Bùi Trần Quang Khải, 22 tuổi, sinh viên năm cuối ngành Công nghệ thông tin, trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia TP HCM, dự kiến bảo vệ đồ án tốt nghiệp vào tháng 8.
Tháng trước, Khải nhận thông báo trúng tuyển chương trình tiến sĩ của Đại học Duke – ngôi trường top 7 trên bảng xếp hạng đại học Mỹ, theo US News. Chương trình kéo dài 5 năm với học bổng toàn phần cùng hỗ trợ sinh hoạt phí gần 44.000 USD mỗi năm.
“Quá trình làm hồ sơ quá gấp gáp nên việc trúng tuyển Duke là một bất ngờ dù đây là nguyện vọng 1 trong lòng mình”, Khải nói.
Vốn định tiếp nối truyền thống gia đình làm việc trong ngành Hóa nhưng dịch Covid-19 đã thay đổi hoàn toàn định hướng nghề nghiệp của Khải.
Theo nam sinh, phần lớn công việc ngành Hóa đòi hỏi làm trực tiếp ở phòng thí nghiệm (lab). Nếu có đại dịch hay giãn cách xã hội, công việc sẽ bị đình trệ. Trong khi ngành Công nghệ thông tin có tính linh hoạt cao hơn, cho phép làm việc từ xa và kết nối với môi trường quốc tế chỉ thông qua chiếc laptop. Vì vậy, Khải rẽ hướng từ lớp 11.
Nam sinh tự bổ sung kiến thức môn Tin bằng các tài liệu, khóa học trên mạng. Khải nói khó nhất là thay đổi tư duy giữa hai môn học. Ở môn Tin, cùng một bài toán nhưng thay đổi cách triển khai thuật toán tạo ra hiệu quả và tốc độ khác biệt rõ rệt. Điều này đòi hỏi tư duy và cách nhìn nhận vấn đề từ nhiều góc độ, phối hợp với khả năng sáng tạo để tìm ra phương pháp tối ưu hơn.
Đỗ vào ngành Công nghệ thông tin của trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Khải chịu khó thực hành code để rèn luyện tư duy và kỹ năng giải quyết vấn đề. Cuối năm thứ hai, nam sinh cùng nhóm bạn đọc thêm nhiều bài báo khoa học chuyên ngành. Với mỗi bài nghiên cứu, Khải đều thử lập trình nhằm hiểu sâu hơn về phương pháp và cách triển khai.
Trong giai đoạn này, Khải cũng tìm đọc các hướng nghiên cứu mới về AI trên thế giới, từ đó hứng thú du học.
“Khi được tiếp cận với kiến thức và xu hướng mới nhanh hơn, mình sẽ có nhiều cơ hội tạo ra được những kết quả tốt hơn, có giá trị hơn”, Khải nhìn nhận. Nam sinh bắt đầu tìm hiểu viết bài báo khoa học, tìm kiếm và liên hệ chuyên gia ở các đại học Mỹ để tham gia các dự án nghiên cứu, tích lũy kinh nghiệm.
Từ giữa tháng 10 năm ngoái, nam sinh bắt tay làm hồ sơ ứng tuyển học bổng tiến sĩ ở Mỹ. Thời điểm này khá gấp gáp vì Khải phải chuẩn bị nhiều bộ hồ sơ, trong khi hạn chót của các trường đa phần rơi vào đầu tháng 12. Khải liên tục kết nối, xin lịch phỏng vấn trước với một số giáo sư để kịp tiến độ.
“Phải chuẩn bị nhiều thứ nên thời gian viết bài luận cá nhân không còn nhiều. Ngay cả với Đại học Duke, lúc mình nộp hồ sơ cũng là những giờ cuối trước khi hệ thống đóng đơn”, Khải kể.
Hồ sơ của Khải nổi bật với 9 bài báo khoa học, một số đăng tại các hội nghị chuyên ngành uy tín cùng nhiều dự án hợp tác với sinh viên, giáo sư Đại học Carnegie Mellon, Northwestern, North Carolina A&T State và Y khoa Đài Bắc. Cùng đó, nam sinh đạt điểm trung bình (GPA) 3.86/4 và IELTS 7.5.
Với Đại học Duke, Khải trải qua 5 lượt phỏng vấn ở 3 vòng. Chàng trai đánh giá vòng phỏng vấn thứ hai căng thẳng và có tính chất quyết định cao nhất. Ba sinh viên ngành AI của trường, mỗi người phỏng vấn sâu Khải 30 phút, sau đó là các giáo sư.
Quá trình này, nam sinh thể hiện sự đầu tư nghiêm túc, hứng thú với hướng nghiên cứu của ngành học. Khải nhìn nhận điều này đã tạo ấn tượng tốt với hội đồng tuyển sinh.
Theo Khải tìm hiểu, Duke có thế mạnh trong lĩnh vực STEM và Y khoa với bệnh viện, phòng nghiên cứu lớn, được xếp trong nhóm tốt nhất ở Mỹ. Đây là lợi thế khi hướng nghiên cứu chính của nam sinh là ứng dụng AI trong y tế.
Giảng viên hướng dẫn đồ án tốt nghiệp cho Khải ở khoa Công nghệ thông tin đánh giá điểm khác biệt, vượt trội của học trò là chủ động kết nối, gầy dựng mối quan hệ hợp tác nghiên cứu với các nhóm, giáo sư ở một số đại học hàng đầu ở Mỹ.
“Không phải sinh viên nào cũng làm được như vậy. Khải không thể hiện bản thân nhiều trên lớp học nhưng kết quả các bài kiểm tra đều rất tốt, biết rõ mình muốn gì”, thầy nói.
Sáng 4-5, Tuổi Trẻ Online nhận được nhiều thắc mắc của phụ huynh liên quan việc điều chỉnh nguyện vọng tuyển sinh vào lớp 10 ở TP.HCM. Trong đó nhiều phụ huynh hỏi có thể đổi trường đã đăng ký không?
"Tôi được biết ngày 4-5 Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM sẽ công bố số thí sinh đăng ký nguyện vọng 1 vào lớp 10 của từng trường THPT công lập. Từ số liệu trên, học sinh lớp 9 sẽ cân nhắc để đổi nguyện vọng, thời gian đổi nguyện vọng từ ngày 4 đến 8-5. Lúc này học sinh có được đổi trường đã đăng ký không?
Sau ngày 8-5, Sở có công bố số liệu thí sinh đăng ký nguyện vọng 1 nữa không? Sau khi học sinh thi xong và biết điểm thi thì có được đổi trường THPT cho phù hợp với điểm thi không?", một phụ huynh băn khoăn.
Trao đổi với Tuổi Trẻ Online, một lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM cho biết: "Từ ngày 4 đến 8-5-2026, học sinh được thay đổi các nguyện vọng đã đăng ký trước đó chứ không được đăng ký thêm nguyện vọng. Ví dụ trước đó học sinh không đăng ký thi lớp 10 chuyên mà chỉ đăng ký 3 nguyện vọng vào lớp 10 thường thì lần này chỉ có thể thay đổi trường THPT ở 3 nguyện vọng lớp 10 thường.
Đặc biệt, giai đoạn này chúng tôi vừa đưa thêm 5 trường THPT mới vào hệ thống tuyển sinh lớp 10 (https://ts10.hcm.edu.vn). Phụ huynh và học sinh có thể cân nhắc để lựa chọn vào các trường mới".
Vị này cũng cho hay sau ngày 8-5-2026, Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM sẽ không công bố số liệu thí sinh đăng ký nguyện vọng 1 vào từng trường THPT nữa. Thay vào đó, sở chỉ công bố số liệu thí sinh dự thi lớp 10 của toàn thành phố ở các hệ: lớp 10 thường, lớp 10 chuyên, lớp 10 tích hợp.
"Sau ngày 8-5, học sinh không được thay đổi nguyện vọng cũng như thay đổi trường THPT dù với bất kỳ lý do nào", vị lãnh đạo cho hay.
Tại Hội nghị tuyển sinh đại học ngày 20/4, GS. TS Lê Quân, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, nêu quan điểm về chi phí và đầu ra của đại học.
Ông dẫn dữ liệu của Bộ Nội vụ cho biết thu nhập bình quân của người lao động năm 2025 là 8,31 triệu đồng mỗi tháng. Trong khi thống kê sơ bộ học phí và các chi phí khác cho thấy một sinh viên tiêu tốn không dưới 100 triệu đồng mỗi năm. Ông nhìn nhận việc lo cho con học đại học hiện là áp lực không nhỏ với người lao động.
"Đại học không phải là chỗ để học đại", ông Quân nói. "Chi phí học tập ngày càng lớn và tổng 4 năm là con số không nhỏ".
Trong bối cảnh đó, ông Quân bày tỏ lo ngại về hệ lụy nếu sinh viên ra trường không đáp ứng được yêu cầu công việc hoặc không thích nghi với sự thay đổi công nghệ. Đây sẽ là sự lãng phí nguồn lực đầu tư của cả gia đình, xã hội, ảnh hưởng đến lực lượng lao động.
Vì thế, ông đề nghị các trường coi trọng chất lượng đầu ra. Vì sứ mệnh của giáo dục đại học là bồi dưỡng nguồn nhân lực chất lượng cao, trường phải có trách nhiệm tuyển, đào tạo và tạo cơ hội việc làm đúng người.
"Quan điểm của tôi và lãnh đạo Bộ là phải dần hướng đến chuẩn đầu ra cao hơn", Thứ trưởng nói.
Ông Quân nhìn nhận chất lượng đầu ra chủ yếu được đánh giá qua thị trường lao động. Hiện, tỷ lệ sinh viên có việc do trường đại học thống kê chưa thật sự đầy đủ và không phản ánh hết vấn đề. Vì thế, thời gian tới, ngành giáo dục sẽ phối hợp Bộ Công an đồng bộ dữ liệu, ghi nhận thông tin từ lúc sinh viên nhập học đến khi tốt nghiệp, đóng bảo hiểm xã hội.
Mặt khác, Bộ đang xây dựng Quỹ học bổng quốc gia để miễn, giảm học phí cho các nhóm sinh viên xuất sắc hoặc có hoàn cảnh khó khăn. Một số lĩnh vực đặc thù như sư phạm, công nghệ chiến lược, STEM có học bổng, chính sách hỗ trợ theo chương trình riêng.
Thống kê của VnExpress ở 130 trường đại học năm ngoái cho thấy học phí khoảng 9,8 - 170 triệu đồng một năm, mức phổ biến là 15-40 triệu. Năm nay, mức thu của nhiều trường tiếp tục tăng, thường khoảng 10%, cá biệt lên tới 47% do tự chủ hoặc đạt kiểm định chất lượng.
PGS. TS Vũ Văn Yêm, Phó giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội, cho biết thông tin trên tại lễ tốt nghiệp ngày 9/5.
Hàng năm, Đại học Bách khoa Hà Nội có hai đợt trao bằng tốt nghiệp, thường vào tháng 5 và tháng 10. Ở đợt này, trường có hơn 3.000 tân cử nhân, kỹ sư, tương đương cùng kỳ năm ngoái.
Tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp xuất sắc và giỏi xấp xỉ 19%, giảm khoảng 2%. Còn lại, khoảng 68% xếp loại khá, 11% trung bình.
"Nhìn chung, tỷ lệ tốt nghiệp giỏi và xuất sắc của Đại học Bách khoa Hà Nội trước giờ không cao. Số tốt nghiệp xuất sắc mỗi đợt chỉ 3-5% và giỏi khoảng 10-15%", ông Yêm nói.
So với các trường top đầu khác, tỷ lệ trên ở mức thấp. Ví dụ tại Đại học Ngoại thương, số tốt nghiệp giỏi, xuất sắc năm 2025 là gần 80%, ở Kinh tế Quốc dân là hơn 86%.
Lãnh đạo Đại học Bách khoa Hà Nội cho rằng chương trình đào tạo ở mỗi đại học có tính đặc thù riêng, chuẩn đầu ra khác nhau. Ngoài ra, chiến lược của mỗi trường cũng khác.
Với hơn 20 năm tại HUST, ông Yêm nhận thấy sinh viên tốt nghiệp đáp ứng đúng định hướng phát triển của trường. Số có việc làm trong vòng 12 tháng đạt 93-95%. Có những sinh viên bằng khá vẫn học tốt khi theo chương trình thạc sĩ, tiến sĩ ở nước ngoài.
Hiện mỗi năm, Đại học Bách khoa Hà Nội có khoảng 3-4% sinh viên tốt nghiệp du học bậc học cao hơn. Nhóm xuất sắc có nhiều cơ hội quay lại trường theo đề án đào tạo giảng viên nguồn, nếu đáp ứng các tiêu chí về năng lực ngoại ngữ, khả năng nghiên cứu.
Thành lập năm 1956, Đại học Bách khoa Hà Nội là trường dẫn đầu cả nước về đào tạo lĩnh vực kỹ thuật, công nghệ. Mỗi năm, trường tuyển mới khoảng 8.000-9.500 sinh viên bậc đại học, số tốt nghiệp đúng hạn là gần 7.000.
Năm ngoái, tỷ lệ tốt nghiệp xuất sắc và giỏi của trường cao kỷ lục với 8,8% trong gần 6.800 người.
