Tổng thống Putin sắp thăm Trung Quốc sau chuyến thăm của Tổng thống Trump

Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ công du Trung Quốc trong tuần này và hội đàm với Chủ tịch Tập Cận Bình vào ngày 14/5. Sự kiện thu hút nhiều chú ý, bởi đây là chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên của ông Trump trong nhiệm kỳ thứ hai và là lần đầu tiên một tổng thống Mỹ đến Bắc Kinh từ năm 2017.

Hai lãnh đạo dự kiến trao đổi về các vấn đề như thuế quan, Đài Loan, cạnh tranh về trí tuệ nhân tạo (AI) và khoáng sản chiến lược. Chiến sự Iran, vấn đề mới phát sinh từ cuối tháng 2, cũng sẽ được đưa ra thảo luận, bởi cả hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đều bị ảnh hưởng.

Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập đều sẽ kỳ vọng cuộc gặp sẽ mang lại kết quả có lợi, bởi những nội dung mà hai lãnh đạo thảo luận có thể tác động tới quỹ đạo quan hệ Mỹ - Trung và trật tự quốc tế trong thập kỷ tới, theo cây viết Anthony Zurcher và Laura Bicker của BBC.

Chiến sự Iran

Cuộc chiến do Mỹ - Israel phát động nhằm vào Iran đã bước sang tháng thứ ba, đẩy giá năng lượng tăng cao, tạo ra hệ lụy với cả khu vực Trung Đông lẫn kinh tế thế giới. Hai bên đã ngừng bắn từ đầu tháng 4, nhưng đến nay vẫn chưa thể tìm được giải pháp hòa bình.

Trung Quốc là bên mua đáng kể dầu thô từ Iran và tận dụng nguồn cung giá rẻ này để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nên bất cứ sự gián đoạn nào cũng có thể gây tác động tiêu cực tới Bắc Kinh. Trong khi đó, chiến sự kéo dài làm dấy lên lo ngại về giá nhiên liệu tại Mỹ và nguy cơ lún sâu hơn vào một cuộc xung đột mới tại Trung Đông. Do đó, hai bên đều có động lực để tìm kiếm một giải pháp ổn định cho cuộc khủng hoảng.

Trung Quốc đã thể hiện vai trò trung gian bằng cách phối hợp với Pakistan thúc đẩy kế hoạch ngừng bắn và mở lại eo biển Hormuz. Chuyến thăm Bắc Kinh tuần trước của Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi được xem là tín hiệu cho thấy ảnh hưởng ngày càng lớn của Trung Quốc tại Trung Đông.

"Tôi nghĩ Mỹ hiểu rằng Trung Quốc sẽ phải đóng một vai trò nào đó nếu họ muốn đưa Iran trở lại bàn đàm phán", Ali Wyne, chuyên gia về quan hệ Mỹ - Trung tại tổ chức nghiên cứu về xung đột ICG, trụ sở Bỉ, nhận định.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio gần đây đã bày tỏ hy vọng Trung Quốc sẽ gây sức ép với Iran về vấn đề Hormuz. Ông Trump cũng có thể thuyết phục Trung Quốc không chặn một nghị quyết Hội đồng Bảo an lên án việc Iran tấn công tàu thuyền di chuyển qua Hormuz, sau khi Bắc Kinh đã phủ quyết một văn kiện tương tự.

Vấn đề Đài Loan

Đài Loan từ lâu đã là nguồn cơn khiến quan hệ Mỹ - Trung căng thẳng. Trung Quốc luôn coi Đài Loan là một tỉnh chờ thống nhất, kể cả bằng vũ lực nếu cần thiết. Mỹ cam kết tôn trọng nguyên tắc "Một Trung Quốc", nhưng tiếp tục duy trì quan hệ với Đài Loan và cung cấp cho hòn đảo các loại khí tài hiện đại.

Chính quyền ông Trump thời gian qua tiếp tục phát đi những tín hiệu không nhất quán. Washington cuối năm ngoái công bố thương vụ bán vũ khí trị giá 11 tỷ USD cho Đài Bắc, khiến Bắc Kinh phản ứng gay gắt. Nhưng ông Trump nhiều lần tránh cam kết rõ ràng về việc bảo vệ Đài Loan nếu xảy ra xung đột, cáo buộc Đài Bắc lấy đi ngành công nghiệp bán dẫn của Mỹ.

Trên thực địa, Trung Quốc vẫn tiếp tục gây sức ép với Đài Loan bằng các hoạt động triển khai máy bay và tàu chiến tuần tra gần như hàng ngày. Ông Rubio tuần trước nhấn mạnh Mỹ không muốn xảy ra "những sự kiện gây mất ổn định" tại khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương.

"Một khả năng là Trung Quốc và Mỹ có thể theo đuổi chiến lược 'kiềm chế lẫn nhau', chẳng hạn Mỹ giảm số lượng các thương vụ bán vũ khí cho Đài Loan, đổi lại Trung Quốc giảm các cuộc tập trận quân sự nhằm vào hòn đảo", giáo sư Zhao Minghao, chuyên gia về quan hệ quốc tế tại Đại học Phúc Đán, nói với AP.

Căng thẳng về kinh tế - công nghệ

Trong hầu hết năm 2025, Mỹ và Trung Quốc đã tiệm cận một cuộc chiến thuế quan mới, có thể làm rung chuyển kinh tế toàn cầu. Tổng thống Trump liên tục tăng rồi giảm thuế suất với Trung Quốc, có lúc vượt 100%. Trung Quốc đáp trả tương ứng, hạn chế xuất khẩu đất hiếm, dừng mua nông sản Mỹ, giáng đòn trực tiếp vào nông dân tại những bang từng bỏ phiếu bầu ông Trump.

Căng thẳng thương mại đã hạ nhiệt sau khi ông Trump và ông Tập gặp tại Hàn Quốc hồi tháng 10/2025, nhưng hai bên vẫn tồn tại nhiều bất đồng. Ông Trump dự kiến thúc đẩy Trung Quốc mua thêm nông sản Mỹ, trong khi Bắc Kinh muốn Washington giảm điều tra thương mại và hạn chế dùng thuế quan để gây sức ép.

"Chiến lược của Trung Quốc là thúc đẩy sự ổn định bằng cách trả đũa", giáo sư Zhao nói. "Hai lãnh đạo lần này có thể đạt một thỏa thuận thương mại toàn diện, nhưng không đồng nghĩa thương chiến kết thúc và sẽ có các điều kiện đi kèm".

Một nội dung khác được quan tâm là cạnh tranh công nghệ, đặc biệt trong lĩnh vực AI và chip bán dẫn. Trung Quốc đang đầu tư mạnh vào AI, robot hình người và các ngành công nghệ cao, coi đây là động lực tăng trưởng then chốt trong tương lai.

Tuy nhiên, nhiều công nghệ cốt lõi mà Trung Quốc cần vẫn phụ thuộc vào chip từ Mỹ. Điều này khiến Washington có thêm công cụ kiềm chế đối thủ. Mỹ thời gian qua liên tục siết xuất khẩu chip sang Trung Quốc với lý do an ninh quốc gia, đồng thời cáo buộc các công ty Trung Quốc sao chép hoặc đánh cắp công nghệ AI.

Trong khi đó, Trung Quốc nắm trong tay lợi thế quan trọng là đất hiếm, kiểm soát khoảng 90% năng lực tinh chế, tách lọc và sản xuất loại nguyên liệu thiết yếu đối với điện thoại thông minh, pin xe điện và ngành quốc phòng. Điều này tạo ra khả năng mặc cả đáng kể cho Trung Quốc trong bất cứ cuộc đàm phán nào.

"Một cuộc chiến tranh lạnh về AI đang dần hình thành", Yingyi Ma, nhà nghiên cứu về Trung Quốc của Viện Brookings, nhận định. "Nhà Trắng cáo buộc Trung Quốc đánh cắp AI của Mỹ ở 'quy mô công nghiệp', trong khi Bắc Kinh được cho là đã tìm cách ngăn Meta thâu tóm Manus, một startup AI do người Trung Quốc sáng lập nhưng hiện đặt trụ sở tại Singapore. Cuộc cạnh tranh sâu xa hơn không nằm ở việc bên nào sao chép mô hình của bên nào, mà là cuộc đua giành nhân tài có khả năng xây dựng thế hệ AI tiếp theo".

Nhiều chuyên gia không kỳ vọng sẽ có đột phá lớn về các vấn đề nêu trên khi lãnh đạo Mỹ - Trung gặp mặt.

"Hai phía đều có đồng thuận rằng sự ổn định trong quan hệ là điều quan trọng", theo ông Levin. "Nếu vượt qua câu chuyện về ổn định, vấn đề 'tiếp theo sẽ là gì' trong quan hệ song phương sẽ trở nên phức tạp hơn nhiều. Vì thế, kết quả khả dĩ nhất từ cuộc gặp này là sẽ không có nhiều thay đổi đáng kể".

Theo Ryan Hass, chuyên gia về Trung Quốc thuộc Viện Brookings, nếu chuyến thăm diễn ra suôn sẻ và ông Trump cảm thấy mình được tiếp đón một cách tôn trọng, quan hệ Mỹ - Trung sẽ tiếp tục trong trạng thái yên ắng nhưng đầy dè chừng.

"Ngược lại, nếu phải rời đi với cảm giác bị thiếu tôn trọng hoặc bị xem nhẹ, Tổng thống Trump có thể sẽ thay đổi lập trường", ông Hass nói.

Tin Gốc: Vnexpress

"Tin rất tốt đây! Tôi vừa nhận được thông báo rằng 8 phụ nữ dự kiến bị tử hình tại Iran tối nay sẽ không bị xử tử nữa. 4 người sẽ được thả ngay lập tức, 4 người còn lại bị kết án một tháng tù. Tôi đánh giá cao Iran và các lãnh đạo của họ vì tôn trọng đề nghị của Tổng thống Mỹ và hủy kế hoạch thi hành án", Tổng thống Mỹ Donald Trump đăng trên mạng xã hội Truth Social ngày 22/4.

Trả lời trên Fox News sau đó, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cũng nói rằng ông Trump đã "nhận được thông tin trực tiếp từ chính quyền Iran rằng những phụ nữ này sẽ được tha mạng".

Tổng thống Mỹ hôm 21/4 dẫn lại bài viết của một nhà hoạt động ủng hộ Israel, trong đó cho biết 8 phụ nữ tại Iran sắp bị treo cổ. Ông kêu gọi lãnh đạo Iran trả tự do cho những phụ nữ này để tạo "khởi đầu tuyệt vời" cho đàm phán.

Tuy nhiên, giới chức Iran khẳng định không có kế hoạch nào như vậy. Trang Mizan Online của cơ quan tư pháp Iran cho rằng Tổng thống Trump "một lần nữa bị tin giả đánh lừa". "Trong số những phụ nữ được cho là sắp bị tử hình, một số người đã được thả, số khác đối diện với những cáo buộc có mức án tối đa là tù giam", trang này cho hay.

Tổng thống Mỹ từng nhiều lần đưa ra thông tin về án tử hình tại Iran, nhưng thường gây tranh cãi hoặc không được xác thực.

Ông Trump hôm 21/4 gia hạn lệnh ngừng bắn với Iran, nhưng vẫn yêu cầu quân đội Mỹ phong tỏa các cảng biển nước này, gây sức ép buộc Tehran đưa ra đề xuất thống nhất nhằm nối lại đàm phán. Theo CNN, tính đến tối 21/4, chính quyền Mỹ gần như không nhận được phản hồi đáng kể nào từ Iran.

Iran ngày 22/4 tuyên bố sẽ không mở lại eo biển Hormuz chừng nào lệnh phong tỏa của Mỹ vẫn còn hiệu lực. Giá dầu, vốn đã tăng vọt kể từ khi Mỹ - Israel tấn công Iran ngày 28/2, tiếp tục tăng nhẹ do sự mơ hồ về khả năng chiến sự tiếp diễn.

Tin Gốc: Vnexpress

Tuần qua, thượng nghị sĩ Cộng hòa Susan Collins, người đang đứng trước cuộc tái tranh cử đầy khó khăn trong cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11, đã thay đổi lập trường và lần đầu tiên cùng phe Dân chủ ủng hộ nghị quyết siết quyền lực chiến tranh của Tổng thống.

Dù nỗ lực này không thành công, đây được coi là bước thay đổi đáng kể của Collins, do bà trước đó đã nhiều lần phản đối các nghị quyết tương tự do phe Dân chủ đệ trình nhằm chấm dứt cuộc chiến tại Iran.

Một nghị sĩ Cộng hòa khác là thượng nghị sĩ Lisa Murkowski từ bang Alaska cũng đe dọa sẽ thúc đẩy một cuộc bỏ phiếu trong những tuần tới nhằm đưa chiến dịch tấn công Iran vào khuôn khổ pháp lý của quốc hội, qua đó tạo công cụ để kiểm soát Tổng thống và buộc ông phải đưa ra lộ trình kết thúc chiến dịch cụ thể.

Bước chuyển biến trong nội bộ đảng Cộng hòa về chiến dịch tại Iran diễn ra 6 tháng trước cuộc bầu cử giữa kỳ, thời điểm đảng này đối mặt nguy cơ mất quyền kiểm soát quốc hội vì những khó khăn ở trong nước.

Phe Dân chủ, vốn chỉ trích cuộc xung đột với Iran là bất hợp pháp và vi phạm nghiêm trọng nguyên tắc phân chia quyền lực, thường xuyên lấy việc đảng Cộng hòa ủng hộ chiến sự làm bằng chứng cho thấy đảng này đang thờ ơ với nhu cầu của người dân Mỹ.

Nỗi lo còn bao trùm đảng Cộng hòa khi những quan ngại về chi phí xung đột đang dâng cao và các nghị sĩ phải chuẩn bị tâm lý để phê duyệt khoản ngân sách lên tới hàng chục tỷ USD hoặc nhiều hơn nhằm chi trả cho chiến dịch đang diễn ra ở Trung Đông.

Nhiều nghị sĩ khác trong đảng Cộng hòa cũng phản đối tuyên bố hôm 30/4 của Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth về tính pháp lý của chiến dịch tấn công Iran sau thời hạn 60 ngày.

Theo Nghị quyết Quyền hạn Chiến tranh được quốc hội Mỹ thông qua năm 1973, Tổng thống có 60 ngày để chấm dứt chiến dịch nếu không được quốc hội phê duyệt. Sau thời hạn trên, đạo luật này quy định Tổng thống phải rút quân khỏi vùng chiến sự hoặc xin gia hạn một lần duy nhất thêm 30 ngày, trừ khi quốc hội bỏ phiếu thông qua việc tiếp tục sử dụng vũ lực.

"Chiếc đồng hồ" pháp lý này bắt đầu chạy từ ngày 2/3, thời điểm ông Trump thông báo cho quốc hội về chiến dịch ở Iran và thời hạn 60 ngày đã kết thúc hôm 1/5.

Tuy nhiên, Bộ trưởng Quốc phòng Hegseth nói rằng thỏa thuận ngừng bắn với Iran đã giúp dừng "đồng hồ" quy định trong đạo luật. Trong thư gửi quốc hội một ngày sau đó, ông Trump cũng tuyên bố các hành động thù địch tại Iran đã "chấm dứt".

Đây được xem là nỗ lực nhằm lách quy định về thời hạn 60 ngày, dù thực tế Mỹ vẫn phong tỏa eo biển Hormuz, hành động chiến tranh theo luật quốc tế, và tiếp tục tăng cường lực lượng tại khu vực. Tuyên bố này dường như không thể xoa dịu những nghị sĩ Cộng hòa đang yêu cầu Nhà Trắng công bố một kế hoạch cụ thể nhằm kết thúc cuộc xung đột.

Thượng nghị sĩ Cộng hòa Josh Hawley tuyên bố nếu ông Trump không bắt đầu rút quân khỏi Iran, hoặc không đưa ra được lập luận pháp lý thuyết phục để bỏ qua điều này, quốc hội sẽ cần chủ động thông qua đạo luật nhằm cấp phép cho cuộc chiến.

"Tôi thực sự không muốn làm vậy vì tôi không muốn gây thêm xung đột", ông Hawley phát biểu hôm 30/4 . "Tôi muốn sớm kết thúc cuộc xung đột này".

Những diễn biến trên cho thấy phe Cộng hòa đang cân nhắc lại lập trường của mình khi cuộc chiến bước sang tháng thứ ba. Trước đó, họ từng nhiều lần lập luận rằng Tổng thống có toàn quyền quyết định đối với chiến dịch mà ban đầu ông mô tả là sẽ diễn ra "nhanh chóng và dứt khoát".

Dù các cố vấn cấp cao của ông Trump đang đàm phán một thỏa thuận với Iran, nhiều mục tiêu mà Tổng thống đề ra ban đầu vẫn chưa đạt được. Hiện vẫn chưa rõ liệu thỏa thuận ngừng bắn có được duy trì hay không hoặc liệu Tổng thống có ra lệnh tiếp tục tập kích Iran không. Năng lực hạt nhân của Iran vẫn chưa bị triệt tiêu, chính quyền ở Tehran vẫn tồn tại và duy trì khả năng tấn công Mỹ cùng các đồng minh trong khu vực.

"Chính quyền có thể nói rằng các cuộc đàm phán đang được tiến hành, nhưng những gì trên thực tế và các tuyên bố từ Tehran lại cho thấy điều ngược lại", bà Murkowski cho hay. Trước đó, bà đã bày tỏ thất vọng suốt nhiều tuần vì Nhà Trắng không phản hồi những câu hỏi cơ bản của quốc hội về cuộc chiến.

Tại Thượng viện hôm 30/4, bà tuyên bố sẽ thúc đẩy một cuộc bỏ phiếu ngay trong tháng này về dự luật cho phép tiến hành chiến dịch ở Iran nhưng "không phải một tấm séc trắng". Dự luật này yêu cầu Tổng thống phải đưa ra "các tiêu chí đánh giá thành công, thông báo về bất kỳ thay đổi nào trong mục tiêu" và lộ trình chấm dứt chiến sự.

Dù dự luật này khó có cơ hội được thông qua, nó sẽ buộc các bên phải tranh luận về việc có nên tiếp tục cuộc chiến hay không, đồng thời yêu cầu các thượng nghị sĩ phải công khai bày tỏ lập trường ủng hộ hay phản đối, điều mà họ luôn tìm cách né tránh kể từ khi xung đột nổ ra ngày 28/2.

"Tổng thống cần có độ linh hoạt nhất định để ứng phó với các tình huống khẩn cấp và những mối đe dọa cận kề và thực tế ông ấy đang có quyền đó", bà Murkowski phát biểu. "Nhưng điều này không đồng nghĩa với những chiến dịch quân sự kéo dài khiến chúng ta sa lầy như hiện nay".

Tranh cãi về Nghị quyết Quyền hạn Chiến tranh

Các đời tổng thống Mỹ trước đây của cả hai đảng đều từng tìm cách lách quy định 60 ngày trong Nghị quyết Quyền hạn Chiến tranh bằng lập luận rằng luật không áp dụng đối với chiến dịch quân sự mà họ đang chỉ đạo. Riêng ông Trump thì tuyên bố toàn bộ quy định trên là vi hiến.

"Tôi không cho rằng những gì họ đang yêu cầu là đúng hiến pháp", ông Trump phát biểu hôm 1/5, đồng thời tuyên bố Mỹ đang trên đà giành được "một thắng lợi lớn" tại Iran.

"Những người đưa ra yêu cầu đó không phải là những người yêu nước", ông nói.

Thượng nghị sĩ Cộng hòa John Curtis hôm 30/4 tuyên bố ông sẽ không ủng hộ việc tiếp tục chiến dịch ở Iran trừ khi quốc hội thực hiện đúng vai trò hiến định là phê chuẩn việc tiếp tục các hành động vũ lực.

"Nghị quyết Quyền hạn Chiến tranh quy định rõ ràng rằng sau 60 ngày, các hành động quân sự phải thu hẹp quy mô trừ khi quốc hội đưa ra văn bản cấp phép", ông Curtis nhấn mạnh.

Thượng nghị sĩ Collins trong khi đó nhấn mạnh thời hạn 60 ngày là điều đã rất rõ ràng.

"Thời hạn đó không phải một lời gợi ý mà là yêu cầu bắt buộc", bà cho biết, khẳng định việc chấp thuận tiếp tục chiến dịch ở Iran phụ thuộc vào việc Tổng thống phải có "một sứ mệnh rõ ràng, các mục tiêu khả thi và một chiến lược cụ thể để sớm kết thúc xung đột".

Nghị sĩ Hawley cho hay quyền hạn tuyệt đối của Tổng thống trong việc tiếp tục các hành động quân sự ở Trung Đông đã kết thúc vào ngày 1/5. Ông đồng thời kêu gọi Nhà Trắng phải có văn bản giải trình gửi quốc hội nếu có cách hiểu khác.

Thượng nghị sĩ Cộng hòa Todd Young cũng bày tỏ hoài nghi.

"Liệu lệnh ngừng bắn có còn giá trị nếu họ không ngừng bắn hay không? Tôi không biết", ông nói. "Liệu có tiền lệ pháp lý nào cho việc này không?".

Trong thư gửi quốc hội, Tổng thống Trump nói ra rằng "không có bất kỳ cuộc đối đầu nào giữa lực lượng Mỹ và Iran" kể từ ngày 7/4, đồng nghĩa với việc các hành động quân sự mà ông phát động từ ngày 28/2 "đã chấm dứt". Dù vậy, lập luận trên có thể không làm hài lòng những nghị sĩ Cộng hòa đang hoài nghi như ông Young, người cho rằng Nhà Trắng nên đưa ra một văn bản giải thích cho các nhà lập pháp về cách diễn giải mới của mình đối với Nghị quyết Quyền hạn Chiến tranh.

Tin Gốc: Vnexpress