Khoảng 250 người tị nạn Rohingya và công dân Bangladesh đang mất tích sau khi một chiếc thuyền bị lật trên biển Andaman – tuyến di cư đường biển trải dài dọc bờ biển phía tây Myanmar, Thái Lan và bán đảo Mã Lai, theo thông báo ngày 14.4 của Cao ủy Liên Hiệp Quốc về người tị nạn (UNHCR) và Tổ chức Di cư quốc tế (IOM).
Những người sống sót cho biết gần 300 người chen chúc trên tàu, trong đó có cả thủy thủ đoàn và các đối tượng buôn người. Ông Rafiqul Islam, một trong những người sống sót, cho biết hành khách lênh đênh 4 ngày 4 đêm trong điều kiện thời tiết xấu, bị ép xuống các khoang chứa hàng chật hẹp để tránh tuần tra. Ít nhất 30 người đã chết vì ngạt thở trước khi tàu gặp nạn, theo Reuters.
Lực lượng Bảo vệ bờ biển Bangladesh xác nhận đã cứu được 9 người, trong đó có một phụ nữ. Các nạn nhân được tìm thấy khi đang bám vào thùng phuy và mảnh gỗ giữa biển. Theo Hãng tin Anadolu, 6 người trong số này bị nghi liên quan đến đường dây buôn người và đã bị tạm giữ để điều tra.
Theo UNHCR và IOM, con tàu xuất phát từ thị trấn Teknaf (miền nam Bangladesh), hướng đến Malaysia thì gặp nạn. Thảm kịch trên phản ánh “những hậu quả nghiêm trọng của tình trạng di cư kéo dài và sự thiếu vắng các giải pháp bền vững cho người Rohingya”, theo UNHCR.
Trong nhiều năm qua, cộng đồng Hồi giáo thiểu số này liên tục rời Myanmar để trốn chạy bạo lực, hoặc cố gắng thoát khỏi điều kiện sống bế tắc tại các trại tị nạn ở Bangladesh.
Theo UNHCR, hơn 730.000 người Rohingya đã rời Myanmar từ sau một cuộc truy quét của quân đội năm 2017. Hiện khoảng 1,2 triệu người đang sống trong các trại tị nạn ở Cox’s Bazar (Bangladesh), chủ yếu trong những khu lều tạm bợ. Tại đây, điều kiện sống của người Rohingya ngày càng xấu đi khi nguồn viện trợ suy giảm, với khẩu phần lương thực hiện chỉ còn khoảng 7 USD/người/tháng, theo Reuters. Gần đây, một khảo sát của Ủy ban Cứu trợ quốc tế (IRC) với 500 hộ gia đình cho thấy chỉ 2% phụ huynh Rohingya còn hy vọng về tương lai con cái, trong khi 69% trẻ em bỏ học và khoảng một nửa bị buộc lao động.
Với tình trạng khó khăn tại trại tị nạn và viễn cảnh nói trên, nhiều người chấp nhận mạo hiểm tính mạng để lên thuyền tìm cuộc sống mới ở những vùng đất xa hơn. Năm 2024, khoảng 7.800 người Rohingya lênh đênh trên biển Andaman, trong đó hơn 650 người chết hoặc mất tích – mức cao nhất trong gần một thập niên. Sang năm 2025, hơn 5.100 người tiếp tục hải trình này, với gần 600 trường hợp thiệt mạng hoặc mất tích, theo Hãng thông tấn Anadolu.
Liên Hiệp Quốc ước tính gần 1/5 số người vượt biển tại khu vực này không bao giờ tới đích, biến Andaman trở thành một trong những vùng biển nguy hiểm nhất thế giới.
Malaysia vẫn là điểm đến chính nhờ nhu cầu lao động và cộng đồng Hồi giáo lớn. Tuy nhiên, việc thiếu các kênh di cư hợp pháp khiến dòng người di cư này phụ thuộc gần như hoàn toàn vào mạng lưới buôn người, theo South China Morning Post. Ngoài ra, người di cư bị nhồi nhét trên những tàu cá cũ kỹ, thiếu nước, thiếu thực phẩm và gần như không có thiết bị an toàn. Nhiều trường hợp bị ép xuống khoang kín để tránh bị phát hiện, dẫn đến tử vong do ngạt thở.
Trước thực trạng trên, các tổ chức quốc tế cảnh báo Đông Nam Á có nguy cơ đối mặt với một “thảm họa nhân đạo mới” nếu không có giải pháp dài hạn. IRC kêu gọi chuyển từ viện trợ khẩn cấp sang hỗ trợ bền vững, trong khi UNHCR nhấn mạnh các quốc gia ven biển cần hành động khẩn cấp để ngăn chặn những bi kịch tương tự.
Reuters hôm nay dẫn nội dung công điện đề ngày 28/4 của Bộ Ngoại giao Mỹ mà hãng thông tấn này tiếp cận được, trong đó cho biết Ngoại trưởng Marco Rubio đã phê duyệt thành lập Cơ chế Tự do Hàng hải (MFC). Đây được mô tả là sáng kiến chung của Bộ Ngoại giao Mỹ và Lầu Năm Góc.
"MFC là bước đi đầu tiên mang tính then chốt nhằm thiết lập cơ chế an ninh hàng hải hậu xung đột ở Trung Đông. Khuôn khổ này nhằm bảo đảm an ninh năng lượng dài hạn, bảo vệ cơ sở hạ tầng hàng hải trọng yếu, duy trì các quyền và hoạt động đi lại tự do trên những tuyến đường biển chiến lược", công điện có đoạn.
Bộ Ngoại giao Mỹ sẽ giữ vai trò là đầu mối giữa các quốc gia đối tác với ngành vận tải biển. Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, sẽ đảm nhiệm điều phối lưu thông hàng hải theo thời gian thực và liên lạc với tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz.
Theo công điện, các đại sứ quán Mỹ cần truyền đạt thông điệp này dưới hình thức trao đổi trực tiếp với quốc gia sở tại trước ngày 1/5, nhưng không áp dụng với "đối thủ" của Washington.
Một quốc gia có thể tham gia liên minh dưới nhiều hình thức, như nỗ lực ngoại giao, chia sẻ thông tin, thực thi biện pháp trừng phạt, hiện diện hải quân hoặc phương án hỗ trợ khác. "MFC là sáng kiến tách biệt với chiến dịch 'gây sức ép tối đa' của Tổng thống Donald Trump, cũng như với các cuộc đàm phán đang diễn ra", công điện có đoạn.
Giới chức Mỹ chưa bình luận về thông tin.
Trước khi chiến sự Trung Đông bùng phát hôm 28/2, eo biển Hormuz là huyết mạch lưu thông của khoảng 20% nguồn cung dầu thô và khí đốt thế giới, cùng với 1/3 nguyên liệu sản xuất phân bón cho ngành nông nghiệp toàn cầu.
Iran đã gần như phong tỏa eo biển này, buộc tàu thương mại phải xin phép hoặc nộp phí để đi qua và cấm phương tiện có liên hệ với Mỹ - Israel, cùng những bên khác tham gia vào cuộc xung đột.
Hải quân Mỹ cũng thực thi lệnh phong tỏa, cảnh báo sẽ bắt giữ tất cả tàu hàng đến hoặc đi từ cảng Iran, cũng như các phương tiện đã nộp phí cho Tehran. Tình trạng này khiến tàu thương mại đối mặt với vòng "phong tỏa kép" khi hoạt động ở khu vực.
CENTCOM ngày 29/4 cho biết quân đội Mỹ đã buộc 42 tàu thương mại quay đầu.
Tổng thống Trump cảnh báo lệnh phong tỏa của Mỹ có thể kéo dài nhiều tháng, cho rằng biện pháp này hiệu quả hơn chiến dịch tấn công Iran. Trang Axios đưa tin chỉ huy CENTCOM Brad Cooper dự kiến trình bày cho lãnh đạo Mỹ trong hôm nay về những biện pháp quân sự có thể thực hiện nhằm vào Iran.
Trong một tuyên bố ngày 21.4, NATO nhấn mạnh "cam kết mạnh mẽ" đối với việc thực hiện đầy đủ Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT), đồng thời cáo buộc Nga vi phạm các thỏa thuận kiểm soát vũ khí và đưa ra những phát ngôn hạt nhân "thiếu trách nhiệm". NATO cũng cho rằng Trung Quốc đang mở rộng nhanh kho vũ khí hạt nhân nhưng thiếu minh bạch.
Tuyên bố được đưa ra trước thềm hội nghị rà soát NPT tại Liên Hiệp Quốc ở New York (Mỹ) vào tuần tới, trong bối cảnh môi trường an ninh toàn cầu gia tăng bất ổn. Hội nghị được kỳ vọng thúc đẩy minh bạch và giảm rủi ro hạt nhân, dù hai kỳ họp gần nhất không đạt đồng thuận, theo Reuters.
Trợ lý Tổng thư ký NATO Boris Ruge cho rằng việc Nga sử dụng tên lửa có khả năng mang đầu đạn hạt nhân trong xung đột Ukraine là dấu hiệu "phát tín hiệu hạt nhân" đáng lo ngại, đồng thời nhấn mạnh Moscow đã rút khỏi nhiều cơ chế kiểm soát vũ khí.
Phía Nga hồi tháng 2 khẳng định vẫn là một cường quốc hạt nhân "có trách nhiệm" sau khi hiệp ước New START hết hiệu lực, đồng thời chỉ trích kế hoạch mở rộng năng lực hạt nhân của Pháp là "gây bất ổn nghiêm trọng". NATO bác bỏ, cho rằng đây là phản ứng "hợp lý và minh bạch" trước các mối đe dọa hiện nay.
Ông Ruge bảo vệ động thái của Pháp, gọi đó là "phản ứng có chừng mực, hợp lý và minh bạch trước những mối đe dọa mà chúng ta đang phải đối mặt". "Chúng tôi là một liên minh phòng thủ. Chúng tôi không phô trương vũ khí hạt nhân. Chúng tôi không tham gia vào những lời lẽ hạt nhân thiếu trách nhiệm, điều mà chúng ta thường xuyên nghe thấy từ Tổng thống Nga Vladimir Putin", ông nói.
Trong khi đó, một phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc ngày 21.4 bác bỏ cáo buộc và khẳng định: "Chúng tôi luôn duy trì sức mạnh hạt nhân ở mức tối thiểu cần thiết cho an ninh quốc gia và sẽ không bao giờ tham gia vào cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân".
Trong báo cáo quốc gia về việc thực hiện NPT được Bộ Ngoại giao Trung Quốc công bố ngày 20.4, Bắc Kinh đã kêu gọi Mỹ thể hiện "sự chân thành" trong việc giải quyết vấn đề hạt nhân của Iran, đồng thời cảnh báo về các cuộc thảo luận của Nhật Bản về việc sở hữu vũ khí hạt nhân, theo tờ South China Morning Post.
Báo cáo cũng bác bỏ đề xuất đàm phán kiểm soát vũ khí hạt nhân 3 bên Trung - Mỹ - Nga, cho rằng những đề xuất đó là "không công bằng, vô lý và không khả thi". Trung Quốc cho rằng các nước sở hữu kho vũ khí lớn nhất cần tiếp tục cắt giảm đáng kể.
Theo ước tính của Liên đoàn các nhà khoa học Mỹ, Nga hiện sở hữu khoảng 4.400 đầu đạn hạt nhân, Mỹ có 3.700 và Trung Quốc có khoảng 620, Pháp có khoảng 290 và Anh có khoảng 225 đầu đạn.
Theo thông tin từ Bộ Ngoại giao, chiều ngày 8-5, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã tham dự Phiên họp hẹp của lãnh đạo các nước ASEAN trong khuôn khổ Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 48 tại Cebu (Philippines).
Chủ đề thảo luận chính của hội nghị là ứng phó với khủng hoảng năng lượng phát sinh từ căng thẳng địa chính trị và bài học kinh nghiệm dành cho ASEAN.
Tại phiên họp, các lãnh đạo đã chia sẻ quan ngại trước tác động sâu sắc và toàn diện của biến động địa chính trị phức tạp thời gian qua, đặc biệt là xung đột ở Trung Đông, đối với khu vực.
Để ứng phó với tác động của khủng hoảng, các lãnh đạo ASEAN nhất trí cần tăng cường đoàn kết và đẩy mạnh hợp tác nhằm nâng cao tự chủ chiến lược.
Đồng thời, ASEAN cần có tiếng nói chung mạnh mẽ về các vấn đề quốc tế then chốt, trong đó có an ninh, an toàn, tự do hàng hải và hàng không, với mục tiêu bảo đảm hòa bình, an ninh, ổn định và phát triển của khu vực.
Phát biểu tại Hội nghị, Thủ tướng Lê Minh Hưng chia sẻ đánh giá của các nhà lãnh đạo ASEAN và nhấn mạnh trong môi trường chiến lược ngày càng bất an, bất định, ASEAN không thể chỉ thích ứng với thay đổi mà phải đi trước, dẫn dắt, và định hình thay đổi.
Theo đó, Thủ tướng nêu 3 đề xuất trọng tâm cho ASEAN trong bối cảnh mới.
Thứ nhất, ASEAN cần đi tiên phong giữ vững luật lệ, củng cố niềm tin trong quan hệ quốc tế, thông qua việc kiên trì đề cao chủ nghĩa đa phương và thượng tôn luật pháp quốc tế.
Theo đó, ASEAN cần tích cực góp phần duy trì an ninh, an toàn, tự do hàng hải và hàng không trên thế giới cũng như trong khu vực.
Ở Biển Đông, ASEAN cần nỗ lực cùng Trung Quốc bảo đảm thực hiện đầy đủ, hiệu quả Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC), sớm đạt Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) hiệu lực, thực chất và phù hợp với luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982 theo lộ trình thoả thuận.
Thứ hai, trong một thế giới đầy biến động, ASEAN cần đón đầu thay đổi bằng cách chủ động phòng ngừa và quản lý khủng hoảng.
Từ bài học Trung Đông, Thủ tướng Chính phủ đề xuất ASEAN cần phát huy hiệu quả các cơ chế hiện có, nhất là các khuôn khổ hợp tác với các đối tác, để thúc đẩy đối thoại, xây dựng lòng tin, triển khai ngoại giao phòng ngừa.
Các cơ chế và công cụ giải quyết tranh chấp của Hiến chương ASEAN và Hiệp ước Thân thiện và hợp tác (TAC) cần được khai thác hiệu quả nhằm thúc đẩy đối thoại và tìm kiếm giải pháp cho những vấn đề khác biệt.
Thứ ba, nâng cao tự chủ chiến lược và phát huy vai trò trung tâm là lựa chọn duy nhất giúp ASEAN đứng vững và vượt qua những thách thức đa chiều hiện nay.
Trước cạnh tranh nước lớn và sức ép chọn bên, ASEAN càng cần củng cố đoàn kết, thống nhất và ứng xử cân bằng với các đối tác. ASEAN phải giữ vững vai trò trung tâm, định hình chương trình nghị sự tại các cơ chế do ASEAN dẫn dắt, đồng thời tiếp tục mở rộng không gian phát triển thông qua thúc đẩy quan hệ đối ngoại với các đối tác tiềm năng.
