Mô hình lừa đảo này đang phát triển thành một hệ sinh thái quy mô lớn ở Trung Quốc. Chỉ cần làm theo kịch bản có sẵn, đọc đúng lời thoại đã chuẩn bị, thậm chí không cần bất kỳ nền tảng y khoa nào, một người bình thường chỉ cần 3 ngày đào tạo là có thể trở thành chuyên gia nội dung về sức khỏe trên mạng.
Theo Tân Hoa xã ngày 1-4, nhiều tài khoản làm nội dung về dinh dưỡng, dưỡng sinh, giảm cân hay điều chỉnh sức khỏe thực chất không hoạt động như các kênh phổ biến kiến thức khoa học.
Phía sau các tài khoản này là các cơ sở đào tạo người làm nội dung sức khỏe – nơi học viên được hứa hẹn thu nhập cao, được cấp chứng chỉ, kịch bản và chỉ cần học cách truyền đạt để tạo niềm tin với người xem.
Trên nhiều nền tảng mạng xã hội lớn tại Trung Quốc, những khẩu hiệu như “cơ hội đổi đời cho người bình thường” hay “một phiên livestream kiếm 10.000 nhân dân tệ (38,5 triệu đồng)” xuất hiện nhan nhản, dễ dàng thu hút người muốn tìm việc.
Sau khi thu hút người tham gia, các cơ sở này thường tổ chức các buổi đào tạo miễn phí để giữ chân, tạo cảm giác cơ hội khan hiếm. Người học được dẫn vào các nhóm chat kín, lớp học trực tuyến hoặc mời đến các căn cứ livestream để học trực tiếp.
Tiếp đó, các khóa học sẽ chào bán với mức phí từ vài trăm đến vài chục nghìn nhân dân tệ.
Nhiều người đã không tiếc hàng chục nghìn nhân dân tệ để đóng học phí vì tin vào vỏ bọc việc nhẹ lương cao, nhưng những gì họ nhận được chỉ là một cú lừa.
Theo Tân Hoa xã ngày 1-4, một phụ nữ họ Vương (68 tuổi) đã mất hơn 8.000 nhân dân tệ (khoảng 30,8 triệu đồng) khi đăng ký nhiều khóa học, song các “giảng viên” liên tục bị thay đổi, dạy vài buổi rồi biến mất trước khi trung tâm cắt liên lạc hoàn toàn với bà.
Những thiệt hại về học phí mới chỉ là bước đầu. Báo Sức Khỏe Trung Quốc ngày 9-4 cho biết cốt lõi của các mô hình đào tạo này có dấu hiệu vận hành theo kiểu đa cấp.
Học viên thường được đưa vào các nhóm chat, được hứa hẹn về khoản hoa hồng cao nếu lôi kéo thêm người mới. Nhưng như vậy vẫn chưa đủ, học viên tiếp tục bị thúc ép tham gia các buổi đào tạo trực tiếp nhằm phát sinh thêm chi phí.
Một phụ nữ họ Phó ở tỉnh Giang Tô đã chi hơn 22.000 nhân dân tệ (khoảng 85 triệu đồng) phí thành viên để mua thực phẩm chức năng giá cao với lý do cơ sở đào tạo cho rằng bà phải tự dùng rồi mới có thể bán cho người khác.
Bà Phó cho biết có những học viên cùng khóa còn bị dụ dỗ chi hơn 100.000 nhân dân tệ (khoảng 385 triệu đồng) để tự lập phòng livestream, nhưng cuối cùng bị lừa mất trắng.
Giáo trình đào tạo của các cơ sở này thực chất chỉ tập trung vào kỹ thuật câu lượt xem, chốt đơn, khai thác tâm lý người xem và xây dựng hình tượng chuyên gia.
Nội dung thường bao gồm việc phóng đại hậu quả bệnh tật để gây hoang mang theo kịch bản có sẵn, sau đó đưa ra giải pháp như đang tư vấn chuyên môn.
Mục tiêu cuối cùng vẫn là dẫn dắt người xem mua sản phẩm được thổi phồng là chữa bách bệnh – từ viêm mũi, cao huyết áp, mỡ máu cao, đường huyết cao, cho đến ung thư.
Lừa đảo về nội dung sức khỏe và sản phẩm chăm sóc sức khỏe tại Trung Quốc trong năm 2025 được cơ quan quản lý nước này đánh giá đã phát triển thành một chuỗi công nghiệp hoàn chỉnh.
Phó chủ nhiệm Ủy ban Phổ cập y học thuộc Hội Y học Bắc Kinh, ông Bàng Vũ, từng nhận định rằng các quảng cáo sản phẩm sức khỏe giả, livestream giả danh chuyên gia và phổ cập kiến thức giả, tư vấn sai… nguy hại không kém lừa đảo viễn thông.
Theo số liệu từ Tổng cục Quản lý thị trường Trung Quốc, trong nửa đầu năm 2025, cơ quan chức năng đã xử lý 1.666 vụ vi phạm pháp luật về quảng cáo y tế với tổng số tiền phạt và tịch thu đạt 12,78 triệu nhân dân tệ (khoảng 1,78 triệu USD), trung bình 9 vụ/ngày. Nhóm bị nhắm tới nhiều nhất là người cao tuổi và bệnh nhân mắc bệnh mạn tính.
Cuối năm 2025, cơ quan chức năng Trung Quốc tiếp tục triển khai chiến dịch kiểm tra xử lý các hành vi quảng cáo sai sự thật liên quan đến thuốc và thực phẩm chức năng dành cho người cao tuổi.
Kết quả xử lý được 6.175 vụ vi phạm với tổng số tiền phạt và tịch thu lên tới 103,5 triệu nhân dân tệ (khoảng 14,6 triệu USD).
Tháng 3-2026 vừa qua, quy định về siết chặt giám sát quản lý người bán hàng trực tuyến và các nền tảng thương mại điện tử thực hiện trách nhiệm an toàn thực phẩm cũng bắt đầu có hiệu lực.
Theo đó, người làm nội dung bán thực phẩm hoặc sản phẩm sức khỏe phải công khai giấy phép kinh doanh hoặc thông tin đăng ký ngay trên tài khoản hoạt động.
Quy định mới siết trách nhiệm đối với các nền tảng công nghệ và tổ chức đào tạo người làm nội dung sức khỏe, yêu cầu các nền tảng phải xây dựng cơ chế kiểm soát rủi ro, ứng dụng công nghệ để phát hiện vi phạm theo thời gian thực.
Doanh nghiệp hoặc tổ chức vi phạm có thể bị phạt từ 100.000 nhân dân tệ đến 1 triệu nhân dân tệ trong trường hợp nghiêm trọng.
Trao đổi với Tân Hoa xã về các biện pháp xử lý mới, giáo sư Vũ Di Văn, Phó viện trưởng Học viện Luật thuộc Đại học Vũ Hán, cho rằng cần xử lý nghiêm các tổ chức lấy danh nghĩa đào tạo nhưng thực chất lừa đảo hoặc đa cấp, đồng thời công bố các vụ án điển hình để tạo tác dụng răn đe.
Ông Vũ cũng đề xuất xây dựng cơ chế tiếp nhận tố cáo và phối hợp điều tra tại Trung Quốc, do nhiều đường dây lừa đảo hoạt động xuyên các tỉnh thành, khiến việc xử lý riêng lẻ ở từng địa phương khó hiệu quả.
Ban đầu, các triệu chứng của chị H. âm ỉ nhưng ngày càng tăng nặng, kèm cảm giác mất thăng bằng, choáng váng, buồn nôn, sợ đột quỵ nên chị đến Bệnh viện đa khoa Tâm Anh TP.HCM khám. Kết quả chụp MRI 3 Tesla não ghi nhận chị có nhiều tổn thương dạng nốt ở vỏ và dưới vỏ não, rải rác ở thân não và tiểu não - những vị trí liên quan trực tiếp đến chức năng vận động, thăng bằng và điều phối thần kinh.
Bác sĩ chuyên khoa 1 Cao Hoàng Trọng, Khoa Thần kinh, Bệnh viện đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết hình ảnh này gợi ý tình trạng viêm lan tỏa hệ thần kinh trung ương, không điển hình cho đột quỵ cấp. Chọc dò dịch não tủy kết quả cho thấy số lượng bạch cầu tăng rất cao (973 tế bào/µL), trong đó bạch cầu ái toan chiếm ưu thế, kèm protein tăng và đường giảm so với đường máu. Đây là bộ 3 dấu hiệu điển hình của viêm màng não do ký sinh trùng.
Khai thác tiền sử, chị H. có thói quen ăn rau sống và nuôi chuột hamster tại nhà. Đây là yếu tố dịch tễ quan trọng, người bệnh được chỉ định xét nghiệm PCR dịch não tủy. Kết quả xác định dương tính với Angiostrongylus cantonensis, loại giun tròn ký sinh ở chuột. Từ đó, bác sĩ chẩn đoán chị H. bị viêm màng não tăng bạch cầu ái toan do ấu trùng giun phổi chuột xâm nhập hệ thần kinh trung ương.
Theo bác sĩ Trọng, Angiostrongylus cantonensis là nguyên nhân thường gặp nhất gây viêm màng não do ký sinh trùng ở người. Vật chủ chính của loài này là chuột. Giun trưởng thành sống trong động mạch phổi của chuột, đẻ trứng, nở thành ấu trùng, sau đó theo đường hô hấp, tiêu hóa và thải ra môi trường qua phân. Ốc sên, ốc bươu hoặc các loài nhuyễn thể khác đóng vai trò vật chủ trung gian khi ăn phải ấu trùng.
Những người nhiễm bệnh như chị H. có thể do tiếp xúc trực tiếp với chuột hoặc do ăn phải ốc chưa nấu chín, rau sống có dính chất nhầy của ốc hoặc thực phẩm bị nhiễm ấu trùng. Sau khi vào cơ thể, ấu có thể di chuyển lên não và tủy sống. Tại đây, chúng gây phản ứng viêm mạnh, dẫn đến viêm màng não, tổn thương nhu mô não. Một số trường hợp ấu trùng có thể di chuyển đến mắt, gây giảm thị lực, thậm chí mù vĩnh viễn.
Sau hội chẩn, chị H. được điều trị bằng thuốc kháng viêm trong khoảng 7 - 10 ngày để giảm tình trạng phù não, đau đầu và hạn chế tổn thương thần kinh. Song song đó, người bệnh được dùng thuốc diệt ký sinh trùng kéo dài khoảng 2 - 3 tuần. Chức năng gan được theo dõi định kỳ để phát hiện sớm tác dụng phụ và điều chỉnh kịp thời nếu cần.
Sau khoảng 2 tuần điều trị, tình trạng đau đầu và choáng váng của chị Hoa giảm rõ rệt, không còn nôn ói, khả năng thăng bằng cải thiện. Người bệnh tiếp tục được theo dõi ngoại trú để đánh giá nguy cơ di chứng thần kinh.
Bác sĩ Hoàng Trọng cho biết thêm, viêm màng não tăng bạch cầu ái toan thường khởi phát sau 1 - 3 tuần kể từ khi nhiễm. Bệnh có thể biểu hiện bằng đau đầu dữ dội, cứng gáy, buồn nôn, rối loạn tri giác, yếu liệt hoặc rối loạn vận động. Dù tỷ lệ tử vong không cao (khoảng 2 - 3%), nhưng để lại di chứng thần kinh lâu dài như suy giảm trí nhớ, rối loạn thăng bằng, đau đầu mạn tính nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.
Để phòng bệnh mỗi người nên ăn chín uống sôi, hạn chế ăn rau sống không rõ nguồn gốc, rửa kỹ rau bằng nước sạch, tốt nhất nên ngâm nước muối. Không ăn ốc, hải sản chưa được nấu chín hoàn toàn. Khi nuôi thú cưng như chuột, hamster cần đảm bảo vệ sinh môi trường, tránh tiếp xúc với chất thải của động vật.
Tần suất bác sĩ tiếp nhận các trường hợp giữa đêm nhập viện vì suy giảm thị lực, bít tắc mạch máu... sau những mũi tiêm được quảng cáo có công dụng làm đẹp cấp tốc không hề hiếm ở các khoa cấp cứu.
TS.BS Phạm Ngọc Minh, Phó Chủ nhiệm Khoa Phẫu thuật Tạo Hình & Vi phẫu, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 - người đã tiếp nhận và cấp cứu cho nhiều trường hợp như trên cho biết, xuất phát từ nhu cầu muốn làm đẹp nhanh với mức giá rẻ, nhiều người đã chấp nhận sử dụng các dịch vụ thẩm mỹ như tiêm filler, botox ở các spa, thẩm mỹ viện khi chưa có sự tìm hiểu kỹ càng.
"Họ không ngờ rằng những mũi tiêm từ tay các kỹ thuật viên không qua đào tạo y khoa lại chính là con đường để chất làm đầy tràn vào mạch máu và tạo cơ hội để nhiều vi khuẩn nguy hại xâm nhập vào cơ thể", BS Minh chia sẻ.
Chỉ trong 4 tháng, cân nặng của cô gái 24 tuổi, ở TP HCM, tăng từ 52 lên 58 kg, cảm giác ì ạch bắt đầu xuất hiện. Kiểm tra sức khỏe định kỳ tại công ty, cô hoảng hốt khi chỉ số mỡ máu tăng đột biến. Không tin vào chẩn đoán, cô đến bệnh viện khác kiểm tra nhưng nhận về kết quả tương tự. Bác sĩ khuyến cáo giảm cân, hạn chế thức ăn nhanh, tích cực vận động để giảm chỉ số mỡ máu, tránh biến chứng tim mạch.
Tuấn, kỹ sư phần mềm 29 tuổi tại Hà Nội, có thói quen làm việc từ sáng đến khuya bên máy tính. Ăn uống thất thường cộng với việc ngủ rất ít khiến cơ thể anh cạn kiệt. Để ép bản thân tỉnh táo, anh tiêu thụ hai đến ba ly cà phê mỗi ngày.
Cuối năm ngoái, cơn chóng mặt đột ngột tấn công Tuấn ngay tại bàn làm việc. Người đàn ông nỗ lực bám trụ để đứng dậy nhưng lập tức ngã khụy. Tim đập dồn dập, mắt anh mờ đi vài giây trong khi hai tai ù đặc. Tại phòng cấp cứu Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, máy đo ghi nhận huyết áp của anh vọt lên mức 180 mmHg, có thời điểm chỉ số này chạm ngưỡng 220 mmHg, vượt xa mức an toàn 120 mmHg.
Bác sĩ kết luận anh mắc tăng huyết áp độ 2. Hệ quả này bắt nguồn hoàn toàn từ nếp sinh hoạt thiếu khoa học. Hoàn toàn không mắc bệnh thận hay tiểu đường, chàng trai từng nghĩ bệnh lý tim mạch chỉ dành cho người già nay bước vào một cuộc sống gắn liền với thuốc. Anh phải uống thuốc hạ huyết áp và đo chỉ số này mỗi ngày nhằm chặn đứng nguy cơ tổn thương võng mạc hoặc suy thận.
Điều tra quốc gia các yếu tố nguy cơ bệnh không lây nhiễm gần đây ghi nhận tỷ lệ người trưởng thành Việt Nam từ 18 đến 69 tuổi có cholesterol máu cao đã tăng từ 30,2% lên 44,1% chỉ trong vài năm. Riêng nhóm 18 đến 30 tuổi, con số này tiếp tục leo thang qua từng năm theo ghi nhận từ các bệnh viện. Tăng huyết áp, từng được xem là bệnh của người trên 50 tuổi, nay có 10 đến 15% số ca xuất hiện ở người dưới 30, theo PGS.TS Nguyễn Hoài Nam, Chủ tịch Hội tĩnh mạch học TP HCM.
Một khảo sát trên gần 1.900 nhân viên văn phòng tại TP HCM trong chiến dịch Trạm dự báo bão trong tim cho thấy 35% có huyết áp cao tại thời điểm đo, nhưng phần lớn không biết.
Xu hướng này không chỉ xảy ra ở Việt Nam. WHO ghi nhận khoảng 10 đến 15% ca đột quỵ toàn cầu xảy ra ở người dưới 45 tuổi và đang tăng nhanh tại các đô thị phát triển. Tại Việt Nam, Bộ Y tế ghi nhận năm 2023 có từ 5 đến 7% ca đột quỵ là người dưới 45 tuổi, tỷ lệ cao hơn ở Hà Nội và TP HCM.
Ung thư cũng không còn là bệnh của tuổi xế chiều, nghiên cứu đăng trên tạp chí BMJ Oncology chỉ ra tỷ lệ ung thư khởi phát ở người dưới 50 tuổi đã tăng gần 80% kể từ năm 1990 và dự kiến tăng thêm 31% vào năm 2030.
Tại Việt Nam, gần 30% ca ung thư đại tràng được ghi nhận ở người dưới 40 tuổi. Bệnh thận mạn ảnh hưởng khoảng 12,8% dân số, tương đương hơn 8,7 triệu người, trong đó nhóm 18 đến 30 tuổi chiếm 20 đến 30% trong số 8.000 ca mới mỗi năm. Số người trẻ mắc bệnh tim mạch tăng 11 đến 13% mỗi năm, theo đó Viện Tim mạch Quốc gia ghi nhận 15 đến 17% trong tổng số 3.500 đến 4.000 ca can thiệp tim mạch hàng năm là bệnh nhân dưới 40 tuổi.
Các chuyên gia chỉ ra ba tầng nguyên nhân chồng lên nhau. Tầng đầu tiên là chế độ ăn uống, tiêu thụ nhiều thực phẩm chế biến sẵn, thức ăn chiên xào và đường là con đường ngắn nhất dẫn đến béo phì, yếu tố nguy cơ trực tiếp của hầu hết bệnh mạn tính.
Tầng thứ hai là áp lực làm việc, khi một nghiên cứu của WHO công bố trên tạp chí Môi trường Quốc tế năm 2021 chỉ ra người làm việc hơn 55 giờ mỗi tuần có nguy cơ đột quỵ cao hơn 35% và nguy cơ tử vong vì bệnh tim cao hơn 17% so với người làm 35 đến 40 giờ. Căng thẳng mãn tính kích thích cơ thể tiết cortisol liên tục, kéo theo tăng cholesterol, tăng đường huyết và tăng huyết áp.
Tầng thứ ba, và khó trị nhất, là tâm lý chủ quan, người trẻ hiếm khi khám định kỳ và thường chỉ đến viện khi triệu chứng đã nghiêm trọng.
PGS.TS Đỗ Văn Dũng, nguyên Trưởng khoa Y tế công cộng Đại học Y Dược TP HCM, cảnh báo: "Nhiều người trẻ, khỏe đã mắc cùng lúc nhiều bệnh, khiến đóng góp của họ cho xã hội ít đi, tăng gánh nặng về chi phí và nhân lực chăm sóc".
Ông chỉ ra một vòng lặp nguy hiểm, người trẻ không biết mình bệnh, bệnh diễn biến nặng thầm lặng, đến khi phát hiện thì tổn thương đã sâu. "Sống lâu nhưng không khỏe", ông nói, "đó là thực tế đang xảy ra".
Để phòng ngừa, chuyên gia khuyến cáo giới trẻ cần có lối sống lành mạnh, tăng cường vận động và dinh dưỡng cân bằng, giữ cân nặng hợp lý. Tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày để tăng sức đề kháng của cơ thể. Hạn chế rượu bia, không hút thuốc lá. Tránh ăn nhiều mỡ, gia vị hay thức ăn bị mốc; tăng cường hoa quả, rau và các loại vitamin. Tiêm vaccine ngừa một số bệnh nhiễm trùng như viêm gan B, C và tiêm phòng HPV ngừa ung thư cổ tử cung.
Người trẻ không nên chủ quan, nghĩ bệnh lý chỉ xuất hiện ở người lớn tuổi mà bỏ qua các dấu hiệu, khiến bệnh biến chứng nặng, không thể can thiệp. Khám sức khỏe định kỳ 6 tháng hoặc một năm một lần.