Thay đổi tuyển sinh ĐH tác động mạnh thi tốt nghiệp THPT

Nguyễn Thái, 22 tuổi, đăng ký thi tốt nghiệp THPT tại trường cấp ba cũ chỉ một ngày trước hạn chót.

Năm 2024, khi chỉ còn cách tấm bằng kỹ sư công trình thủy lợi hơn một năm đại học, Thái bỏ ngang, dù gia đình hết lời can ngăn. Thái thấy mình không hợp ngành này, chỉ học theo định hướng của bố mẹ.

Trong hai năm sau đó, Thái làm phục vụ ở quán ăn, cà phê gần nhà gần 10 tiếng mỗi ngày, nhận lương khoảng 8 triệu đồng/tháng. Chán nản trong chuỗi ngày bất định kéo dài, sống không mục tiêu, Thái quyết định "làm lại cuộc đời" bằng cách đăng ký thi lại tốt nghiệp ba môn Văn, Sử, Địa (tổ hợp C00), để đăng ký vào đại học, các ngành Báo chí, Luật vốn yêu thích.

Quỳnh Anh, sinh viên năm thứ nhất ngành Quản trị kinh doanh ở một trường tư thục tại Hà Nội, cũng đăng ký thi tốt nghiệp năm nay. Năm ngoái, nữ sinh đạt điểm thấp hơn kỳ vọng nên đành "học tạm" dù không thích.

Vào học, cô nhanh chóng thấy lạc lõng giữa nhiều bạn bè "sang chảnh" và cũng mông lung về ngành, thấy chung chung.

"Bỏ dở thì rủi ro nên mình tranh thủ ôn thi lại với mục tiêu vào các ngành dễ nhìn ra cơ hội nghề nghiệp hơn như Tài chính - Ngân hàng", nữ sinh cho hay.

Thái và Quỳnh Anh nằm trong hơn 63.800 thí sinh tự do của kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026. Con số này cao nhất kể từ năm 2020 đến nay (41.000-58.000 người).

"Phần lớn thí sinh tự do đăng ký thi tốt nghiệp THPT để lấy điểm xét tuyển lại đại học nhằm có thêm cơ hội trúng tuyển vào ngành, trường mong muốn", ông Đỗ Ngọc Anh, Giám đốc Trung tâm Truyền thông và Tuyển sinh, trường Đại học Mở Hà Nội, nhận định.

Năm ngoái, số thí sinh trượt tốt nghiệp THPT chưa tới 9.000 em (0,8% tổng thí sinh). Do đó, nhóm thi lại để lấy bằng không nhiều.

Lý giải, ông Ngọc Anh cho hay kỳ thi tốt nghiệp THPT hiện giữ vai trò quan trọng trong xét tuyển đại học. Năm ngoái, lần đầu tiên kỳ thi theo chương trình phổ thông mới, đề thi được đánh giá khó, nhiều em chưa có kinh nghiệm thi cử hay chiến lược đặt nguyện vọng xét tuyển nên chưa đạt mong muốn.

Đồng tình, TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Giáo dục thường xuyên, Bộ Giáo dục và Đào tạo, cho rằng nghịch lý "điểm chuẩn đại học cao vượt xa điểm thi" năm ngoái cũng có thể là nguyên nhân.

Chẳng hạn, điểm thi năm 2025 theo tổ hợp phổ biến trong khoảng 21-23, nhưng với mức điểm cộng, quy đổi IELTS khác nhau giữa các trường, nhiều em có thể đạt 25-26 điểm và trúng tuyển. Trong khi đó, những thí sinh không có điểm cộng khả năng trượt hoặc đỗ không đúng nguyện vọng nên thi lại.

Ông Đỗ Ngọc Anh chỉ ra một lý do khác là thay đổi về quy chế tuyển sinh đại học năm nay. Cụ thể, thí sinh dù xét tuyển theo phương thức nào cũng phải đạt tổng điểm ba môn trong tổ hợp (hoặc Toán, Văn và một môn khác) từ 15 điểm trở lên.

"Có những thí sinh tự do dù định dùng đăng ký bằng học bạ nhưng vẫn phải thi tốt nghiệp để đáp ứng điều kiện", ông nói.

Ngoài ra, có nhóm đã trúng tuyển đại học như mong muốn, nhưng nay không muốn theo đuổi nữa. Điều này bắt nguồn từ việc hướng nghiệp chưa tốt, dẫn tới chọn sai ngành. Theo ông Vinh, đây là vấn đề tồn tại nhiều năm.

Ông khuyên thí sinh thi lại xem xét năng lực, sở thích để chọn ngành, trường, thay vì chỉ cố gắng để đỗ một trường danh tiếng hơn.

"Các bạn có thể xem xét các con đường khác như cao đẳng, học nghề, nếu thấy không phù hợp với đại học", ông nói.

Số thí sinh cao kỷ lục, cũng đồng nghĩa Quỳnh Anh và Thái đối mặt cuộc cạnh tranh gay gắt hơn cho giấc mơ đại học. Dù vậy, cả hai quyết tâm thử sức để có cơ hội làm lại.

Thái đã nghỉ làm thêm từ cuối năm ngoái để tập trung ôn luyện, mua khóa học trực tuyến khoảng một triệu đồng cho cả ba môn. Trong những lần luyện đề gần đây, chàng trai Ninh Bình thấy khả quan khi có thể đạt 8-9 điểm một môn.

"Mình sẽ dồn lực cho tháng ôn luyện cuối cùng, hy vọng có thể đạt được mong muốn", Thái nói.

Còn Quỳnh Anh vừa thi chứng chỉ IELTS 6.0 để quy đổi sang điểm môn Tiếng Anh, bởi thấy lợi thế hơn so với việc chỉ dùng thuần điểm thi. Nữ sinh mong ngoài tăng thêm cơ hội nghề nghiệp còn được học ở những trường có tiếng như Học viện Ngân hàng hay Đại học Thương mại.

Ông Ngọc Anh dự đoán cục diện xét tuyển đại học có thể căng thẳng hơn mọi năm, song thí sinh không nên bi quan, hiểu một cách cơ học rằng "tất cả các ngành, tất cả các trường đều tăng điểm chuẩn".

"Cạnh tranh sẽ tăng rõ nhất ở các ngành, trường có sức hút lớn, nhu cầu xã hội cao hoặc có nhiều thí sinh cùng lựa chọn tổ hợp xét tuyển phổ biến", ông nói.

*Tên thí sinh được thay đổi

Tin Gốc: Vnexpress

Hơn 172.000, đó là số lượng thí sinh đăng ký thi đánh giá năng lực (V-ACT) đợt 2 của ĐH Quốc gia TP.HCM theo thống kê do ĐH này công bố hôm 26.4. Mức này không chỉ lập kỷ lục đông nhất sau 8 năm tổ chức mà còn đánh dấu lần đầu tiên số thí sinh thi đợt 2 cao hơn cả đợt 1. Trong số đó, có hơn 82% từng tham gia đợt 1, đặt ra yêu cầu về một phương pháp ôn tập và làm bài hiệu quả để cải thiện điểm số.

Đạt tổng điểm 1.063 đợt 1, trong đó điểm tiếng Anh và toán đạt mức tối đa 300/300, Nguyễn Huy Khang, học sinh Trường THPT chuyên Trần Đại Nghĩa (TP.HCM), cho biết điều quan trọng nhất là vững kiến thức nền tảng. Với môn toán, câu hỏi sẽ không đánh đố mà chủ yếu xoay quanh dạng bài quen thuộc. Còn với tiếng Anh, cần hiểu rõ các thì (tenses) và cấu trúc câu (sentence structures) như câu điều kiện, câu tường thuật...

Với phần thi tiếng Việt, Khang cho rằng cần nắm chắc đặc trưng thể loại, phương thức biểu đạt... và nhất là chính tả, cách dùng từ. Trong khi đó ở nội dung tư duy khoa học, việc nằm lòng một số kiến thức nền của các môn - dù không theo học - vẫn mang lại lợi thế lớn, nhất là ở nhóm khoa học xã hội. Tuy nhiên, các bạn vẫn có thể suy luận đáp án dựa trên dữ kiện đề cho, đặc biệt ở nhóm khoa học tự nhiên, nam sinh nói thêm.

Về 2 phần thi không có trong chương trình phổ thông là tư duy logic và phân tích số liệu, Khang kể chủ yếu tự ôn bằng cách "cày đề" vì các câu hỏi thường "có tính lặp lại cấu trúc". "Mình sẽ tham khảo đề mô phỏng hoặc phục dựng để làm quen dạng bài", Khang nói. Qua quá trình ôn luyện, nam sinh rèn được thói quen đọc nhanh và lọc ý chính đồng thời tự thiết kế một số ký hiệu riêng khi giải đề để tiết kiệm thời gian.

"Quan trọng nhất ở tất cả các phần là sau mỗi lần trả lời chưa chính xác, mình đều xem lại thật kỹ để hiểu sai chỗ nào và rút kinh nghiệm", Khang nói.

Chung quan điểm, Phan Đức Huy, học cùng trường với Khang và từng đạt tổng điểm 1.005, cho biết chưa từng đặt nhiều thời gian ôn luyện V-ACT, vì mục tiêu của nam sinh là kỳ thi đánh giá năng lực chuyên biệt của Trường ĐH Sư phạm TP.HCM. Thành tích trên của Huy, vì thế, được nam sinh cho là tới từ việc học đều các môn và cách học "trial and error" - tức làm sai, thử lại và ghi nhớ những lỗi điển hình cần tránh - lặp đi lặp lại với từng dạng bài.

"Mình thi V-ACT khá nhẹ nhàng vì tất cả đều là kiến thức đã học", Huy chia sẻ. "Môn toán chỉ có một số câu nâng cao và khó với cả người từng thi học sinh giỏi toán như mình, song các câu còn lại chỉ cần quen dạng là làm được. Còn phần tư duy khoa học sẽ dựa nhiều vào việc các bạn có đọc hiểu được văn bản và tận dụng được những công thức, thông tin đề đã cho hay chưa".

Đó là nguyên nhân Huy tin rằng trong thời gian tới, thí sinh nên tập trung cải thiện năng lực toán học, sau đó là tiếng Anh. Điều không nên làm là dành quá nhiều thời gian để học các môn như sử, địa, giáo dục kinh tế và pháp luật - vốn chỉ chiếm 3 câu/môn học trong phần thi tư duy khoa học.

Riêng với nội dung tư duy logic, phân tích số liệu, nam sinh chia sẻ nó có phần tương đồng với đề vào lớp 6 Trường THCS-THPT Trần Đại Nghĩa (TP.HCM) mà Huy từng tham dự - chỉ khác ở chỗ "có độ khó lớp 12". "Cách ôn tập tốt nhất là giải đề tới khi tìm ra một hướng đi chung phù hợp với mình", Huy cho hay.

Tập trung vào luyện đề cũng là điều cần làm. Khi giải đề, thí sinh cần bấm giờ như thi thật để rèn tốc độ, khả năng phân bổ thời gian, đồng thời tinh chỉnh chiến thuật làm bài sao cho phù hợp với bản thân nhất. Sau mỗi lần giải, đây cũng là cơ hội để thí sinh phân tích nguyên nhân những sai sót - do thiếu kiến thức, chưa suy luận đúng hay chỉ đơn thuần vì bất cẩn - để rút kinh nghiệm và tránh lặp lại.

Việc luyện đề cũng giúp thí sinh quen với áp lực thi thật, nhất là khi các bạn phải dành 150 phút để giải 120 câu hỏi, tức mỗi câu chỉ có khoảng 75 giây để giải quyết, theo Đặng Phạm Quốc Cường, học sinh Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn (TP.HCM) từng đạt 1.003 điểm. "Mỗi tuần, mình giải từ 2-3 đề", Cường nói thêm.

Sau quá trình luyện đề, thí sinh sẽ dần hình thành nên chiến thuật làm bài của riêng mình - song có thể không hữu ích với tất cả mà cần sự điều chỉnh phù hợp với bản thân. Với Quốc Cường, đó là ưu tiên những phần thi sở đoản trước và giới hạn thời lượng làm bài nhất định - ở trường hợp của nam sinh là hai phần tiếng Việt, tiếng Anh với tối đa 20 phút/phần. Đồng thời, nam sinh ưu tiên làm câu dễ trước, câu khó sau và nếu quá khó thì để dành lại.

80 phút tiếp theo, Cường nói dành cho phần toán và tư duy khoa học, và 30 phút cuối cùng hoàn thành những câu khó nam sinh đã đánh dấu trước đó trong đề thi.

"Chiến thuật này giúp mình tránh 'chôn' thời gian vào những câu hỏi quá khó đồng thời có thể phân bổ thời gian hợp lý cho từng phần thi, tránh tình huống nhiều bạn mắc phải là bắt buộc phải đánh bừa toàn bộ phần thi nào đó dù dễ hay khó. Chiến thuật này cũng giúp mình tăng xác suất trả lời tối đa số câu hỏi trong khả năng của bản thân mà không phụ thuộc quá nhiều vào những câu lụi", Cường lý giải.

Trong khi đó, Đức Huy ưu tiên thứ tự phần thi theo thời lượng giải bài. Nam sinh làm tiếng Việt, tiếng Anh trước, sau đó tới tư duy khoa học, cuối cùng mới là toán, phần thi mà "dành hết cả 150 phút có khi cũng không xong". Bên cạnh đó, làm câu nào Huy tô ngay vào phiếu trả lời trắc nghiệm câu ấy, và xong phần nào là kết thúc phần ấy, tiếp tục di chuyển tới phần tiếp theo chứ không quay trở lại - dù trong phần đó có gặp câu khó đi chăng nữa.

Theo Huy, sở dĩ chọn cách này là bởi não bộ sẽ tư duy chậm hơn nếu thí sinh cứ "nhảy qua nhảy lại" các nội dung kiến thức khác nhau, như từ toán đến ngôn ngữ rồi lại về toán. "Cho nên dù không giải được, hãy cứ đánh lụi và làm phần tiếp theo", Huy nói.

Ngoài ra, việc đề thi dài khoảng 6 trang giấy A3 và phòng thi có đủ loại thí sinh cũng khiến các bạn có thể rơi vào ngột ngạt, bất an. Điều cần làm, chính là rèn tâm lý phòng thi và học cách "làm bài như một cái máy", thay vì cứ mải độc thoại nội tâm, "Sao mình kém cỏi quá" khi đứng trước câu hỏi khó. "Hãy luôn tự nhủ rằng mình phải tiếp tục bước đi", Huy nói.

Trong khi đó, Huy Khang chọn phân bổ thời gian theo từng nhóm câu hỏi. Với những câu lý thuyết, Khang dành tối đa 30 giây/câu vì dạng này nếu học rồi là biết ngay, còn nếu chưa học thì hầu như không trả lời được. Với nhóm câu đọc hiểu, thời gian là khoảng 1 phút/câu, còn với các câu tính toán, thời gian linh hoạt hơn tùy mức độ song tối đa là 5 phút cho một câu vận dụng cao.

Riêng phần tư duy logic và phân tích số liệu, nam sinh thường dành tối đa 10 phút cho mỗi nhóm câu nhỏ. "Nếu vượt thời gian mà vẫn chưa tìm thấy hướng giải rõ ràng, mình sẽ chọn phương án có vẻ hợp lý, đánh dấu lại rồi chuyển sang câu khác để tránh mất thời gian cũng như giữ tâm lý ổn định, rồi sẽ quay lại xử lý sau", Khang chia sẻ.

Tin Gốc: Thanh Niên

Thông tin được nêu ở tạo đàm về chương trình hướng nghiệp cho giới trẻ diễn ra sáng 22.4 tại TP.HCM, do Hiệp hội Kế toán công chứng Anh quốc (ACCA) phối hợp với Công ty CP kết nối văn hóa Việt và Nhà văn hóa Sinh viên TP.HCM tổ chức. Tọa đàm diễn ra trong bối cảnh Bộ GD-ĐT vừa ban hành Thông tư 16 quy định về hướng nghiệp và phân luồng trong giáo dục hồi cuối tháng 3.

Chia sẻ với Thanh Niên bên lề sự kiện, bà Khuất Thị Liên Hương, Giám đốc đào tạo ACCA Việt Nam, cho biết điểm nhấn của Thông tư 16 là quy định cụ thể nội dung, cách thức phối hợp giữa cơ sở giáo dục phổ thông không chỉ với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, ĐH, mà còn với doanh nghiệp, tổ chức liên quan. Đây là hành lang pháp lý quan trọng để nhà trường tích hợp, lồng ghép nội dung hướng nghiệp vào các môn học và hoạt động giáo dục.

Đơn cử, chương trình hướng nghiệp của các tổ chức và doanh nghiệp liên quan tới lĩnh vực kế toán, tài chính, kinh doanh có thể kết hợp với môn giáo dục kinh tế và pháp luật và hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp, theo bà Hương. Việc triển khai thành công phụ thuộc vào định hướng, nguồn lực của nhà trường, nhu cầu của học sinh cũng như sự phối hợp với các bên liên quan.

Từ thực tế quan sát, bà cho rằng nhiều bạn trẻ đang loay hoay trong việc tìm ra ngành nghề phù hợp, một phần tới từ việc thiếu trải nghiệm thực tế. Hệ quả là không ít học sinh đưa ra lựa chọn dựa trên định hướng của phụ huynh, giáo viên hơn là từ mong muốn của bản thân. "Do đó, thay vì để các em tiếp cận thông tin rồi phải lập tức quyết định ngành học, cần cho các em có thêm bước trải nghiệm để quyết định", nữ giám đốc chia sẻ.

Tuy nhiên, bà Hương cho biết dù một số trường công lập bày tỏ quan tâm đến việc hợp tác doanh nghiệp, họ vẫn còn ít nhiều băn khoăn xoay quanh việc xây dựng chương trình, thủ tục xin phép cũng như mức độ hỗ trợ từ phía đơn vị triển khai. Ngược lại, ở khối trường quốc tế, quá trình tích hợp diễn ra thuận lợi hơn và hiện đã có những trường tiên phong bắt tay hợp tác và dự kiến triển khai ngay từ năm học tới.

Trong khi đó, bà Trầm Từ Mai Anh, Giám đốc dịch vụ kiểm toán của PwC Việt Nam, thông tin chỉ vài tháng nữa, đơn vị sẽ tổ chức trại hè dành cho học sinh THCS và THPT, tập trung vào 3 mục tiêu chính là rèn kỹ năng mềm như tư duy và làm việc nhóm; dạy kiến thức cơ bản về ngành nghề và trải nghiệm thực tế tại doanh nghiệp; cũng như dạy kiến thức cơ bản về kế toán, kiểm toán theo khung chứng chỉ quốc tế.

Đây là nỗ lực mới nhất của đơn vị nhằm hướng nghiệp sớm cho học sinh ngay từ bậc phổ thông. Song song đó, với bậc ĐH, PwC Việt Nam hiện cũng đang phối hợp với một số ĐH triển khai chương trình "Study tour" (tham quan học thuật) thay vì dừng ở tham quan doanh nghiệp đơn thuần. Hoạt động này sẽ cho phép các sinh viên quy đổi kết quả tham gia thành điểm số trong học phần cụ thể.

Tiến sĩ Phan Thị Bảo Quyên, Phó trưởng khoa Kế toán Trường Kinh doanh UEH, ĐH Kinh tế TP.HCM (UEH), lưu ý thêm nội dung hướng nghiệp phải có sự tương thích với phát triển tâm, sinh lý mức độ nhận thức của học sinh ở từng cấp học. Chẳng hạn khi nói về lĩnh vực tài chính, nếu đối tượng là các em lớp 6, người phụ trách không nên chia sẻ quá sâu về các khái niệm, câu chuyện doanh nghiệp mà có thể đề cập đến việc quản lý tài chính cá nhân.

Trao đổi tại sự kiện, bà Nguyễn Thị Tú, Hiệu trưởng Trường Trung học Thực hành (Trường ĐH Sư phạm TP.HCM), chia sẻ rằng nhà trường hiện thiết kế một mạng lưới mentor (cố vấn) bài bản, thu hút sự tham gia của nhiều chuyên gia tới từ các trường ĐH, tổ chức, doanh nghiệp. Đây là mô hình nổi bật giúp học sinh được "đỡ đầu" từ sớm, giúp các bạn phát triển và có định hướng tốt hơn cho tương lai.

"Bản thân chúng tôi cũng trở thành mentor cho học sinh những trường khác", bà Tú nói.

Bài học kinh nghiệm từ ĐH Bách khoa Hồng Kông (PolyU) cho thấy, việc hình thành mạng lưới cố vấn không chỉ dừng ở quan hệ song phương người cố vấn - người được cố vấn, mà có thể mở rộng thành mô hình nhóm gồm 3 lớp: sinh viên - cựu sinh viên mới vào nghề - chuyên gia giàu kinh nghiệm với tỷ lệ nhân sự là 3:2:1, theo PGS George Wong, Phó trưởng khoa Kế toán và tài chính thuộc Trường Kinh doanh PolyU.

Cụ thể, một chuyên gia sẽ cố vấn cho 2 cựu sinh viên đang ở giai đoạn đầu sự nghiệp, và hai bạn này tiếp tục cố vấn cho 3 sinh viên đang theo học. Trong đó, chuyên gia buộc phải là những người có vị thế rất cao trong nghề, còn cựu sinh viên là những người đã tốt nghiệp trong vòng 10 năm trở lại. "Mô hình giúp cố vấn và người được cố vấn hầu như không tồn tại khoảng cách thế hệ", PGS Wong chia sẻ.

Ông Wong cũng đề xuất lộ trình giúp sinh viên có năng lực sẵn sàng trong nghề nghiệp với 3 giai đoạn chính trải dài trong 4 năm. Trong đó, điểm nổi bật là yêu cầu sinh viên tham gia thực tập từ năm nhất, cũng như tiến tới bắt buộc tất cả phải tham gia kỳ học trao đổi ở nước ngoài vào cuối năm 2027. Chưa kể, các môn học của khoa ông hiện tích hợp tối thiểu 10% yếu tố công nghệ, trong đó có AI.

"Nếu muốn tìm hiểu sâu hơn về nền tảng, hạ tầng của AI, các bạn cũng có thể đăng ký học chuyên ngành phụ do Khoa Khoa học máy tính phụ trách đào tạo", ông chia sẻ.

Tin Gốc: Thanh Niên