Một báo cáo mới của Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO) ngày 12/5 đã hé lộ quy mô gây choáng của chương trình phòng thủ tên lửa Vòm Vàng do chính quyền Tổng thống Donald Trump thúc đẩy.
Theo tính toán của CBO, tổng chi phí để phát triển, triển khai và vận hành hệ thống này trong vòng 20 năm có thể lên tới gần 1.200 tỷ USD. Đây được xem là dự án phòng thủ tham vọng nhất của Mỹ kể từ thời Chiến tranh Lạnh.
Điểm đáng chú ý nhất nằm ở kế hoạch triển khai tới 7.800 tên lửa đánh chặn ngoài không gian, hoạt động trên quỹ đạo tầm thấp (LEO). Chỉ riêng mạng lưới đánh chặn này đã tiêu tốn khoảng 743 tỷ USD, tương đương hơn 60% toàn bộ ngân sách chương trình.
Tuy nhiên, điều gây tranh cãi là dù tiêu tốn số tiền khổng lồ như vậy, hệ thống này theo đánh giá của CBO vẫn chỉ đủ khả năng đánh chặn đồng thời khoảng 10 tên lửa đạn đạo xuyên lục địa (ICBM).
Vòm Vàng là phiên bản hiện đại hóa của ý tưởng “Chiến tranh giữa các vì sao” (Star Wars) từng được Tổng thống Ronald Reagan theo đuổi trong thập niên 1980.
Mục tiêu của chương trình là xây dựng một lá chắn phòng thủ đa tầng có khả năng bảo vệ lãnh thổ Mỹ trước các mối đe dọa tên lửa từ các đối thủ của Mỹ.
Theo kế hoạch, hệ thống sẽ kết hợp nhiều lớp phòng thủ gồm: Vệ tinh cảnh báo sớm trên quỹ đạo, tên lửa đánh chặn ngoài không gian, các tổ hợp đánh chặn mặt đất, hệ thống radar toàn cầu, vũ khí chống tên lửa siêu vượt âm.
Trong đó, lớp đánh chặn không gian được xem là thành phần quan trọng nhất vì cho phép tiêu diệt tên lửa đối phương ngay từ giai đoạn tăng tốc sau phóng. Nếu thành công, Mỹ có thể phá hủy ICBM đối phương trước khi chúng tách đầu đạn hoặc triển khai phương tiện lướt siêu vượt âm.
Theo CBO, để bảo đảm luôn có đủ tên lửa đánh chặn ở đúng vị trí cần thiết, Mỹ buộc phải triển khai số lượng cực lớn vệ tinh vũ trang trên quỹ đạo thấp.
Các vệ tinh này bay liên tục quanh Trái Đất ở độ cao chỉ khoảng 300-500 km. Do chuyển động không ngừng, để duy trì khả năng phản ứng tức thời trước các vụ phóng tên lửa từ nhiều khu vực khác nhau, Washington phải tạo ra một “mạng lưới dày đặc” bao phủ toàn cầu.
CBO cho biết chỉ riêng việc duy trì khả năng đối phó 10 ICBM cùng lúc đã cần tới 7.800 vệ tinh đánh chặn hoạt động thường trực.
Thậm chí trong vòng 20 năm, Mỹ có thể phải phóng tổng cộng gần 30.000 vệ tinh thay thế do tuổi thọ trung bình mỗi thiết bị chỉ khoảng 5 năm trước khi quỹ đạo suy giảm.
Khó chống đỡ các cuộc tấn công quy mô lớn?
Điều khiến nhiều chuyên gia Mỹ lo ngại là ngay cả hệ thống trị giá gần 1.200 tỷ USD này cũng khó có thể chống đỡ các cuộc tấn công quy mô lớn từ các đối thủ mạnh.
CBO thừa nhận Vòm Vàng hiện chủ yếu được thiết kế để đối phó với các đợt phóng hạn chế.Trong trường hợp Moskva hoặc Bắc Kinh tung đòn tập kích hạt nhân quy mô lớn bằng hàng trăm ICBM và phương tiện siêu vượt âm, hệ thống hoàn toàn có nguy cơ bị quá tải.
Mối lo này càng lớn khi Nga đang triển khai các loại tên lửa chiến lược mới như RS-28 Sarmat hay phương tiện lướt siêu vượt âm Avangard, vốn được thiết kế riêng để xuyên thủng mọi lá chắn phòng thủ hiện nay.
Trong khi đó, Trung Quốc cũng đang tăng tốc phát triển kho tên lửa siêu vượt âm và vũ khí không gian với tốc độ đáng kinh ngạc.
Một trong những tranh cãi lớn nhất quanh Vòm Vàng là nguy cơ biến không gian thành chiến trường quân sự thực sự.
Giới chuyên gia cảnh báo việc Mỹ triển khai hàng nghìn tên lửa đánh chặn trên quỹ đạo có thể kích hoạt cuộc chạy đua vũ trang ngoài không gian với các đối thủ.
Hiện cả Nga và Trung Quốc đều đã phát triển các loại vũ khí chống vệ tinh, từ tên lửa phóng mặt đất cho tới vệ tinh có khả năng tiếp cận và vô hiệu hóa mục tiêu trên quỹ đạo.
Điều đó đồng nghĩa với việc nếu chiến tranh lớn nổ ra, hàng nghìn vệ tinh Vòm Vàng cũng có thể trở thành mục tiêu bị săn lùng đầu tiên.
Nhiều nhà phân tích cho rằng chi phí thực tế của chương trình thậm chí còn có thể cao hơn đáng kể so với ước tính của CBO, bởi Mỹ sẽ còn phải xây dựng thêm hệ thống bảo vệ cho chính mạng lưới vệ tinh đánh chặn này.
Dù còn gây nhiều tranh cãi, dự án Vòm Vàng cho thấy Washington đang ngày càng lo ngại trước sự phát triển chóng mặt của tên lửa siêu vượt âm và ICBM thế hệ mới từ các nước.
Trong bối cảnh các hệ thống phòng thủ hiện tại như Patriot, THAAD hay Aegis bị đặt dấu hỏi về hiệu quả trước các đòn tấn công hiện đại, Mỹ dường như muốn tạo ra một cuộc cách mạng hoàn toàn mới trong phòng thủ chiến lược.
Tuy nhiên, bài toán lớn nhất vẫn là liệu Washington có sẵn sàng chi khoản tiền khổng lồ gần 1.200 tỷ USD cho một hệ thống, mà ngay cả Quốc hội Mỹ cũng thừa nhận chưa thể tạo ra “lá chắn bất khả xâm phạm” hay không.
Theo kênh CNBC, trong phiên giao dịch sáng 30-4 (giờ Việt Nam), giá dầu Brent chuẩn quốc tế giao tháng 6 đã tăng hơn 3% đạt mức 121,65 USD/thùng, trong khi dầu West Texas Intermediate (WTI) của Mỹ tăng gần 2% lên mức 109,01 USD/thùng.
Trước đó một ngày, thị trường đã chứng kiến sự biến động dữ dội khi dầu Brent tăng 6% và WTI tăng 7%.
Đà tăng này diễn ra sau khi trang Axios đưa tin Tổng thống Mỹ Donald Trump bác đề xuất của Iran về việc mở lại eo biển Hormuz, cho thấy Washington vẫn nỗ lực theo đuổi việc phong tỏa hải quân cho đến khi đạt được thỏa thuận hạt nhân rộng hơn.
Báo Wall Street Journal cũng dẫn nguồn quan chức Mỹ cho biết ông Trump đã yêu cầu chuẩn bị cho kịch bản phong tỏa các cảng biển của Iran kéo dài.
Trong khi đó trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump tiếp tục có những phát ngôn cứng rắn: "Iran tốt hơn hết nên sớm khôn ngoan ra! Họ không biết cách ký kết một thỏa thuận phi hạt nhân".
Ông thậm chí còn đính kèm hình ảnh ông cầm súng với phông nền khói lửa, với thông điệp "Không còn Quý ngài tử tế nào nữa", làm gia tăng nỗi lo sợ về một cuộc xung đột vũ trang kéo dài tại Trung Đông.
Theo dữ liệu của LSEG, giá dầu Brent đã vọt lên mức cao nhất kể từ giữa năm 2022 sau khi xung đột tại Trung Đông làm gián đoạn nguồn cung.
Ngân hàng Goldman Sachs ước tính lượng dầu xuất khẩu qua eo biển Hormuz đã giảm xuống chỉ còn khoảng 4% so với mức bình thường, trong khi các cuộc đàm phán Mỹ - Iran đình trệ cùng với lệnh phong tỏa của Mỹ tiếp tục khiến dòng chảy năng lượng thêm bế tắc.
Các nhà phân tích cho biết việc xuất khẩu dầu Iran bị hạn chế và năng lực lưu trữ có giới hạn có thể khiến tình trạng gián đoạn nguồn cung trở nên nghiêm trọng hơn nếu phong tỏa kéo dài.
Họ cũng nhận định việc Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) tăng sản lượng sau khi rời OPEC có khả năng chỉ diễn ra từ từ trong trung hạn, hơn là bù đắp tình trạng thiếu hụt trong ngắn hạn.
Dù vậy, Goldman Sachs cũng lưu ý về khả năng suy giảm nhu cầu đang xuất hiện. Tiêu thụ dầu toàn cầu trong tháng 4 có thể thấp hơn khoảng 3,6 triệu thùng/ngày so với tháng 2, chủ yếu do nhu cầu nhiên liệu hàng không và nguyên liệu hóa dầu suy yếu.
Newsweek hôm 22.4 dẫn lời ông Joseph Edlow, Giám đốc Sở Di trú và Nhập tịch Mỹ (USCIS), cho biết cơ quan này đang rà soát lại những hồ sơ thẻ xanh đã được thông qua, đặc biệt là những trường hợp có dấu hiệu gian lận.
"Đối với những người đang thực hiện hành vi gian lận: hãy dừng lại, vì chúng tôi sẽ tìm ra các người", ông Edlow cảnh báo khi cho biết USCIS đang quay lại các hồ sơ cấp thẻ xanh cũ.
Viện Chính sách Di cư (trụ sở Washington D.C) thống kê được trong năm tài khóa 2024, gần 1,4 triệu người nhập cư đã trở thành thường trú nhân hợp pháp tại Mỹ (tức có thẻ xanh), tăng 16% so với khoảng 1,2 triệu trường hợp năm 2023 và tăng tới 92% so với khoảng 707.000 trường hợp năm 2020.
Trong một bài đăng trên mạng xã hội, USCIS cho biết đang "thẩm định lại hồ sơ của những người được hưởng quyền lợi nhập cư dưới thời chính quyền Tổng thống Biden", thêm rằng cá cá nhân có hành vi gian lận hãy "chuẩn bị đối mặt với hậu quả".
Tuy nhiên, cả phát biểu của Giám đốc Edlow lẫn thông báo của USCIS đều không đi kèm hướng dẫn chính sách cụ thể, khiến phạm vi rà soát vẫn là câu hỏi còn để ngỏ.
Trước đây, các hồ sơ nhập cư có thể bị mở lại nếu phía cơ quan chức năng phát hiện hành vi gian lận hoặc khai man, che giấu tiền án hình sự, xảy ra sai sót hành chính hoặc có thay đổi ảnh hưởng đến điều kiện đủ tiêu chuẩn cấp thẻ xanh.
Reuters dẫn một nguồn tin từ Pakistan cho hay cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran ở thủ đô Islamabad kéo dài 2 giờ đồng hồ hôm 11.4 (giờ địa phương), trước khi các phái đoàn tạm nghỉ.
Trong khi đó, theo CNN, vẫn chưa rõ liệu các cuộc đàm phán đang được tiến hành trực tiếp hay thông qua các bên trung gian. Nếu được xác nhận là trực tiếp, đây sẽ là cuộc đàm phán trực tiếp cấp cao nhất giữa Mỹ và Iran kể từ khi Cộng hòa Hồi giáo được thành lập vào năm 1979.
Phái đoàn Mỹ tham gia cuộc đàm phán gồm Phó tổng thống Mỹ JD Vance, Đặc phái viên Steve Witkoff và con rể của Tổng thống Donald Trump là ông Jared Kushner. Phía Iran có Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf và Ngoại trưởng Abbas Araghchi.
Theo truyền thông Iran, phái đoàn nước này đã quyết định bắt đầu đàm phán với phía Mỹ sau cuộc gặp với Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif. Nhà lãnh đạo Pakistan cũng đã có cuộc gặp với Phó tổng thống Vance.
Tuy nhiên, khi cuộc đàm phán bắt đầu, đã có những thông tin trái ngược nhau về những gì đã được nhất trí trước đó.
Một nguồn tin cấp cao của Iran nói với Reuters rằng Mỹ đã đồng ý gỡ phong tỏa các tài sản của Iran bị đóng băng tại Qatar, nhưng một quan chức Mỹ nhanh chóng bác bỏ thông tin này.
Sau đó, một quan chức Mỹ khẳng định với trang tin Axios rằng một số tàu hải quân Mỹ ngày 11.4 đã đi qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, đài truyền hình nhà nước Iran và một nguồn tin từ Pakistan đã phủ nhận việc bất kỳ tàu nào của Mỹ đi qua tuyến đường thủy này.
Trong khi đó, Tổng thống Trump viết trên mạng xã hội rằng quân đội Mỹ đã bắt đầu "dọn sạch" eo biển Hormuz và tất cả 28 tàu rải thủy lôi của Iran đã bị đánh chìm.
Ông Trump đã nhiều lần tuyên bố rằng lực lượng Mỹ đã phá hủy hải quân và không quân của Iran, đồng thời làm tê liệt chương trình tên lửa đạn đạo và hạt nhân của Tehran.
Nhưng nỗi lo sợ về các cuộc tấn công của Iran vào tàu thuyền trong vài tuần qua đã khiến eo biển Hormuz, một tuyến đường vận chuyển dầu mỏ quan trọng trên toàn cầu, bị đóng cửa.
Tình trạng eo biển Hormuz bị phong tỏa đã làm gián đoạn thị trường năng lượng toàn cầu. Giá xăng ở Mỹ đã tăng vọt dù phần lớn lượng dầu chảy qua tuyến đường thủy này không đến Mỹ, theo Reuters.
