“Cuộc phóng tên lửa đạn đạo xuyên lục địa (ICBM) hạng nặng, sử dụng nhiên liệu lỏng Sarmat đã diễn ra thành công vào trưa 12/5, hoàn thành tất cả mục tiêu đề ra”, tướng Sergey Karakayev, tư lệnh lực lượng tên lửa chiến lược Nga, cho biết trong cuộc họp với Tổng thống Vladimir Putin hôm nay.
Tướng Karakayev báo cáo với Tổng thống Putin rằng trung đoàn đầu tiên sở hữu ICBM Sarmat sẽ bắt đầu trực chiến từ cuối năm nay. Đơn vị này thuộc Sư đoàn Tên lửa chiến lược 62, đóng quân tại thành phố Uzhur thuộc vùng Krasnoyarsk.
“ICBM dùng nhiên liệu lỏng nghe có vẻ lỗi thời, song vẫn có nhiều lợi thế so với với tên lửa dùng nhiên liệu rắn”, biên tập viên Thomas Newdick của chuyên trang quân sự Mỹ War Zone giải thích.
Động cơ nhiên liệu lỏng có sức đẩy cao và hiệu suất vượt trội so với nhiên liệu rắn, phù hợp để đưa đầu đạn vượt qua quãng đường rất xa hoặc mang nhiều đầu đạn hơn. Tên lửa dùng thiết kế này cũng cho phép bật tắt động cơ và kiểm soát lực đẩy chính xác theo yêu cầu nhiệm vụ.
Nhược điểm chính của chúng là không thể duy trì trạng thái sẵn sàng chiến đấu kéo dài như nhiên liệu rắn.
Nhiên liệu lỏng cho tên lửa gồm thuốc phóng và chất oxy hóa, hoặc hai thành phần có thể gây ra phản ứng cháy khi trộn lẫn. Chúng dễ bay hơi và cần nhiều thời gian để nạp vào tên lửa trước khi phóng. Đây được coi là điểm yếu “chí tử” của tên lửa nhiên liệu lỏng, bởi quá trình nạp nhiên liệu là thời điểm dễ bị đối phương phát hiện và tập kích nhất.
“Nhiên liệu lỏng ổn định và ít ăn mòn, như thuốc phóng gốc hydrazin và chất oxy hóa nitơ tetrôxit, có thể giúp tên lửa duy trì trạng thái sẵn sàng chiến đấu trong thời gian tương đối dài, với điều kiện môi trường nhất định và khoang chứa làm bằng vật liệu phù hợp”, Newdick cho hay.
RS-28 Sarmat là một trong 6 “siêu vũ khí” được Tổng thống Putin giới thiệu lần đầu hồi năm 2018.
Quân đội Nga không tiết lộ thời điểm dự án Sarmat ra đời, nhưng truyền thông nước này cho biết chương trình phát triển dòng ICBM đặt trong giếng phóng thế hệ mới này được khởi động từ thập niên 2000, nhằm thay thế mẫu R-36M2 Voyevoda biên chế từ năm 1988 và đã trở nên lạc hậu.
Mỗi quả đạn Sarmat dài 35,5 m, có đường kính 3 m, mang được 10-15 đầu đạn hạt nhân hồi quyển độc lập (MIRV) với tổng sức mạnh tương đương 50 triệu tấn thuốc nổ TNT, kèm theo nhiều loại mồi bẫy để đánh lừa hệ thống phòng thủ đối phương. Sarmat cũng có thể lắp đầu đạn siêu vượt âm Avangard hoặc nhiều loại phương tiện lướt siêu vượt âm trong tương lai.
Tầng đẩy tên lửa hoạt động trong thời gian tương đối ngắn, hạn chế đáng kể khả năng bị phát hiện bởi các vệ tinh trang bị cảm biến hồng ngoại, khiến đối phương gặp nhiều khó khăn trong quá trình đánh chặn.
Với tầm bắn tới 18.000 km, quả đạn có thể được phóng vòng qua Nam Cực, né tránh mạng lưới cảnh giới hướng về phía Bắc Cực của Mỹ.
Một số chuyên gia nhận định Sarmat sở hữu tính năng tương tự Hệ thống vũ khí tấn công từ quỹ đạo thấp (FOBS) được Liên Xô phát triển thời Chiến tranh Lạnh, trong đó đầu đạn bay nhiều vòng quanh Trái Đất ở quỹ đạo thấp rồi trở lại khí quyển và lao xuống mục tiêu với tốc độ lớn.
Tổng thống Putin từng tiết lộ Sarmat có thể đạt tầm bắn tới 35.000 km nếu ứng dụng quỹ đạo dạng FOBS.
Nga ban đầu dự kiến biên chế Sarmat vào năm 2020, song phải lùi thời hạn do chương trình chậm tiến độ. Lần phóng thành công đầu tiên của tên lửa Sarmat hoàn chỉnh diễn ra hồi tháng 4/2022, sau đó là những vụ thử thất bại vào tháng 2/2023 và tháng 9/2024.
Newdick đánh giá chương trình LGM-35 Sentinel của Mỹ, vốn đang gặp nhiều vấn đề về kỹ thuật và chi phí, là động lực khiến Nga đẩy nhanh tiến độ phát triển tên lửa Sarmat. “Nga thử nghiệm dòng RS-28 tương đối rời rạc. Tuy nhiên, phiên bản hoàn thiện sẽ mở đường cho họ triển khai thêm nhiều tên lửa chiến lược trong tương lai”, chuyên gia Mỹ nhận định.
Ông nhấn mạnh đây là "cử chỉ nhân đạo từ Mỹ, các quốc gia Trung Đông và đặc biệt là từ Iran". Tuy nhiên ông Trump lưu ý "nếu tiến trình nhân đạo này bị cản trở bằng bất kỳ cách nào thì động thái đó sẽ phải được xử lý một cách cứng rắn".
Cũng trong ngày 3-5, ông Trump khẳng định các đại diện của ông "đang có những cuộc thảo luận rất tích cực với Iran và có thể dẫn đến những kết quả rất tích cực", song không làm rõ chi tiết.
Ngày 4-5, ông Ebrahim Azizi - người đứng đầu Ủy ban An ninh quốc gia của Quốc hội Iran - tuyên bố Tehran sẽ coi bất kỳ nỗ lực nào của Mỹ nhằm can thiệp vào eo biển Hormuz là vi phạm thỏa thuận ngừng bắn.
Quân đội Iran sau đó cũng cảnh báo hành động quân sự sau tuyên bố của Tổng thống Trump. "Chúng tôi cảnh báo bất kỳ lực lượng vũ trang nước ngoài nào, đặc biệt là quân đội Mỹ hung hăng, nếu họ có ý định tiếp cận hoặc tiến vào eo biển Hormuz, sẽ bị nhắm mục tiêu và tấn công" - thiếu tướng Ali Abdollahi thuộc Bộ Chỉ huy trung tâm quân đội Iran nói trên Đài truyền hình nhà nước IRIB.
Cùng ngày 4-5, truyền thông Iran đưa tin một tàu khu trục Mỹ đã trúng tên lửa ở eo biển Hormuz. Trang tin Axios sau đó dẫn lời một quan chức cấp cao Mỹ bác bỏ thông tin này.
Joe Serrano, trung sĩ Mỹ tại ngũ từng ba lần được triển khai tới Afghanistan, ngày 21/4 nói với AP rằng các đặc vụ Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE) đã bắt vợ anh là Deisy Rivera Ortega, khi hai vợ chồng đến cơ quan di trú để hoàn tất các thủ tục xin thẻ xanh cho cô.
"Một người mở cửa, đưa chúng tôi đi dọc hành lang, đến cuối hành lang thì vợ tôi bị bắt. Không có bất kỳ lệnh nào, không có trát nào. Họ đưa vợ tôi đi, không nói điều gì với tôi cả", Serrano kể.
Ortega, người sinh ra tại El Salvador, sau đó bị giam tại Trung tâm Xử lý El Paso, bang Texas. Serrano đến thăm vợ ngày 19/4 và chỉ được trò chuyện với cô qua tấm kính ngăn.
Ortega đã nộp đơn lên Tòa án Liên bang khu vực để khiếu nại việc bị giam giữ, đồng thời đề nghị tòa ban hành lệnh ngăn trục xuất cô sang Mexico, nơi cô không có người thân nào. Nếu cô bị trục xuất sang Mexico, Serrano cũng sẽ không được xuất cảnh sang nước này để thăm vợ, do quy định của quân đội Mỹ với binh sĩ tại ngũ.
Bộ An ninh Nội địa Mỹ (DHS) sau đó cho biết Ortega nhập cảnh trái phép vào Mỹ năm 2016. Thẩm phán đã ban hành lệnh trục xuất cô vào cuối năm 2019, nhưng Ortega được chấp thuận hưởng một biện pháp tạm hoãn trục xuất. Cô cũng có giấy phép lao động hợp lệ, theo luật sư của gia đình.
"Giấy phép lao động không đồng nghĩa đương sự có tình trạng pháp lý hợp lệ để ở lại. Ortega đang bị tạm giữ chờ trục xuất", DHS cho biết.
Ortega từng nộp đơn xin hưởng chính sách "parole in place" cùng chồng, cơ chế trước đây cho phép vợ/chồng quân nhân được tạo điều kiện rút ngắn lộ trình xin thẻ xanh, được ban hành năm 2022.
Tuy nhiên, DHS đã bỏ chính sách này vào tháng 4/2025, nêu rõ "việc có người thân phục vụ trong quân đội không đủ để miễn cho người nước ngoài khỏi hậu quả của việc vi phạm luật nhập cư Mỹ".
Đây là trường hợp thứ hai vợ của quân nhân Mỹ bị cơ quan di trú bắt. Hồi đầu tháng, các đặc vụ ICE bắt Annie Ramos, 22 tuổi, người vợ gốc Honduras của trung sĩ Matthew Blank. Cô bị bắt khi cùng chồng tới căn cứ Fort Polk làm thủ tục đăng ký quyền lợi dành cho người thân của binh sĩ. Ramos được phóng thích sau gần một tuần, nhưng phải đeo thiết bị giám sát GPS ở cổ chân.
"Mỹ và Israel đã thực hiện các cuộc tấn công vào đảo Kharg. Một số vụ nổ đã được ghi nhận tại đó", hãng tin Mehr của Iran hôm nay cho hay. Theo hãng tin này, các tiêm kích của Mỹ và Israel đã tấn công cảng xuất khẩu dầu mỏ quan trọng của Iran trên đảo. Hiện chưa có thông tin cụ thể về thương vong hay thiệt hại.
Phó tổng thống Mỹ JD Vance xác nhận thông tin nước này không kích mục tiêu quân sự trên đảo Kharg, song nhấn mạnh ông không nghĩ các cuộc tấn công này đánh dấu sự thay đổi chiến lược, cũng như không thay đổi thời hạn mà Tổng thống Donald Trump đã đặt ra cho Iran. Ông Trump đã yêu cầu Iran mở lại eo biển Hormuz trước 20h ngày 7/4 (7h ngày 8/4 giờ Hà Nội) nếu không muốn cơ sở hạ tầng dân sự, trong đó có cầu và nhà máy điện, bị tàn phá.
Nhà báo Barak Ravid của trang Axios dẫn lời một quan chức Mỹ nói rằng quân đội nước này đã tấn công hơn 50 mục tiêu quân sự trên hòn đảo nằm ngoài khơi bờ biển phía tây của Iran, song không nhắm vào cơ sở dầu mỏ.
Ông Trump tuần trước tuyên bố tất cả mục tiêu quân sự trên đảo Kharg "đã bị phá hủy hoàn toàn".
Giá dầu thô của Mỹ tiếp tục tăng sau thông tin về cuộc tấn công vào cảng xuất khẩu của Iran trên đảo Kharg. Giá dầu WTI dự kiến giao vào tháng 5 tăng 2,1%, lên 114,71 USD/thùng. Giá dầu thô Brent dự kiến giao trong tháng 6 tăng 0,4%, lên 110,22 USD/thùng.
Mỹ từng không kích đảo Kharg ngày 13/3. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ khi đó cho biết 90 mục tiêu trên đảo đã bị đánh trúng, gồm "kho chứa thủy lôi, hầm chứa tên lửa và nhiều địa điểm quân sự khác". Tổng thống Trump sau đó nói rằng Mỹ đã tránh tấn công cơ sở hạ tầng dầu mỏ trên đảo.
Đảo Kharg nằm trong vịnh Ba Tư, cách bờ biển Iran khoảng 25 km, cách eo biển Hormuz hơn 480 km, có chiều dài chỉ 6 km và diện tích 20 km2. Các cơ sở tại Kharg có công suất xử lý 7 triệu thùng dầu mỗi ngày và khoảng 90% lượng dầu thô xuất khẩu của Iran đi qua hòn đảo.
Với nền kinh tế phụ thuộc đáng kể vào xuất khẩu năng lượng, Kharg được coi là "huyết mạch dầu mỏ" và mắt xích sống còn của Iran.
Truyền thông Mỹ tháng trước đưa tin Lầu Năm Góc đang chuẩn bị cho chiến dịch trên bộ kéo dài nhiều tuần tại Iran, trong số này có thể bao gồm điều đặc nhiệm và bộ binh tham gia đột kích lên đảo Kharg.
Khoảng 3.500 thủy thủ và lính thủy đánh bộ Mỹ trên tàu USS Tripoli, cùng vận tải cơ, tiêm kích và phương tiện đổ bộ đã tới Trung Đông vào ngày 27/3. Tuy nhiên, các quan chức Mỹ cho biết việc điều lực lượng lớn đến khu vực không đồng nghĩa ông Trump đã quyết định mở chiến dịch trên bộ nhằm vào Iran.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf ngày 29/3 tuyên bố các quân nhân Iran "đang chờ lính Mỹ đổ bộ, sẵn sàng tung đòn hủy diệt đối phương và trừng phạt dứt điểm những đồng minh khu vực của họ".
Mỹ - Israel những ngày qua đã bắt đầu nhắm vào hạ tầng chiến lược và cơ sở năng lượng của Iran. Giới chức Iran ngày 7/4 cho biết ít nhất hai cây cầu, đường ray xe lửa và một tuyến đường cao tốc quan trọng bị hư hại do đòn không kích mới nhất của Mỹ và Israel.
Một số khu vực ở các thành phố Karaj và Fardis gần thủ đô Tehran đã bị mất điện sau khi đường dây truyền tải điện và một trạm biến áp bị phá hủy do không kích.
Quân đội Israel cùng ngày cho biết họ đã hoàn thành đợt tấn công quy mô lớn nhắm vào "các cơ sở hạ tầng" của Iran, song không cung cấp chi tiết về những địa điểm đó.
