Tuần qua, thượng nghị sĩ Cộng hòa Susan Collins, người đang đứng trước cuộc tái tranh cử đầy khó khăn trong cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11, đã thay đổi lập trường và lần đầu tiên cùng phe Dân chủ ủng hộ nghị quyết siết quyền lực chiến tranh của Tổng thống.
Dù nỗ lực này không thành công, đây được coi là bước thay đổi đáng kể của Collins, do bà trước đó đã nhiều lần phản đối các nghị quyết tương tự do phe Dân chủ đệ trình nhằm chấm dứt cuộc chiến tại Iran.
Một nghị sĩ Cộng hòa khác là thượng nghị sĩ Lisa Murkowski từ bang Alaska cũng đe dọa sẽ thúc đẩy một cuộc bỏ phiếu trong những tuần tới nhằm đưa chiến dịch tấn công Iran vào khuôn khổ pháp lý của quốc hội, qua đó tạo công cụ để kiểm soát Tổng thống và buộc ông phải đưa ra lộ trình kết thúc chiến dịch cụ thể.
Bước chuyển biến trong nội bộ đảng Cộng hòa về chiến dịch tại Iran diễn ra 6 tháng trước cuộc bầu cử giữa kỳ, thời điểm đảng này đối mặt nguy cơ mất quyền kiểm soát quốc hội vì những khó khăn ở trong nước.
Phe Dân chủ, vốn chỉ trích cuộc xung đột với Iran là bất hợp pháp và vi phạm nghiêm trọng nguyên tắc phân chia quyền lực, thường xuyên lấy việc đảng Cộng hòa ủng hộ chiến sự làm bằng chứng cho thấy đảng này đang thờ ơ với nhu cầu của người dân Mỹ.
Nỗi lo còn bao trùm đảng Cộng hòa khi những quan ngại về chi phí xung đột đang dâng cao và các nghị sĩ phải chuẩn bị tâm lý để phê duyệt khoản ngân sách lên tới hàng chục tỷ USD hoặc nhiều hơn nhằm chi trả cho chiến dịch đang diễn ra ở Trung Đông.
Nhiều nghị sĩ khác trong đảng Cộng hòa cũng phản đối tuyên bố hôm 30/4 của Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth về tính pháp lý của chiến dịch tấn công Iran sau thời hạn 60 ngày.
Theo Nghị quyết Quyền hạn Chiến tranh được quốc hội Mỹ thông qua năm 1973, Tổng thống có 60 ngày để chấm dứt chiến dịch nếu không được quốc hội phê duyệt. Sau thời hạn trên, đạo luật này quy định Tổng thống phải rút quân khỏi vùng chiến sự hoặc xin gia hạn một lần duy nhất thêm 30 ngày, trừ khi quốc hội bỏ phiếu thông qua việc tiếp tục sử dụng vũ lực.
"Chiếc đồng hồ" pháp lý này bắt đầu chạy từ ngày 2/3, thời điểm ông Trump thông báo cho quốc hội về chiến dịch ở Iran và thời hạn 60 ngày đã kết thúc hôm 1/5.
Tuy nhiên, Bộ trưởng Quốc phòng Hegseth nói rằng thỏa thuận ngừng bắn với Iran đã giúp dừng "đồng hồ" quy định trong đạo luật. Trong thư gửi quốc hội một ngày sau đó, ông Trump cũng tuyên bố các hành động thù địch tại Iran đã "chấm dứt".
Đây được xem là nỗ lực nhằm lách quy định về thời hạn 60 ngày, dù thực tế Mỹ vẫn phong tỏa eo biển Hormuz, hành động chiến tranh theo luật quốc tế, và tiếp tục tăng cường lực lượng tại khu vực. Tuyên bố này dường như không thể xoa dịu những nghị sĩ Cộng hòa đang yêu cầu Nhà Trắng công bố một kế hoạch cụ thể nhằm kết thúc cuộc xung đột.
Thượng nghị sĩ Cộng hòa Josh Hawley tuyên bố nếu ông Trump không bắt đầu rút quân khỏi Iran, hoặc không đưa ra được lập luận pháp lý thuyết phục để bỏ qua điều này, quốc hội sẽ cần chủ động thông qua đạo luật nhằm cấp phép cho cuộc chiến.
"Tôi thực sự không muốn làm vậy vì tôi không muốn gây thêm xung đột", ông Hawley phát biểu hôm 30/4 . "Tôi muốn sớm kết thúc cuộc xung đột này".
Những diễn biến trên cho thấy phe Cộng hòa đang cân nhắc lại lập trường của mình khi cuộc chiến bước sang tháng thứ ba. Trước đó, họ từng nhiều lần lập luận rằng Tổng thống có toàn quyền quyết định đối với chiến dịch mà ban đầu ông mô tả là sẽ diễn ra "nhanh chóng và dứt khoát".
Dù các cố vấn cấp cao của ông Trump đang đàm phán một thỏa thuận với Iran, nhiều mục tiêu mà Tổng thống đề ra ban đầu vẫn chưa đạt được. Hiện vẫn chưa rõ liệu thỏa thuận ngừng bắn có được duy trì hay không hoặc liệu Tổng thống có ra lệnh tiếp tục tập kích Iran không. Năng lực hạt nhân của Iran vẫn chưa bị triệt tiêu, chính quyền ở Tehran vẫn tồn tại và duy trì khả năng tấn công Mỹ cùng các đồng minh trong khu vực.
"Chính quyền có thể nói rằng các cuộc đàm phán đang được tiến hành, nhưng những gì trên thực tế và các tuyên bố từ Tehran lại cho thấy điều ngược lại", bà Murkowski cho hay. Trước đó, bà đã bày tỏ thất vọng suốt nhiều tuần vì Nhà Trắng không phản hồi những câu hỏi cơ bản của quốc hội về cuộc chiến.
Tại Thượng viện hôm 30/4, bà tuyên bố sẽ thúc đẩy một cuộc bỏ phiếu ngay trong tháng này về dự luật cho phép tiến hành chiến dịch ở Iran nhưng "không phải một tấm séc trắng". Dự luật này yêu cầu Tổng thống phải đưa ra "các tiêu chí đánh giá thành công, thông báo về bất kỳ thay đổi nào trong mục tiêu" và lộ trình chấm dứt chiến sự.
Dù dự luật này khó có cơ hội được thông qua, nó sẽ buộc các bên phải tranh luận về việc có nên tiếp tục cuộc chiến hay không, đồng thời yêu cầu các thượng nghị sĩ phải công khai bày tỏ lập trường ủng hộ hay phản đối, điều mà họ luôn tìm cách né tránh kể từ khi xung đột nổ ra ngày 28/2.
"Tổng thống cần có độ linh hoạt nhất định để ứng phó với các tình huống khẩn cấp và những mối đe dọa cận kề và thực tế ông ấy đang có quyền đó", bà Murkowski phát biểu. "Nhưng điều này không đồng nghĩa với những chiến dịch quân sự kéo dài khiến chúng ta sa lầy như hiện nay".
Tranh cãi về Nghị quyết Quyền hạn Chiến tranh
Các đời tổng thống Mỹ trước đây của cả hai đảng đều từng tìm cách lách quy định 60 ngày trong Nghị quyết Quyền hạn Chiến tranh bằng lập luận rằng luật không áp dụng đối với chiến dịch quân sự mà họ đang chỉ đạo. Riêng ông Trump thì tuyên bố toàn bộ quy định trên là vi hiến.
"Tôi không cho rằng những gì họ đang yêu cầu là đúng hiến pháp", ông Trump phát biểu hôm 1/5, đồng thời tuyên bố Mỹ đang trên đà giành được "một thắng lợi lớn" tại Iran.
"Những người đưa ra yêu cầu đó không phải là những người yêu nước", ông nói.
Thượng nghị sĩ Cộng hòa John Curtis hôm 30/4 tuyên bố ông sẽ không ủng hộ việc tiếp tục chiến dịch ở Iran trừ khi quốc hội thực hiện đúng vai trò hiến định là phê chuẩn việc tiếp tục các hành động vũ lực.
"Nghị quyết Quyền hạn Chiến tranh quy định rõ ràng rằng sau 60 ngày, các hành động quân sự phải thu hẹp quy mô trừ khi quốc hội đưa ra văn bản cấp phép", ông Curtis nhấn mạnh.
Thượng nghị sĩ Collins trong khi đó nhấn mạnh thời hạn 60 ngày là điều đã rất rõ ràng.
"Thời hạn đó không phải một lời gợi ý mà là yêu cầu bắt buộc", bà cho biết, khẳng định việc chấp thuận tiếp tục chiến dịch ở Iran phụ thuộc vào việc Tổng thống phải có "một sứ mệnh rõ ràng, các mục tiêu khả thi và một chiến lược cụ thể để sớm kết thúc xung đột".
Nghị sĩ Hawley cho hay quyền hạn tuyệt đối của Tổng thống trong việc tiếp tục các hành động quân sự ở Trung Đông đã kết thúc vào ngày 1/5. Ông đồng thời kêu gọi Nhà Trắng phải có văn bản giải trình gửi quốc hội nếu có cách hiểu khác.
Thượng nghị sĩ Cộng hòa Todd Young cũng bày tỏ hoài nghi.
"Liệu lệnh ngừng bắn có còn giá trị nếu họ không ngừng bắn hay không? Tôi không biết", ông nói. "Liệu có tiền lệ pháp lý nào cho việc này không?".
Trong thư gửi quốc hội, Tổng thống Trump nói ra rằng "không có bất kỳ cuộc đối đầu nào giữa lực lượng Mỹ và Iran" kể từ ngày 7/4, đồng nghĩa với việc các hành động quân sự mà ông phát động từ ngày 28/2 "đã chấm dứt". Dù vậy, lập luận trên có thể không làm hài lòng những nghị sĩ Cộng hòa đang hoài nghi như ông Young, người cho rằng Nhà Trắng nên đưa ra một văn bản giải thích cho các nhà lập pháp về cách diễn giải mới của mình đối với Nghị quyết Quyền hạn Chiến tranh.
Tin Gốc: Vnexpress
