựng một thế giới chung chứ không yêu cầu họ hòa nhập vào thế giới của người bình thường.
Tôi cho rằng với doanh nghiệp xin đừng bắt đầu vì trách nhiệm xã hội mà hãy bắt đầu vì bạn nhận thấy giá trị thực sự của người khuyết tật. Chỉ cần kiên nhẫn trong ba tháng đầu đào tạo, sau đó bạn sẽ có những nhân viên xuất sắc nhất mà bạn từng sở hữu. Đừng cho họ cá, hãy cho họ cần câu và một hồ nước công bằng để câu cá.
