Hội nghị đánh giá kết quả thực hiện công tác xây dựng TP học tập toàn cầu UNESCO trên địa bàn năm 2025 và triển khai phương hướng, nhiệm vụ năm 2026, dưới sự chủ trì của ông Nguyễn Mạnh Cường, Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó chủ tịch UBND TP. HCM. Ngoài ra, có sự tham dự của hơn 400 đại biểu là lãnh đạo Bộ Ngoại giao; Trung ương Hội Khuyến học Việt Nam; các sở, ban, ngành; UBND 168 phường, xã, đặc khu; tổ chức chính trị–xã hội và cơ sở giáo dục trên địa bàn TP.HCM.
Hội nghị còn có sự tham dự của ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng đại diện Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hiệp Quốc (UNESCO) tại Việt Nam.
Theo báo cáo của UBND TP.HCM, trong năm 2025, công tác quản lý nhà nước về xây dựng TP học tập toàn cầu UNESCO tại TP.HCM được triển khai đồng bộ, thống nhất, bảo đảm chỉ đạo xuyên suốt từ Thành ủy, UBND TP đến các sở, ban, ngành, UBND cấp xã.
Cụ thể, hệ thống trường lớp, cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học được chú trọng đầu tư, từng bước đáp ứng yêu cầu tổ chức dạy học hiệu quả, góp phần duy trì và nâng cao chất lượng giáo dục, giữ vững kết quả phổ cập giáo dục và xóa mù chữ trên địa bàn. Đầu tư nguồn lực được thực hiện có trọng tâm, trọng điểm, ưu tiên các khu vực đông dân cư, khu công nghiệp, khu chế xuất và các địa bàn có điều kiện kinh tế-xã hội còn khó khăn.
Đặc biệt, trong năm 2025, các sở, ban, ngành đã tích cực triển khai các nhiệm vụ chuyển đổi số, tạo điều kiện cho cán bộ, công chức, viên chức tham gia các lớp đào tạo, bồi dưỡng, tập huấn trực tuyến nhằm nâng cao nhận thức về chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, khai thác hiệu quả các nền tảng học tập trực tuyến.
Một trong những ứng dụng nổi bật là “Công dân số” giúp người dân thuận tiện kết nối với chính quyền thành phố thông qua thiết bị điện thoại thông minh. Chỉ tính riêng trong năm 2025, đã có hơn 6,1 triệu người dân tương tác.
Ngoài ra, phong trào “Bình dân học vụ số” được phát động vào ngày 11.10.2025 đã huy động rộng rãi người dân tham gia, tiếp cận và thụ hưởng các thành quả chuyển đổi số một cách thực chất.
Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, Phó chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường cho biết trong bối cảnh tổ chức bộ máy mới, lãnh đạo thành phố đặc biệt quan tâm, tiếp tục lãnh đạo, chỉ đạo sâu sát các nhiệm vụ giải pháp xây dựng thành phố học tập, bảo đảm sự thông suốt, đồng bộ và hiệu quả trên toàn địa bàn.
Những nỗ lực trong năm 2025 đã góp phần hình thành nền tảng vững chắc cho việc phát triển xã hội học tập, lan tỏa mạnh mẽ tinh thần học tập suốt đời đến mọi tầng lớp nhân dân.
Để tiếp tục tạo chuyển biến mạnh mẽ hơn nữa trong xây dựng thành phố học tập, nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, bảo đảm mọi người dân đều bình đẳng trong học tập, ông Nguyễn Mạnh Cường đề nghị lãnh đạo Sở GD-ĐT cùng các sở, ban, ngành, đoàn thể, UBND phường, xã, đặc khu, thực hiện 5 nhóm nhiệm vụ trọng tâm gồm:
Tiếp tục các giải pháp tuyên truyền nâng cao nhận thức về học tập suốt đời trong hệ thống chính trị cấp ủy chính quyền các cấp, đoàn viên, hội viên các đoàn thể và trong các tầng lớp nhân dân.
Tiếp tục xây dựng các cơ chế, chính sách trong công tác xây dựng TP học tập, tiếp tục rà soát, hoàn thiện các chính sách hỗ trợ nhóm người yếu thế, khó khăn trong tiếp cận học tập…để đảm bảo không ai bị bỏ lại phía sau trong hành trình tiếp cận tri thức.
Tăng cường thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, nhất là ứng dụng chuyển đổi số trong xây dựng thành phố học tập. Lấy thành quả của chuyển đổi số để thúc đẩy xây dựng thành phố học tập, phát triển thành phố học tập gắn với xây dựng xã hội số…
Chú trọng nâng cao năng lực đội ngũ làm công tác xây dựng xã hội học tập. Triển khai các giải pháp bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ chuyên sâu cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, xây dựng đội ngũ quản lý có trình độ, năng lực và tâm huyết để duy trì bền vững mô hình xã hội học tập trên địa bàn thành phố.
Tiếp tục tăng cường trao đổi ý tưởng, tri thức và kinh nghiệm với các TP thành viên trong Mạng lưới TP học tập toàn cầu của UNESCO trên thế giới.
Theo dữ liệu của ngành giáo dục TP HCM, tất cả xã, phường trên địa bàn đều có ít nhất một trường tiểu học, nhưng ở bậc liên thông là THCS thì có sự chênh lệch đáng kể ở nhiều địa bàn.
Cụ thể, phường Tân Sơn (quận Tân Bình cũ) có 3 trường tiểu học với gần 4.100 học sinh, chưa kể gần 1.800 trẻ mầm non nhưng không có trường THCS nào, kể cả tư thục. Phường Phú Thuận (quận 7 cũ) rơi vào cảnh tương tự dù có 4 trường tiểu học với gần 5.000 học sinh và khoảng 3.200 trẻ mầm non.
Nếu chỉ xét nhóm công lập, TP HCM còn phường Tây Nam (Bình Dương cũ) cũng không có trường. Ngoài ra, nhiều xã, phường ghi nhận chênh lệch giữa tiểu học và THCS lên đến 5-7 trường:
Đơn vị
Trường tiểu học
Trường THCS
Xã Long Hải
14
7
Phường Bình Hưng Hòa
9
3
Xã Tân An Hội
8
3
Phường Hiệp Bình
8
3
Phường Thuận Giao
8
3
Ở chiều ngược lại, 5 nơi có số trường THCS nhiều hơn tiểu học là Tân Hòa, Cát Lái, Bình Phú, Bình Quới và Trừ Văn Thố.
Trả lời VnExpress ngày 9/4, ông Nguyễn Văn Phong, Phó giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo, nhìn nhận tình trạng không có trường THCS hoặc chênh lệch lớn về số lượng trường giữa hai cấp học làm mất cân đối cung-cầu cục bộ. Điều này có thể dẫn đến nguy cơ quá tải ở các khu vực có tỷ lệ dân nhập cư cao, biến động dân số lớn.
Với những địa phương "trắng" trường THCS hoặc nhiều trường tiểu học nhưng chỉ có 1 trường THCS, Sở sẽ phối hợp với UBND xã, phường để điều phối, phân luồng học sinh.
"Học sinh chuyển cấp từ lớp 5 lên 6 sẽ được sắp xếp vào các trường ở khu vực lân cận, đảm bảo có chỗ học", Phó giám đốc Sở nói.
Năm nay thành phố dự kiến có hơn 197.500 trẻ vào lớp 1 và 185.700 em khối 6. Số này giảm lần lượt khoảng 6.100 và 2.200 em so với năm ngoái.
Việc phân bổ chỗ học căn cứ mạng lưới trường lớp tại địa phương và vùng giáp ranh, quy mô trẻ trong độ tuổi và khoảng cách thực tế. Thành phố ứng dụng hệ thống bản đồ số (GIS) để xác định quãng đường từ nhà học sinh đến trường, tạo điều kiện thuận lợi nhất để các em được học gần nhà.
Ở các trường hiện nay không khó bắt gặp những thông báo vận động đóng góp từ ban phụ huynh các lớp cho tiết mục văn nghệ. Từ tiền thuê biên đạo, trang phục, đạo cụ, âm thanh, ánh sáng cho đến chi phí tập luyện… tất cả cộng lại có thể lên tới chục triệu đồng. Đây là xu hướng phổ biến ở nhiều trường học, đặc biệt tại các đô thị lớn.
Ban đầu, các hoạt động phong trào vốn mang ý nghĩa tạo sân chơi lành mạnh, giúp học sinh thư giãn sau giờ học và gắn kết tập thể. Nhưng, theo thời gian, nhiều nơi đã "nâng cấp" các tiết mục thành những màn trình diễn công phu, gần như bán chuyên nghiệp. Sự đầu tư quá mức này vô tình tạo ra áp lực cạnh tranh giữa các lớp.
Hệ quả là phụ huynh trở thành "nhà tài trợ bất đắc dĩ". Dù không phải ai cũng sẵn lòng chi trả, nhưng trước tâm lý "vì tập thể", "vì con mình không bị thiệt thòi", nhiều người vẫn phải miễn cưỡng đóng góp. Điều này đặc biệt gây áp lực với những gia đình có điều kiện kinh tế hạn chế.
Ngay cả chính những giáo viên chủ cũng thừa nhận là "bất dĩ lắm mới theo phong trào của lớp như thế", vì sợ "lớp mình thua lớp khác, vì điểm thi đua của học sinh và giáo viên trong trường...".
Cô L.T.H, một giáo viên tại TP.HCM nêu quan điểm: "Phụ huynh cũng nên tạo điều kiện cho con em tham gia phong trào nhưng cần trong phạm vi điều kiện hợp lý thôi. Chứ đầu tư nhiều tiền quá, nhiều gia đình cũng rất khó khăn".
Một tiết mục văn nghệ phong trào chỉ diễn ra trong vài phút trên sân khấu. Nhưng để có được vài phút ấy, phụ huynh phải bỏ ra một khoản tiền không nhỏ. Khi chi phí vượt quá giá trị thực tế của hoạt động, câu chuyện không còn đơn thuần là phong trào nữa mà đã trở thành một "cuộc đua ngầm" về tài chính.
Điều đáng lo hơn là, giá trị giáo dục mà học sinh nhận được từ những tiết mục ấy lại khá hạn chế. Khi mọi thứ đã được "làm sẵn" bởi người lớn (từ ý tưởng, biên đạo đến cách thể hiện) thì học sinh gần như chỉ làm theo hướng dẫn, thậm chí là "diễn cho đúng bài".
Trong nhiều trường hợp, các em không thực sự hiểu ý nghĩa của tiết mục mình tham gia, cũng không có cơ hội phát huy sự sáng tạo hay rèn luyện kỹ năng tổ chức, làm việc nhóm. Thay vì tự tìm tòi, tập luyện, điều chỉnh và hoàn thiện, các em chỉ cần tập theo lịch, theo động tác đã được dựng sẵn.
Chính điều này làm giảm đi giá trị cốt lõi của hoạt động phong trào vốn phải là môi trường để học sinh học kỹ năng sống. Khi sự cạnh tranh giữa các lớp trở nên nặng nề, mục tiêu giáo dục bị đẩy xuống hàng thứ yếu, nhường chỗ cho việc "trình diễn cho đẹp", "thi cho có giải".
Trong khi đó, nếu sử dụng khoản tiền ấy một cách hợp lý, chẳng hạn thuê người hướng dẫn kỹ năng mềm, tổ chức các buổi sinh hoạt ngoại khóa, hay đơn giản là để học sinh tự lên ý tưởng và tập luyện... thì giá trị giáo dục mang lại sẽ cao hơn nhiều. Khi học sinh tự tham gia vào quá trình xây dựng tiết mục, các em sẽ học được cách làm việc nhóm, giải quyết mâu thuẫn, quản lý thời gian, thậm chí là lãnh đạo và chịu trách nhiệm. Những kỹ năng này quan trọng hơn rất nhiều so với một màn trình diễn chỉn chu nhưng thiếu "chất học sinh".
Ngoài ra, việc chi tiêu quá mức cho hoạt động phong trào còn có thể tạo ra những hệ lụy về nhận thức. Trẻ có thể dần hình thành suy nghĩ rằng muốn thành công hay được ghi nhận thì phải có sự đầu tư lớn về tiền bạc, thay vì nỗ lực cá nhân và sự sáng tạo. Đây là điều đi ngược lại với tinh thần giáo dục mà nhà trường hướng tới.
Phát biểu tại buổi lễ, ông Lê Xuân Định - Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ - nhấn mạnh ngày 21-4 nhắc chúng ta rằng sáng tạo không phải là đặc quyền của một số ít người, và đổi mới sáng tạo không phải là nhiệm vụ của riêng một ngành hay một lĩnh vực, mà đó là đổi mới sáng tạo toàn dân, đại chúng, là nhiệm vụ chung của cả quốc gia.
Theo ông, một quốc gia muốn đi nhanh trong thời đại này phải biết tổ chức để mọi nguồn lực sáng tạo được khơi dậy, được kết nối và được chuyển hóa thành những kết quả phát triển cụ thể.
Ngày 21-4 hằng năm được Liên hợp quốc chọn làm Ngày Sáng tạo và Đổi mới sáng tạo thế giới (The World Creativity and Innovation Day).
Năm nay, Việt Nam hưởng ứng Ngày Sáng tạo và Đổi mới sáng tạo thế giới năm 2026 với chủ đề: "Đổi mới sáng tạo - hành động đột phá, lan tỏa kết quả", "Đổi mới sáng tạo - chuyển đổi nhanh hơn, mạnh mẽ hơn để biến ý tưởng thành giá trị, khát vọng thành hiện thực".
Ông Định cho biết hai chủ đề trên thể hiện rõ định hướng của Việt Nam, đổi mới sáng tạo không chỉ dừng lại ở ý tưởng hay nghiên cứu, mà phải trở thành động lực cụ thể, kết quả thực chất và giá trị đóng góp trực tiếp cho phát triển của đất nước.
Theo ông, để đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực phát triển quan trọng của đất nước, mỗi chủ thể trong hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia cần phát huy đầy đủ vai trò và trách nhiệm của mình.
Trong đó, đối với các viện nghiên cứu, trường đại học và đội ngũ nhà khoa học, đây là nơi sản sinh tri thức mới, công nghệ mới và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Trong thời gian tới, cộng đồng khoa học cần tiếp tục củng cố nền tảng nghiên cứu cơ bản, đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng và tăng cường hợp tác với doanh nghiệp nhằm thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Đối với cộng đồng doanh nghiệp, doanh nghiệp chính là nơi đưa đổi mới sáng tạo ra thị trường và tạo ra giá trị kinh tế. Doanh nghiệp phải coi đổi mới sáng tạo là năng lực cốt lõi, chủ động đặt hàng nghiên cứu, đầu tư cho công nghệ và mạnh dạn thử nghiệm các mô hình kinh doanh mới.
Đối với các cơ quan quản lý nhà nước, vai trò quan trọng nhất là xây dựng thể chế, chính sách theo hướng kiến tạo phát triển, khuyến khích thử nghiệm và chấp nhận cái mới. Đồng thời, các cơ quan quản lý cần chủ động xác định những bài toán phát triển lớn của ngành, lĩnh vực và địa phương, từ đó huy động sự tham gia của các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp để cùng tìm giải pháp.
"Khi ba trụ cột này được kết nối hiệu quả, hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia sẽ vận hành thông suốt và tạo ra giá trị gia tăng, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế - xã hội của đất nước", ông Định nhấn mạnh.
Các nội dung triển khai hưởng ứng Ngày Sáng tạo và Đổi mới sáng tạo thế giới năm 2026 sẽ được Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các đơn vị liên quan triển khai thực hiện từ ngày 15-4 đến hết ngày 26-4.
