Chỉ trong 4 tháng, cân nặng của cô gái 24 tuổi, ở TP HCM, tăng từ 52 lên 58 kg, cảm giác ì ạch bắt đầu xuất hiện. Kiểm tra sức khỏe định kỳ tại công ty, cô hoảng hốt khi chỉ số mỡ máu tăng đột biến. Không tin vào chẩn đoán, cô đến bệnh viện khác kiểm tra nhưng nhận về kết quả tương tự. Bác sĩ khuyến cáo giảm cân, hạn chế thức ăn nhanh, tích cực vận động để giảm chỉ số mỡ máu, tránh biến chứng tim mạch.
Tuấn, kỹ sư phần mềm 29 tuổi tại Hà Nội, có thói quen làm việc từ sáng đến khuya bên máy tính. Ăn uống thất thường cộng với việc ngủ rất ít khiến cơ thể anh cạn kiệt. Để ép bản thân tỉnh táo, anh tiêu thụ hai đến ba ly cà phê mỗi ngày.
Cuối năm ngoái, cơn chóng mặt đột ngột tấn công Tuấn ngay tại bàn làm việc. Người đàn ông nỗ lực bám trụ để đứng dậy nhưng lập tức ngã khụy. Tim đập dồn dập, mắt anh mờ đi vài giây trong khi hai tai ù đặc. Tại phòng cấp cứu Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, máy đo ghi nhận huyết áp của anh vọt lên mức 180 mmHg, có thời điểm chỉ số này chạm ngưỡng 220 mmHg, vượt xa mức an toàn 120 mmHg.
Bác sĩ kết luận anh mắc tăng huyết áp độ 2. Hệ quả này bắt nguồn hoàn toàn từ nếp sinh hoạt thiếu khoa học. Hoàn toàn không mắc bệnh thận hay tiểu đường, chàng trai từng nghĩ bệnh lý tim mạch chỉ dành cho người già nay bước vào một cuộc sống gắn liền với thuốc. Anh phải uống thuốc hạ huyết áp và đo chỉ số này mỗi ngày nhằm chặn đứng nguy cơ tổn thương võng mạc hoặc suy thận.
Điều tra quốc gia các yếu tố nguy cơ bệnh không lây nhiễm gần đây ghi nhận tỷ lệ người trưởng thành Việt Nam từ 18 đến 69 tuổi có cholesterol máu cao đã tăng từ 30,2% lên 44,1% chỉ trong vài năm. Riêng nhóm 18 đến 30 tuổi, con số này tiếp tục leo thang qua từng năm theo ghi nhận từ các bệnh viện. Tăng huyết áp, từng được xem là bệnh của người trên 50 tuổi, nay có 10 đến 15% số ca xuất hiện ở người dưới 30, theo PGS.TS Nguyễn Hoài Nam, Chủ tịch Hội tĩnh mạch học TP HCM.
Một khảo sát trên gần 1.900 nhân viên văn phòng tại TP HCM trong chiến dịch Trạm dự báo bão trong tim cho thấy 35% có huyết áp cao tại thời điểm đo, nhưng phần lớn không biết.
Xu hướng này không chỉ xảy ra ở Việt Nam. WHO ghi nhận khoảng 10 đến 15% ca đột quỵ toàn cầu xảy ra ở người dưới 45 tuổi và đang tăng nhanh tại các đô thị phát triển. Tại Việt Nam, Bộ Y tế ghi nhận năm 2023 có từ 5 đến 7% ca đột quỵ là người dưới 45 tuổi, tỷ lệ cao hơn ở Hà Nội và TP HCM.
Ung thư cũng không còn là bệnh của tuổi xế chiều, nghiên cứu đăng trên tạp chí BMJ Oncology chỉ ra tỷ lệ ung thư khởi phát ở người dưới 50 tuổi đã tăng gần 80% kể từ năm 1990 và dự kiến tăng thêm 31% vào năm 2030.
Tại Việt Nam, gần 30% ca ung thư đại tràng được ghi nhận ở người dưới 40 tuổi. Bệnh thận mạn ảnh hưởng khoảng 12,8% dân số, tương đương hơn 8,7 triệu người, trong đó nhóm 18 đến 30 tuổi chiếm 20 đến 30% trong số 8.000 ca mới mỗi năm. Số người trẻ mắc bệnh tim mạch tăng 11 đến 13% mỗi năm, theo đó Viện Tim mạch Quốc gia ghi nhận 15 đến 17% trong tổng số 3.500 đến 4.000 ca can thiệp tim mạch hàng năm là bệnh nhân dưới 40 tuổi.
Các chuyên gia chỉ ra ba tầng nguyên nhân chồng lên nhau. Tầng đầu tiên là chế độ ăn uống, tiêu thụ nhiều thực phẩm chế biến sẵn, thức ăn chiên xào và đường là con đường ngắn nhất dẫn đến béo phì, yếu tố nguy cơ trực tiếp của hầu hết bệnh mạn tính.
Tầng thứ hai là áp lực làm việc, khi một nghiên cứu của WHO công bố trên tạp chí Môi trường Quốc tế năm 2021 chỉ ra người làm việc hơn 55 giờ mỗi tuần có nguy cơ đột quỵ cao hơn 35% và nguy cơ tử vong vì bệnh tim cao hơn 17% so với người làm 35 đến 40 giờ. Căng thẳng mãn tính kích thích cơ thể tiết cortisol liên tục, kéo theo tăng cholesterol, tăng đường huyết và tăng huyết áp.
Tầng thứ ba, và khó trị nhất, là tâm lý chủ quan, người trẻ hiếm khi khám định kỳ và thường chỉ đến viện khi triệu chứng đã nghiêm trọng.
PGS.TS Đỗ Văn Dũng, nguyên Trưởng khoa Y tế công cộng Đại học Y Dược TP HCM, cảnh báo: “Nhiều người trẻ, khỏe đã mắc cùng lúc nhiều bệnh, khiến đóng góp của họ cho xã hội ít đi, tăng gánh nặng về chi phí và nhân lực chăm sóc”.
Ông chỉ ra một vòng lặp nguy hiểm, người trẻ không biết mình bệnh, bệnh diễn biến nặng thầm lặng, đến khi phát hiện thì tổn thương đã sâu. “Sống lâu nhưng không khỏe”, ông nói, “đó là thực tế đang xảy ra”.
Để phòng ngừa, chuyên gia khuyến cáo giới trẻ cần có lối sống lành mạnh, tăng cường vận động và dinh dưỡng cân bằng, giữ cân nặng hợp lý. Tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày để tăng sức đề kháng của cơ thể. Hạn chế rượu bia, không hút thuốc lá. Tránh ăn nhiều mỡ, gia vị hay thức ăn bị mốc; tăng cường hoa quả, rau và các loại vitamin. Tiêm vaccine ngừa một số bệnh nhiễm trùng như viêm gan B, C và tiêm phòng HPV ngừa ung thư cổ tử cung.
Người trẻ không nên chủ quan, nghĩ bệnh lý chỉ xuất hiện ở người lớn tuổi mà bỏ qua các dấu hiệu, khiến bệnh biến chứng nặng, không thể can thiệp. Khám sức khỏe định kỳ 6 tháng hoặc một năm một lần.
Bệnh nhân nữ (51 tuổi) được chẩn đoán mắc ung thư dạ dày thể thâm nhiễm lan tỏa tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM. Sau thời gian hội chẩn và điều trị theo nhiều phác đồ nhưng không có tiến triển tốt, các bác sĩ quyết định tiến hành cắt dạ dày toàn phần cho bệnh nhân bằng robot da Vinci Xi tại Bệnh viện FV (TP.HCM).
Ca đại phẫu kéo dài hơn 7 giờ đồng hồ và kết thúc thành công với việc cắt bỏ toàn bộ dạ dày tổn thương.
Bác sĩ chuyên khoa 2 Nguyễn Viết Hải - phẫu thuật viên - Khoa Ngoại Tiêu hóa, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, cho biết bệnh nhân phát hiện ung thư dạ dày từ tháng 11.2025 với triệu chứng đau thượng vị, nôn ói, được đánh giá ở giai đoạn muộn. Kết quả CT cho thấy khối u lớn, có hạch vùng, biến chứng chèn ép niệu quản trái và nghi ngờ di căn ổ bụng.
Sau nhiều cuộc trao đổi chuyên môn giữa 2 ê kíp Việt Nam - Nhật Bản, phương án được thống nhất là ưu tiên cắt dạ dày nếu khả thi; nếu không thể, sẽ nối vị tràng để cải thiện ăn uống.
Với sự hỗ trợ của robot da Vinci Xi và trình độ chuyên môn của Giáo sư - tiến sĩ - bác sĩ Ichiro Uyama, Trưởng khoa Phẫu thuật Nội soi và Robot, Đại học Y khoa Fujita, Nhật Bản, ê kíp kỳ vọng có thể thực hiện được phẫu thuật cắt dạ dày toàn phần cho bệnh nhân trong một tình huống vốn được xem là rất khó.
Theo bác sĩ chuyên khoa 2 Phan Văn Thái - phẫu thuật viên - Trưởng khoa Ngoại tổng quát, Bệnh viện FV, robot da Vinci Xi nổi bật nhờ hình ảnh 3D sắc nét và cánh tay robot linh hoạt, giúp phẫu thuật viên bóc tách chính xác ở những vị trí sâu, hẹp trong ổ bụng. Ưu thế này đặc biệt quan trọng trong phẫu thuật ung thư dạ dày, khi cần nạo vét hạch tỉ mỉ sát các mạch máu lớn, khắc phục hạn chế thao tác theo trục thẳng của nội soi truyền thống.
Với phẫu thuật cắt dạ dày bằng robot, bệnh nhân thường được dự kiến nằm viện khoảng 1 tuần sau mổ, sớm hơn vài ngày so với nội soi thông thường.
Bên cạnh đó, phó giáo sư - tiến sĩ - bác sĩ Võ Duy Long, Phó Trưởng khoa Ngoại Tiêu hóa, Bệnh viện Đại học Y Dược TP. HCM, cho biết thêm việc chuẩn bị trước mổ của bệnh nhân hầu như không khác nhau giữa mổ mở, nội soi hay phẫu thuật bằng robot. Người bệnh chỉ cần được kiểm soát tốt các bệnh lý kèm theo và đảm bảo đủ điều kiện gây mê, phẫu thuật.
“Sự khác biệt chủ yếu nằm ở phía phẫu thuật viên và kỹ thuật thực hiện. Trước đây, phẫu thuật mổ mở là phương pháp chủ đạo, sau đó là nội soi. Hiện nay, phẫu thuật robot được xem là bước phát triển tiếp theo của nội soi, cho phép tiếp cận và thao tác chính xác ở những vùng vốn rất khó thực hiện bằng mổ mở hay nội soi thông thường. Nhờ đó, người bệnh thường ít đau hơn, hồi phục nhanh hơn và rút ngắn thời gian nằm viện so với mổ mở. Vì vậy, nếu đủ điều kiện, phẫu thuật robot hoặc nội soi nên được ưu tiên lựa chọn”, bác sĩ Duy Long cho biết.
Sáng 12/5, chiến dịch cộng đồng "Vì một kỷ nguyên cao khỏe" do Viện Y học ứng dụng Việt Nam phối hợp với các đơn vị tổ chức đã diễn ra tại Trường Tiểu học Hoàng Diệu (Hà Nội), với sự tham gia của hơn 1.500 học sinh, phụ huynh.
Theo TS.BS Trương Hồng Sơn, Viện trưởng Viện Y học ứng dụng Việt Nam, chiều cao trung bình của thanh thiếu niên Việt Nam hiện nằm trong nhóm thấp trên thế giới. Chiều cao nam giới Việt Nam ở tuổi 19 đứng thứ 154, nữ đứng thứ 146 trong số 201 quốc gia và vùng lãnh thổ.
Theo chuyên gia này, chiều cao của trẻ chịu tác động lớn bởi bốn yếu tố: di truyền đóng góp 23%, trong khi dinh dưỡng quyết định tới 32%, cùng với vận động, giấc ngủ và môi trường.
“Điều này có nghĩa là hơn 75% tiềm năng chiều cao của trẻ hoàn toàn có thể chủ động tác động thông qua lối sống khoa học”, ông cho biết.
Tuy nhiên, nhiều phụ huynh cũng chưa đánh giá đúng tình trạng phát triển chiều cao của con em mình, cho rằng trẻ thấp là do di truyền.
Độ tuổi 6-12 là giai đoạn “vàng” trong phát triển chiều cao của trẻ. Đây là thời điểm nền tảng. Một chế độ dinh dưỡng cân bằng, kết hợp với vận động hợp lý và nghỉ ngơi khoa học sẽ giúp trẻ phát triển tối ưu về thể chất, đặc biệt là chiều cao.
Chuyên gia cũng khuyến khích trẻ nên duy trì 4 thói quen gồm vận động 60 phút mỗi ngày, dinh dưỡng đầy đủ, ngủ đủ giấc và bổ sung vitamin D hợp lý.
Chuyên gia dinh dưỡng thông tin thêm, tất cả các môn thể thao như bơi lội, võ thuật, đạp xe, cầu lông, bóng chuyền hay bóng rổ đều mang lại lợi ích cho phát triển thể lực và chiều cao. Các hoạt động ngoài trời cũng được khuyến khích để trẻ hấp thụ vitamin D, ăn ngon, ngủ ngon, giúp phát triển chiều cao.
Bên cạnh đó, phụ huynh nên chủ động kiểm tra và đánh giá chiều cao của trẻ dựa trên chuẩn WHO, qua đó giúp cha mẹ biết được tình trạng phát triển của trẻ và đưa ra gợi ý tối ưu chiều cao phù hợp với từng thể trạng và độ tuổi.
Tại sự kiện, chuyên gia cũng giới thiệu đến các phụ huynh bài tập thể dục Maxd Dance - bài tập vận động đơn giản, thú vị, không chỉ giúp cha mẹ và bé dễ ghi nhớ công thức mà còn khuyến khích hình thành thói quen vận động mỗi ngày một cách tự nhiên.
Chiến dịch đặt mục tiêu tiếp cận hơn một triệu phụ huynh trên cả nước, hướng tới cải thiện chiều cao trung bình của thế hệ trẻ Việt Nam.
Chiến lược Quốc gia về Dinh dưỡng 2021-2030, tầm nhìn 2045 đặt mục tiêu nâng chiều cao trung bình thanh niên 18 tuổi lên 2-2,5 cm (nam) và 1,5-2 cm (nữ) so với hiện nay.
Ngoài vận động, thói quen ăn uống hằng ngày cũng ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe xương, theo trang sức khỏe Verywell Health.
Trà là thức uống quen thuộc của nhiều người Việt, đặc biệt ở người trung niên và người lớn tuổi. Song, không phải ai cũng biết mỗi loại đồ uống có thể tác động khác nhau đến cơ thể nếu sử dụng thường xuyên trong thời gian dài.
Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Nutrients vào năm 2025 cho thấy uống trà có thể mang lại lợi ích cho sức khỏe xương ở phụ nữ lớn tuổi.
Nghiên cứu theo dõi gần 10.000 phụ nữ từ 65 tuổi trở lên trong suốt 10 năm để đánh giá tác động của trà và cà phê đến mật độ xương.
Các nhà khoa học ghi nhận lượng trà, cà phê mà người tham gia sử dụng hằng ngày. Đồng thời, họ thường xuyên kiểm tra mật độ xương ở vùng hông và đùi. Đây là những vị trí dễ gãy khi bị loãng xương.
Kết quả cho thấy người uống trà có mật độ xương vùng hông cao hơn so với người không uống.
Ông Enwu Liu, phó giáo sư thỉnh giảng Trường Y và Sức khỏe cộng đồng thuộc Đại học Flinders (Úc), cho biết chỉ cần cải thiện nhỏ về mật độ xương cũng có thể giúp giảm nguy cơ gãy xương trong cộng đồng.
Theo bà Julie Stefanski, chuyên gia dinh dưỡng thuộc Học viện Dinh dưỡng và ăn kiêng (Mỹ), trà chứa catechin và theaflavin. Đây là các hợp chất tự nhiên hỗ trợ quá trình tạo xương và làm chậm mất xương.
Trà xanh giữ lại nhiều hợp chất này hơn do ít qua chế biến. Trà đen, trà trắng và trà ô long có hàm lượng thấp hơn.
Các nghiên cứu cho thấy người trưởng thành khỏe mạnh có thể uống khoảng 3 đến 4 tách trà không đường mỗi ngày để hỗ trợ sức khỏe.
Tuy nhiên, bà Stefanski lưu ý trà xanh chứa khá nhiều caffeine nên có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ nếu uống quá nhiều.
