Thiếu tướng Phạm Mạnh Thắng – Cục trưởng Cục Gìn giữ hòa bình Việt Nam, Trưởng đoàn đại biểu Bộ Quốc phòng – đã có bài phát biểu tham luận tại phiên toàn thể trong khuôn khổ chương trình nghị sự hội nghị Mạng lưới các Trung tâm Gìn giữ hòa bình ASEAN (APCN) lần thứ 10, với chủ đề “Nâng cao năng lực sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ gìn giữ hòa bình thông qua huấn luyện”.
Hội nghị diễn ra từ ngày 4 đến 8-5 tại Philippines theo hình thức trực tuyến.
Phát biểu tham luận, Thiếu tướng Phạm Mạnh Thắng đánh giá cao tầm quan trọng và ý nghĩa của hội nghị lần này.
Bởi diễn đàn là cơ chế quan trọng giúp ASEAN duy trì hợp tác, nâng cao năng lực huấn luyện để đóng góp hiệu quả hơn cho hoạt động gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc, trong bối cảnh đối mặt nhiều thách thức như khủng hoảng thanh khoản, cắt giảm ngân sách, lực lượng và môi trường an ninh phức tạp với các mối đe dọa phi truyền thống gia tăng.
Thiếu tướng Phạm Mạnh Thắng nhấn mạnh chất lượng huấn luyện là yếu tố then chốt. Đồng thời chia sẻ một số kinh nghiệm như trong huấn luyện chuẩn bị năng lực cho lực lượng tham gia hoạt động gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc.
Ông cho biết Việt Nam đã chủ động, tích cực nâng cao năng lực tự chủ, chuẩn hóa các khóa huấn luyện chuyên sâu đạt chuẩn quốc tế.
Đến nay, Việt Nam đã có Trung tâm Huấn luyện cấp cứu chấn thương nâng cao (ITLS) đạt chuẩn quốc tế đầu tiên tại Đông Nam Á và vừa qua đã được Cục Hoạt động hòa bình Liên hợp quốc trao chứng nhận Khóa huấn luyện Sĩ quan tham mưu Liên hợp quốc (UNSOC) đạt chuẩn huấn luyện tiền triển khai của Liên hợp quốc.
Trên cơ sở đó, trung tâm huấn luyện của cục đang được phát triển thành cơ sở huấn luyện chất lượng cao, có uy tín trong khu vực và quốc tế.
Tại hội nghị, các đại biểu đánh giá cao tham luận của Việt Nam với nhiều kinh nghiệm thiết thực, phía Philippines cũng đề nghị Việt Nam cử đội giảng viên cơ động chia sẻ kinh nghiệm trong khu vực…
Hội nghị cũng bàn phương hướng hoạt động APCN năm 2026 và thời gian tới, tiếp tục khẳng định vai trò cơ chế hợp tác hiệu quả trong kết nối, điều phối, nâng cao năng lực giữa các Trung tâm Gìn giữ hòa bình ASEAN, góp phần tăng cường hợp tác và đóng góp vào xây dựng Cộng đồng ASEAN, thúc đẩy hợp tác đa phương về gìn giữ hòa bình.
New York Times ngày 10/4 dẫn lời các quan chức Mỹ giấu tên nói rằng tình trạng mất dấu thủy lôi là một trong những lý do khiến Iran chưa thể nhanh chóng đáp ứng yêu cầu của chính quyền Tổng thống Donald Trump về mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz.
Hoạt động vận chuyển dầu qua tuyến hàng hải quan trọng này vẫn gần như bị đình trệ kể từ khi Mỹ và Iran đạt thỏa thuận ngừng bắn hôm 8/4, theo CNN. Hãng thông tấn AFP dẫn dữ liệu theo dõi hàng hải thu thập hôm 9/4 cho biết chỉ có 10 tàu đi qua eo biển Hormuz kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực.
Ngay sau khi Mỹ - Israel phát động chiến dịch tấn công Iran ngày 28/2, Tehran đã triển khai nhiều xuồng cao tốc để rải thủy lôi tại eo biển Hormuz. Các quả thủy lôi, cùng mối đe dọa từ máy bay không người lái (UAV) và tên lửa, khiến số lượng tàu hàng đi qua tuyến hàng hải này giảm xuống mức rất thấp, đẩy giá năng lượng tăng cao và mang lại cho Iran đòn bẩy lớn nhất trong xung đột.
Iran khi đó vẫn để lại một hành lang lưu thông qua eo biển, cho phép các tàu trả phí được đi qua.
Sau khi các bên đạt được lệnh ngừng bắn, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 9/4 công bố lộ trình thay thế cho tàu thuyền để tránh nguy cơ trúng thủy lôi tại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, quan chức Mỹ cho rằng tuyến di chuyển này bị hạn chế đáng kể, phần lớn do Iran rải thủy lôi một cách thiếu hệ thống.
Chưa rõ liệu Iran có ghi chép vị trí từng quả thủy lôi hay không. Ngay cả khi làm điều này, một số quả có thể trôi dạt khỏi vị trí ban đầu. Nỗ lực rà phá thủy lôi cũng rất khó khăn, do các lực lượng hải quân Iran đã hứng chịu tổn thất nặng nề trong xung đột.
Quân đội Mỹ gần như cũng không còn lực lượng rà phá thủy lôi ở Trung Đông, do các tàu chuyên dụng đã bị loại biên và 2 trong 3 tàu chiến đấu ven biển được lắp thiết bị quét mìn đã di chuyển tới Singapore hồi đầu xung đột. Khó khăn trong theo dõi xuồng nhỏ rải thủy lôi khiến Mỹ cũng không thể xác định Iran đã cài bao nhiêu thủy lôi trong eo biển Hormuz, cũng như vị trí của chúng.
Giới chức Mỹ và Iran hiện chưa lên tiếng về thông tin.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi hôm 8/4 cho biết eo biển Hormuz sẽ được mở cho tàu thuyền qua lại sau khi "tính đến các hạn chế kỹ thuật". Giới chức Mỹ nhận định cụm từ này ám chỉ Tehran chưa thể nhanh chóng tìm hoặc gỡ thủy lôi.
Tổng thống Donald Trump hôm 10/4 nói với các phóng viên tại căn cứ liên hợp Andrews rằng eo biển Hormuz sẽ sớm khai thông, song thừa nhận điều đó sẽ không dễ dàng. Làm thế nào để nhanh chóng đảm bảo lưu thông an toàn qua khu vực nhiều khả năng sẽ là nội dung thảo luận trọng tâm trong cuộc đàm phán giữa Iran và Mỹ tại Pakistan.
Hoạt động này nằm trong khuôn khổ cuộc tập trận Balikatan thường niên, quy tụ lực lượng từ Philippines, Mỹ, Úc và New Zealand nhằm diễn tập phòng thủ bờ biển và nâng cao khả năng phối hợp bảo vệ lãnh hải, theo Reuters.
Tướng Romeo Brawner, Tư lệnh quân đội Philippines, nhấn mạnh tầm quan trọng chiến lược của Palawan - khu vực giáp Biển Đông.
"Chúng tôi đang bảo vệ vùng đặc quyền kinh tế của mình, nơi chúng tôi lấy tài nguyên, lương thực và năng lượng. Vì vậy, việc bảo vệ lãnh thổ này của Philippines thực sự rất quan trọng", ông Brawner nói.
Theo ông Brawner, điểm mới của cuộc tập trận năm nay là việc tăng cường sử dụng các hệ thống không người lái, bên cạnh các khí tài như hệ thống pháo phản lực HIMARS.
Giới chức quân sự Philippines và Mỹ cho biết Balikatan năm nay là cuộc tập trận lớn nhất từ trước đến nay về quy mô và số lượng quốc gia tham gia, với hơn 17.000 binh sĩ, trong đó khoảng 10.000 quân Mỹ. Washington cho biết quy mô cuộc tập trận lần này cho thấy cam kết quốc phòng của Mỹ tại khu vực, ngay cả khi nước này vẫn đang duy trì hiện diện quân sự lớn ở Trung Đông.
Một giai đoạn khác của cuộc tập trận diễn ra từ ngày 20.4 đến 8.5 tại miền bắc đảo Luzon - khu vực gần Đài Loan - sẽ có sự tham gia lần đầu của lực lượng Nhật Bản. Các binh sĩ Nhật dự kiến sử dụng tên lửa chống hạm Type 88 trong một cuộc diễn tập tấn công trên biển.
Nhật Bản đang tăng cường hợp tác quốc phòng với Philippines sau khi hai bên ký thỏa thuận tiếp cận có đi có lại năm 2024, cho phép triển khai quân đội trên lãnh thổ của nhau. Philippines cũng hoan nghênh việc Nhật Bản nới lỏng hạn chế xuất khẩu vũ khí, mở đường cho khả năng cung cấp tàu chiến, tên lửa và các khí tài khác.
Trước đó, Trung Quốc nhiều lần chỉ trích các cuộc tập trận chung giữa Philippines và các đồng minh, đối tác, cho rằng chúng làm gia tăng căng thẳng khu vực.
Khoảng 49 quốc gia từ châu Âu, châu Á và Trung Đông đã tham dự hội nghị trực tuyến do Anh và Pháp đồng chủ trì, nhằm thúc đẩy kế hoạch đảm bảo tự do hàng hải tại tuyến vận chuyển năng lượng chiến lược eo biển Hormuz. Mỹ và Iran - hai bên trực tiếp liên quan xung đột - không tham gia cuộc họp, theo AFP.
Anh và Pháp cho biết sẽ dẫn đầu một lực lượng đa quốc gia mang tính phòng thủ, chỉ được triển khai khi đạt được thỏa thuận ngừng bắn lâu dài hoặc xung đột kết thúc. Thủ tướng Anh Keir Starmer và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron nhấn mạnh mục tiêu duy trì dòng chảy thương mại thông suốt qua eo biển Hormuz.
Động thái trên diễn ra trong bối cảnh giới chức Iran ngày 17.4 tuyên bố eo biển Hormuz vẫn mở cửa cho tất cả các tàu thương mại trong thời gian còn lại của thỏa thuận ngừng bắn 10 ngày giữa Israel và Lebanon, theo Reuters.
Cùng ngày, Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng cho rằng eo biển đã "sẵn sàng cho lưu thông hoàn toàn", nhưng khẳng định lệnh phong tỏa hải quân nhằm vào Iran vẫn được duy trì cho đến khi đạt thỏa thuận chấm dứt xung đột.
Việc gián đoạn tuyến hàng hải eo biển Hormuz làm dấy lên lo ngại toàn cầu về nguồn cung năng lượng, lạm phát và chuỗi cung ứng lương thực.
Dù trước đó kêu gọi đồng minh hỗ trợ thực thi phong tỏa eo biển Hormuz, ông Trump sau hội nghị Paris lại tuyên bố không cần đến họ, và chê trách các đồng minh đã không đến khi Mỹ cần hỗ trợ. Anh, Pháp và nhiều nước cho rằng tham gia phong tỏa đồng nghĩa can dự trực tiếp vào xung đột, song sẵn sàng tham gia bảo vệ hàng hải khi tình hình ổn định hơn.
Tổng thống Macron cho biết các nước tham dự đã gửi thông điệp chung kêu gọi mở cửa vô điều kiện eo biển Hormuz và đảm bảo tự do hàng hải. Một phần lực lượng hải quân Pháp tại Địa Trung Hải và biển Đỏ có thể được điều động cho nhiệm vụ này.
Thủ tướng Starmer cho hay: "Chúng tôi sẽ tiếp tục thảo luận vấn đề này tại một hội nghị kế hoạch quân sự ở London vào tuần tới, nơi chúng tôi sẽ công bố chi tiết hơn về thành phần của sứ mệnh, và hơn chục quốc gia đã đề nghị đóng góp các nguồn lực".
Đức cũng bày tỏ sẵn sàng tham gia, trong khi các nhà ngoại giao châu Âu cho rằng bất kỳ cơ chế nào cũng cần phối hợp với Mỹ và Iran.
Giới quan sát nhận định kế hoạch có thể khó thành hiện thực nếu tình hình nhanh chóng ổn định, song các biện pháp như chia sẻ tình báo, hộ tống tàu hoặc rà phá bom mìn vẫn có thể được triển khai trong giai đoạn chuyển tiếp.
Trong một diễn biến khác, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan kêu gọi các bên kiềm chế và thúc đẩy đối thoại, theo South China Morning Post. Phát biểu tại Diễn đàn ngoại giao Antalya ngày 17.4, ông nhấn mạnh "con đường ngắn nhất dẫn đến hòa bình là đối thoại và ngoại giao", đồng thời cảnh báo nguy cơ các hành động khiêu khích có thể phá vỡ tiến trình đàm phán.
