Một ngôi mộ thuộc về một cá nhân có địa vị cao đã được phát hiện, chứa hài cốt người cổ đại đeo vòng tay vàng có niên đại hơn 1.500 năm, được chôn cất bên cạnh một chiếc trống lớn trên cánh đồng lúa ở huyện Ban Lat, tỉnh Phetchaburi, Thái Lan.
Vào lúc 13h ngày 30/4, tại địa điểm khai quật trống đồng ở Moo 6, Ban Don Phlap, Tambon Samophlu, Amphoe Ban Lat, tỉnh Phetchaburi, ông Phanombut Chantharachoti, Tổng Giám đốc Sở Mỹ thuật, đã đến thị sát công việc của các nhà khảo cổ học thuộc Văn phòng Mỹ thuật Vùng 1, Ratchaburi, những người đang khai quật chiếc trống đồng.
Buổi lễ đón tiếp có sự tham dự của bà Nipa Sangkhanakinth, Giám đốc Sở Mỹ thuật Vùng 1, Ratchaburi; Phó Giáo sư Tiến sĩ Patcharasak Alai, Hiệu trưởng Đại học Rajabhat Phetchaburi; bà Prajin Kreuajanth, Giám đốc Bảo tàng Quốc gia Phra Nakhon Khiri và một nhóm các nhà khảo cổ học đến từ Sở Mỹ thuật Vùng 1, Ratchaburi.
Ban đầu, các nhà khảo cổ học từ Khoa Mỹ thuật đã khai quật được một chiếc vòng tay bằng vàng trong một hố chôn cất, nơi người ta tìm thấy một chiếc trống đồng. Chiếc vòng tay này được đeo trên cánh tay của một bộ xương người, ước tính có niên đại từ 1.500 đến 2.000 năm, thuộc thời kỳ tiền sử đến văn hóa Dvaravati.
Ngoài ra, bốn chiếc trống đồng nữa đã được khai quật, nâng tổng số lên 6 chiếc. Thông tin này được đưa ra sau báo cáo của Phó Giáo sư Saenprasert Panneiam, Trợ lý Hiệu trưởng Đại học Rajabhat Phetchaburi, người đã thông báo cho Sở Mỹ thuật Vùng 1, Ratchaburi, rằng người dân đã phát hiện các hiện vật cổ được chôn dưới lòng đất trong ruộng lúa ở Moo 6, Ban Don Phlap, Tambon Samorphlu, Amphoe Ban Lat, tỉnh Phetchaburi.
Cuộc điều tra ban đầu cho thấy họ nghi ngờ những chiếc trống này là trống đồng cổ, có thể được gọi là trống “Mahorathuk”. Sau khi kiểm tra, chúng được xác nhận là trống đồng tiền sử cổ đại, có niên đại từ 1.500 đến 2.000 năm trước. Vụ việc sau đó đã được báo cáo cho Tổ chức Hành chính Tiểu khu Samophlu, các lãnh đạo cộng đồng, trưởng thôn và chủ đất.
Cuộc khai quật các bộ phận còn lại của trống đồng được cho là vẫn còn chôn vùi dưới lòng đất, đã nhận được sự đồng ý từ ông Jane và bà Khanang Phetsut, chủ sở hữu ruộng, cũng như nhận được sự hợp tác từ cộng đồng dân cư và sự hỗ trợ từ các cơ quan chính phủ.
Công tác khai quật bắt đầu vào ngày 9/2, do bà Kannika Premjai, một nhà khảo cổ học kỳ cựu kiêm trưởng nhóm khai quật, cùng với bà Kanyaphat Toheng, một nhà khảo cổ học, và Napapol Plianwong, một sinh viên thực tập ngành lịch sử đến từ Khoa Khoa học Xã hội, Đại học Naresuan dẫn đầu, với sự hợp tác của giảng viên, sinh viên Đại học Phetchaburi Rajabhat và người dân địa phương tại phường Samophlu.
Bằng chứng khảo cổ được phát hiện từ tháng 2 đến đầu tháng 3/2026 liên quan đến việc khai quật một hố rộng 2 mét và dài 2,2 mét. Việc khai quật đạt độ sâu 1 mét, hé lộ một mảnh vỡ của đáy trống đồng ở độ sâu 60 cm so với mặt đất.
Các mảnh vỡ của vành trống được tìm thấy ở độ sâu 1 mét, cho thấy chiếc trống được đặt úp ngược với đáy hướng lên trên. 8 vật dụng bằng đất nung được tìm thấy ở độ sâu 60 cm so với mặt đất.
Các hiện vật bao gồm 7 vật dụng hình nồi và một vật dụng hình bát. Người ta tìm thấy các hạt thủy tinh cùng với một viên đạn bằng đất sét. Di hài của khoảng 4 bộ xương người, cũng như các vật dụng bằng đồng, cũng được phát hiện. Đáng chú ý nhất, một chiếc nhẫn và một chiếc vòng tay bằng vàng đã được tìm thấy, chiếc vòng tay bằng vàng dường như đã được đeo trên cánh tay của một bộ xương người.
Bà Kannika cho biết việc phát hiện bộ xương người có liên quan đến một nghi lễ mai táng bao gồm việc sử dụng trống lớn, bình đồng, đồ gốm và đồ trang sức bằng vàng được chôn cùng người chết như vật tế lễ.
Trong giai đoạn khai quật thứ 2, bắt đầu vào tháng 3 – 4/2026, bằng chứng được phát hiện sau khi hố được mở rộng lên 4 mét chiều rộng và 4,5 mét chiều dài bao gồm thêm 4 mảnh vỡ được cho là phần đế của những chiếc trống lớn.
Những vật phẩm này bao gồm 2 chiếc trống được tìm thấy ở góc tây nam và 2 chiếc ở góc tây bắc, cùng với 2 chiếc trống đã được phát hiện trước đó, nâng tổng số trống được tìm thấy lên 6 chiếc.
Bà Kanyaphat cho biết 7 bộ xương người đã được phát hiện trong hố khai quật. Bộ xương đầu tiên được tìm thấy nằm thẳng, trong khi bộ xương thứ 2, thứ 3 và 4 không còn nằm trong bối cảnh chôn cất ban đầu và chồng lên nhau.
Tiếp theo, các bộ xương số 5, 6 và 7 được tìm thấy nằm ngửa. Điều quan trọng là hộp sọ của cả 7 bộ xương đều có các mảnh đồng bao phủ. Hơn nữa, nhiều hạt thủy tinh được tìm thấy trên các bộ xương số 5-7. Việc phát hiện đồ trang sức bằng vàng và các mảnh đồng gần 7 bộ xương này cho thấy những cá nhân này có địa vị xã hội cao.
Ngày 29/4, ông Nguyễn Chí Thanh, Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Hà Tĩnh cho biết, ngành y tế và chính quyền địa phương đang tập trung toàn lực để khoanh vùng, không để dịch lan rộng; đồng thời thực hiện tốt công tác thu dung, khám và điều trị cho bệnh nhân.
Theo thông tin từ CDC Hà Tĩnh, từ ngày 3/4/2026 đến nay, trên địa bàn TDP Hợp Tiến, phường Vũng Áng xuất hiện 4 trường hợp mắc sốt xuất huyết Dengue. Đây được xác định là ổ dịch sốt xuất huyết Dengue đầu tiên trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh từ đầu năm đến nay.
Từ những ca bệnh đầu tiên, tại TDP Hợp Tiến hằng ngày đều phát hiện các ca mắc mới, đến nay đã ghi nhận 46 ca. Điều này cho thấy tình hình dịch sốt xuất huyết tại phường Vũng Áng đang có những diễn biến phức tạp.
Theo CDC Hà Tĩnh, nguyên nhân là do ở khu vực này là mật độ dân cư dày, công tác vệ sinh môi trường chưa thực sự đảm bảo, vẫn còn các dụng cụ phế thải chứa nước, tạo điều kiện cho muỗi sinh sôi, phát triển.
Người dân hầu hết đi làm việc tại các nhà máy, xí nghiệp nên không thường xuyên ở nhà để phối hợp với lực lượng chức năng triển khai các biện pháp phòng, chống dịch. Do đó, công tác khoanh vùng, dập dịch gặp nhiều khó khăn, thách thức.
Ngoài ra, trong bối cảnh thời tiết nắng nhiều kèm theo các đợt mưa xen kẽ sẽ tạo điều kiện cho muỗi phát triển, khiến cho dịch sốt xuất huyết có nguy cơ diễn biến phức tạp, khó lường hơn.
Ổ dịch sốt xuất huyết tại phường Vũng Áng là ổ dịch đầu tiên được ghi nhận trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh từ đầu năm 2026 đến nay. Việc xuất hiện ổ dịch cho thấy nguy cơ có thể lây lan, bùng phát trên diện rộng nếu chủ quan, lơ là.
Để phòng chống dịch, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Hà Tĩnh đã nhanh chóng triển khai công tác giám sát, cấp phát hàng chục kg hóa chất và hướng dẫn kỹ thuật phun diệt muỗi cho lực lượng y tế cơ sở. Cán bộ y tế cơ sở tăng cường giám sát cộng đồng để phát hiện kịp thời các ca bệnh.
Ngay sau khi xuất hiện ổ dịch, UBND phường đã chỉ đạo trạm y tế tập trung tuyên truyền cho người dân các biện pháp phòng, tránh. Tổ chức phun hóa chất diệt muỗi tại các nhà có ca bệnh và mở rộng bán kính 200m. Đồng thời, huy động các đoàn viên, hội viên và người dân ra quân vệ sinh môi trường, lật úp các phế thải, dụng cụ chứa nước không cần thiết.
Mặc dù ngành y tế và chính quyền địa phương đã triển khai nhiều giải pháp phòng, chống song ổ dịch sốt xuất huyết tại TDP Hợp Tiến vẫn diễn biến phức tạp, điều này đòi hỏi cần có những giải pháp mạnh mẽ hơn.
Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Hà Tĩnh cho biết, trong cuộc chiến phòng chống dịch hiện nay, ý thức của mỗi người dân đóng vai trò then chốt. Việc chủ động phòng, chống dịch, đặc biệt là tiêu diệt véc-tơ truyền bệnh vẫn là chiến lược quan trọng trong công tác ngăn ngừa bệnh sốt xuất huyết hiện nay.
Trong đó, phải thực hiện tốt nhất phương châm không có muỗi vằn, không có bọ gậy, lăng quăng, không có sốt xuất huyết. Người dân chủ động dọn dẹp nhà cửa, sân vườn, lật úp các vật dụng chứa nước không cần thiết, diệt lăng quăng, diệt muỗi. Khi ngủ mắc màn để phòng muỗi đốt.
Đồng thời, trước diễn biến phức tạp của dịch, chính quyền địa phương cần vào cuộc quyết liệt, bố trí lực lượng phụ trách từng địa bàn, theo phương châm "đi từng ngõ, gõ từng nhà" để tiêu diệt lăng quăng, bọ gậy.
Theo trang công nghệ The Verge, nhiều tài khoản mạng xã hội những ngày qua đăng tải nhiều hình ảnh "check-in" tại đại nhạc hội Coachella (Coachella Valley Music and Arts Festival, Mỹ, diễn ra từ 10 đến 19-4), tạo dáng cùng những người nổi tiếng như thành viên gia đình Kardashian, Jenner hay James Charles,...
Tuy nhiên, không ít trong số đó thực chất là các nhân vật ảo, chưa từng đặt chân đến sự kiện.
Phần lớn người xem vẫn tương tác với các tài khoản này như thể họ là người thật. Việc dán nhãn nội dung trí tuệ nhân tạo (AI) trên các nền tảng như Instagram, Tiktok còn hạn chế, khiến ranh giới giữa thật và giả trở nên mơ hồ.
Sự bùng nổ của influencer AI không chỉ đến từ yếu tố công nghệ mà còn nằm ở bài toán chi phí. Để đưa một influencer thật tham dự Coachella, các thương hiệu có thể phải chi hàng trăm nghìn USD cho di chuyển, lưu trú và sản xuất nội dung. Trong khi đó, sử dụng influencer AI thì hoàn toàn không phát sinh các chi phí này.
Ngoài ra, các "gương mặt ảo" còn giúp nhãn hàng kiểm soát tuyệt đối hình ảnh, không lo bê bối cá nhân và luôn đáp ứng đúng yêu cầu chiến dịch quảng bá.
Video một influencer được cho là sản phẩm AI "Check-in tại đại nhạc hội Coachella - Video: Tiktok/Lilyleafdigitals
Các công cụ tạo hình ảnh hiện nay cũng đã phát triển đến mức người xem khó phân biệt đâu là ảnh thật, đâu là sản phẩm do AI tạo ra, dù vẫn tồn tại những dấu hiệu sai lệch nhỏ về thị giác.
Nhiều influencer AI còn tận dụng lượng người theo dõi để kiếm tiền trực tiếp, chẳng hạn dẫn người dùng sang các nền tảng trả phí như OnlyFans (dịch vụ cho phép người sáng tạo nội dung thu phí trực tiếp từ người theo dõi của Mỹ),...
Một số tài khoản từng gây chú ý khi đăng ảnh "check-in ảo" tại Coachella nhưng vẫn nhận được lời mời gặp mặt từ người hâm mộ. Đến nay, mô hình này tiếp tục lan rộng, thậm chí được biến thành các khóa học hướng dẫn tạo influencer AI như một phương thức kiếm tiền mới.
Đại nhạc hội Coachella, vốn được xem là "sàn đấu" để các nhà sáng tạo nội dung tranh dành từng khung hình, săn những bản hợp đồng tài trợ quảng cáo béo bở giờ đây có nguy cơ trở thành nơi phô diễn những hình ảnh được dàn dựng bằng công nghệ.
Sự cố y tế nghiêm trọng đã xảy ra trên du thuyền MV Hondius (Hà Lan) trong hành trình từ Argentina đến Cape Verde, khiến 3 người tử vong và 3 người khác rơi vào tình trạng nguy kịch.
Ngay khi tình huống khẩn cấp xuất hiện ngoài khơi Cape Verde, Tổ chức Y tế Thế giới đã nhanh chóng can thiệp, xác nhận một ca dương tính với hantavirus và phối hợp triển khai sơ tán y tế khẩn cấp.
Hiện hantavirus được xem là nguyên nhân chính gây tử vong, trong khi các cơ quan chức năng đang khẩn trương kiểm soát nguy cơ lây lan trên tàu.
Các nghiên cứu cho thấy hantavirus đã tồn tại từ nhiều thế kỷ, với các đợt bùng phát từng ghi nhận tại châu Á và châu Âu. Ở Đông bán cầu, virus này thường gây sốt xuất huyết kèm suy thận; trong khi đến đầu những năm 1990, một chủng mới xuất hiện ở tây nam nước Mỹ đã gây ra bệnh hô hấp cấp tính nguy hiểm, nay được biết đến là hội chứng phổi do hantavirus.
Căn bệnh này từng gây chú ý khi bà Betsy Arakawa qua đời tại New Mexico sau khi nhiễm virus.
Hiện các cơ quan chức năng vẫn đang điều tra ổ dịch trên tàu, bao gồm xét nghiệm phòng thí nghiệm và phân tích dịch tễ. Đồng thời, việc giải trình tự virus cũng được triển khai nhằm xác định nguồn lây và đặc điểm của tác nhân gây bệnh.
Hantavirus chủ yếu lây sang người thông qua tiếp xúc với loài gặm nhấm như chuột, chuột cống hay chuột đồng, hoặc nước tiểu, nước bọt, phân của chúng, đặc biệt khi các chất này bị xáo trộn và phát tán trong không khí, làm tăng nguy cơ hít phải. Con người thường phơi nhiễm trong môi trường sinh sống như nhà ở, cabin hoặc nhà kho, nhất là khi dọn dẹp những không gian kín, kém thông gió hoặc khám phá khu vực có dấu hiệu chuột.
Theo WHO, dù hiếm gặp, hantavirus cũng có thể lây trực tiếp từ người sang người.
Nhiễm hantavirus có thể diễn tiến rất nhanh và đe dọa tính mạng. Giai đoạn đầu, bệnh thường khởi phát với các triệu chứng dễ nhầm lẫn với cúm như sốt, ớn lạnh, đau cơ và đau đầu. Theo Sonja Bartolome, việc phân biệt hantavirus với cúm ở thời điểm này là vô cùng khó khăn.
Các dấu hiệu của hội chứng phổi do hantavirus thường xuất hiện sau 1–8 tuần kể từ khi tiếp xúc với loài gặm nhấm nhiễm bệnh. Khi bệnh nặng lên, người bệnh có thể bị tức ngực, khó thở do phổi tích tụ dịch.
Virus này chủ yếu lây sang người qua việc tiếp xúc hoặc hít phải bụi chứa nước tiểu, nước bọt hay phân của chuột, chuột cống hoặc chuột đồng.
Ngoài thể bệnh về phổi, hantavirus còn gây ra sốt xuất huyết kèm hội chứng thận, thường xuất hiện sau 1–2 tuần phơi nhiễm. Theo CDC, tỷ lệ tử vong của hội chứng phổi khoảng 35%, trong khi thể sốt xuất huyết dao động từ 1% đến 15%, tùy theo chủng virus.
Hiện chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu hoặc thuốc chữa khỏi hantavirus, song việc phát hiện sớm và chăm sóc y tế kịp thời có thể cải thiện đáng kể khả năng sống sót của người bệnh.
Dù đã được nghiên cứu trong nhiều năm, theo bác sĩ Michelle Harkins, vẫn còn nhiều câu hỏi chưa có lời giải, bao gồm lý do vì sao bệnh có thể nhẹ ở một số người nhưng lại rất nghiêm trọng ở người khác, cũng như cơ chế hình thành kháng thể. Các nhà nghiên cứu đang tiếp tục theo dõi bệnh nhân trong thời gian dài với kỳ vọng tìm ra phương pháp điều trị hiệu quả.
"Vẫn còn rất nhiều điều bí ẩn," bà nói, đồng thời nhấn mạnh rằng yếu tố tiếp xúc với loài gặm nhấm đóng vai trò then chốt trong nguy cơ lây nhiễm.
Các chuyên gia y tế khuyến cáo biện pháp hiệu quả nhất để phòng tránh hantavirus là hạn chế tiếp xúc với loài gặm nhấm và chất thải của chúng. Khi dọn dẹp khu vực có nguy cơ, cần sử dụng găng tay bảo hộ và dung dịch tẩy rửa có chứa clo.
Đáng lưu ý, các chuyên gia cảnh báo không nên quét hoặc hút bụi phân chuột, vì hành động này có thể khiến virus phát tán vào không khí, làm tăng nguy cơ hít phải và lây nhiễm.
Nhìn lại lịch sử, hantavirus từng gây ám ảnh cho hơn 3.000 binh sĩ Liên Hợp Quốc trong Chiến tranh Triều Tiên. Mãi đến năm 1978, các nhà khoa học mới lần đầu phân lập được chủng Hantaan tại Hàn Quốc, mở ra bước ngoặt trong việc giải mã nguyên nhân các đợt bùng phát trước đó.
Đến năm 1993, một ổ dịch hô hấp nghiêm trọng tại Mỹ được xác định do chủng Sin Nombre – một trong những biến thể nguy hiểm nhất của hantavirus. Chỉ hai năm sau, các ca hội chứng phổi do hantavirus (HPS) đầu tiên cũng được ghi nhận tại Argentina, cho thấy phạm vi lây lan ngày càng mở rộng.
Gần đây, cái chết của bà Betsy Arakawa tại New Mexico vào năm 2025 sau khi tiếp xúc với phân chuột một lần nữa gióng lên hồi chuông cảnh báo về mối nguy âm thầm từ loại virus này.
Dù rất hiếm khi lây trực tiếp từ người sang người, hantavirus vẫn xuất hiện rải rác trên toàn cầu, đặc biệt ở châu Á, châu Âu và Tây Nam Mỹ—những khu vực có nhiều loài gặm nhấm mang mầm bệnh. Sự cố trên du thuyền MV Hondius cũng cho thấy nguy cơ tiềm ẩn từ chuột trên các phương tiện di chuyển đường dài.
Trong bối cảnh du lịch quốc tế sôi động, Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo cần kiểm tra kỹ nơi lưu trú, bịt kín các khe hở, sử dụng khẩu trang N95 và chất khử trùng khi dọn dẹp khu vực có dấu hiệu chuột. Quan trọng nhất vẫn là tránh tiếp xúc với chất thải của loài gặm nhấm, trong không gian kín hoặc kém thông gió.
