Eo biển Hormuz là tiêu điểm trong xung đột gần hai tháng qua giữa Mỹ – Israel với Iran. Trong thời bình, đây là tuyến đường biển vận chuyển 20% nguồn cung dầu của thế giới đến từ vùng Vịnh. Tuy nhiên, ngay khi chiến sự bùng phát, Hormuz đã bị Iran phong tỏa gần như hoàn toàn, chỉ cho phép tàu của một số quốc gia “thân thiện” đi qua.
Dữ liệu theo dõi hàng hải cho thấy lưu lượng tàu sau đó giảm tới 95%, từ khoảng 130 tàu mỗi ngày trước xung đột xuống còn trung bình 8 tàu mỗi ngày. Hàng trăm tàu chấp nhận mắc kẹt ở vịnh Ba Tư, do lo ngại bị IRGC tấn công.
Để đi qua Hormuz, các hãng vận hành tàu phải tìm đến những bên trung gian có thể liên hệ với IRGC và cung cấp đầy đủ thông tin về phương tiện. Nếu tàu vượt qua quá trình thẩm tra, IRGC sẽ cấp một mã phê duyệt và hướng dẫn cụ thể về tuyến đường mà tàu phải thực hiện.
Dữ liệu từ nền tảng vận tải biển Lloyd’s List Intelligence cho thấy số tàu có liên hệ với Iran được di chuyển qua Hormuz nhiều hơn so với những tàu không có liên hệ nào.
Iran cũng tiếp tục cho đội tàu của mình vận chuyển dầu xuất khẩu qua eo biển Hormuz, với trung bình 1,7 triệu đến 1,8 triệu thùng từ 15/3 đến 14/4, giúp nước này thu về khoảng 5 tỷ USD, theo thống kê của công ty dữ liệu thương mại Kpler. Trước khi xung đột bùng phát, Iran chỉ thu về 115 triệu USD mỗi ngày hồi tháng 2 nhờ xuất khẩu dầu thô, tương đương 3,45 tỷ USD mỗi tháng.
Tuy nhiên, tình hình thay đổi khi Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 13/4 tuyên bố áp lệnh phong tỏa với các cảng biển Iran, nhằm cắt đứt nguồn thu từ xuất khẩu dầu, gia tăng sức ép về kinh tế với Tehran.
Theo lệnh này, các tàu khu trục Mỹ hiện diện ở khu vực cách Hormuz hơn 600 km sẽ chặn những tàu hàng đến hoặc đi từ Iran, trong khi phương tiện đến hoặc đi từ cảng của những nước khác vẫn được phép đi qua eo biển.
“Chúng tôi triển khai trực thăng AH-64 Apache ở trong và quanh eo Hormuz, nhằm tạo hiện diện rõ ràng và răn đe, đồng thời thúc đẩy dòng chảy thương mại thông suốt”, chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) Brad Cooper nói.
CENTCOM sau đó cho biết lệnh phong tỏa đã “hoàn toàn chặn đứng” hoạt động giao thương bằng đường biển của Iran. Hàng loạt tàu dầu, tàu hàng đã phải quay đầu về cảng Iran khi đối mặt với vòng phong tỏa của Mỹ, khiến Tehran đối mặt tổn thất kinh tế ngày càng lớn.
Theo ước tính của Miad Maleki, nhà phân tích của Quỹ Phòng vệ Dân chủ tại Mỹ, Iran có thể mất khoảng 435 triệu USD mỗi ngày vì lệnh phong tỏa, trong đó có 276 triệu USD xuất khẩu và chủ yếu là dầu thô, sản phẩm hóa dầu.
Đến ngày 17/4, Iran bất ngờ thông báo gỡ phong tỏa Hormuz để hưởng ứng việc Israel và Hezbollah đạt thỏa thuận ngừng bắn. Nhiều tàu bắt đầu di chuyển về phía eo biển Hormuz với ý định đi qua. Nhưng chưa đầy 24 giờ sau đó, Iran đảo ngược quyết định, do Mỹ chưa chấm dứt phong tỏa đối với các cảng của Tehran.
“Trong khoảng thời gian ngắn ngủi đó, nhiều tàu đã vào vị trí để rời đi”, Michelle Wiese Bockmann, chuyên gia tại công ty phân tích hàng hải Windward, cho biết. “Nhưng thông tin về việc hai tàu bị tấn công khi đi qua Hormuz xuất hiện và dữ liệu theo dõi cho thấy 33 tàu đã từ bỏ ý định ban đầu”.
Theo bà Bockmann, 12 tàu không có liên hệ rõ ràng với Iran đã đi qua được eo biển. Những tàu này cũng phải xin phép Iran và Tehran yêu cầu họ đi theo tuyến gần bờ nước này, thay vì hai luồng chính ở giữa eo biển như trước chiến sự.
“Không còn tự do hàng hải qua eo biển Hormuz”, bà Bockmann nói.
Căng thẳng ở eo biển Hormuz sau đó gia tăng đáng kể, khi các tàu thương mại đối mặt với vòng “phong tỏa kép”. Chỉ những tàu đã xin phép hoặc nộp phí cho Iran mới được đi qua eo biển Hormuz, nhưng khi ra tới vịnh Oman, họ đối mặt nguy cơ bị hải quân Mỹ chặn bắt.
Quân đội Mỹ ngày 19/4 đã bắt giữ một tàu chở dầu của Iran, khi phương tiện này tìm cách vượt qua vòng phong tỏa. CENTCOM cho biết hôm 22/4 rằng quân đội Mỹ đã buộc 29 tàu phải quay đầu kể từ khi áp lệnh phong tỏa.
Iran đáp trả bằng cách tăng cường nhắm mục tiêu vào các tàu hàng di chuyển qua Hormuz. Ít nhất ba tàu container đã bị xuồng vũ trang Iran nhắm bắn khi đi qua Hormuz trong ngày 22/4, theo Trung tâm Điều phối Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO). IRGC sau đó thông báo bắt hai tàu hàng MSC Francesca và Epaminondas với cáo buộc “hoạt động mà không có giấy phép cần thiết”.
Các diễn biến cho thấy Tehran vẫn kiểm soát eo biển Hormuz, “át chủ bài” có thể mang lại lợi thế cho Iran trong bất kỳ cuộc đàm phán nào với Mỹ nhằm chấm dứt chiến tranh.
“Iran đang nhắc nhở Mỹ rằng những lời đe dọa tấn công tàu thuyền là thật, và riêng điều đó cũng đủ để làm suy giảm lưu lượng qua Hormuz”, Rosemary Kelanic, giám đốc tổ chức nghiên cứu đối ngoại Defense Priorities, cho biết.
Một nhà ngoại giao châu Âu tại Trung Đông nói với Washington Post rằng đây là cách Iran phát thông điệp “đừng thách chúng tôi, chúng tôi nói là làm”, thêm rằng Tehran tin họ đang ở vị thế có lợi hơn và quyết định chưa tham gia đàm phán vòng hai với Mỹ.
Theo một số nhà phân tích, việc thiếu vắng sự hiện diện hải quân quy mô lớn của Mỹ tại Hormuz cho thấy Iran vẫn tạo ra sức ép đáng kể ở eo biển.
“Không ai cảm thấy yên tâm để nối lại hoạt động vận tải qua Hormuz, nếu chính hải quân Mỹ còn không muốn hoạt động tại đây”, bà Kelanic nhận định.
“Chừng nào Iran còn tấn công, các hãng vận tải biển nhiều khả năng sẽ tiếp tục tránh xa khu vực”, Anders Boenaes, giám đốc điều hành cấp cao của tập đoàn vận tải biển Đức Hapag-Lloyd, cho biết. “Việc không có cảnh báo trước đang khiến tình hình trở nên khó lường hơn”.
Bộ trưởng Nhập cư New Zealand Erica Stanford cho hay trong số tiền đó có 1,49 tỉ NZD đã được đầu tư và 2,415 tỉ NZD đang được xem xét cho các dự án. Chính phủ New Zealand thông báo đã nhận được đơn đăng ký của 1.988 người kể từ khi chương trình AIP được điều chỉnh.
Chính quyền Wellington đã nới lỏng các quy định về thị thực từ ngày 1.4.2025, giảm ngưỡng đầu tư tối thiểu xuống còn 5 triệu NZD cho hạng mục "Tăng trưởng" trong 3 năm và 10 triệu NZD cho hạng mục "Cân bằng" trong 5 năm. Mức đầu tư tối thiểu trước đó là 15 triệu NZD, theo Đài phát thanh RNZ. Chính phủ New Zealand cũng đã loại bỏ yêu cầu về tiếng Anh và giảm yêu cầu về thời gian lưu trú tại quốc gia này đối với các nhà đầu tư tích cực hơn. Những thay đổi tiếp theo được công bố vào tháng 9.2025 đã cho phép người sở hữu thị thực AIP mua nhà trị giá ít nhất 5 triệu NZD.
Chính phủ New Zealand đã quảng bá chương trình thị thực AIP như một phần của chương trình nghị sự rộng lớn hơn mang tên "Hướng tới tăng trưởng" nhằm nâng cao năng suất, mở rộng doanh nghiệp và tạo việc làm, ngay cả khi các nhà phê bình về thị thực đầu tư trên toàn cầu đặt câu hỏi liệu những chương trình như thế có mang lại lợi ích kinh tế lâu dài hay không.
Sáng 24-4, tại Trụ sở Trung ương Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã điện đàm với Thủ tướng Úc Anthony Albanese.
Theo thông tin từ Bộ Ngoại giao, tại cuộc điện đàm, Thủ tướng Anthony Albanese chúc mừng Tổng Bí thư Tô Lâm được Quốc hội khóa XVI tín nhiệm bầu giữ chức Chủ tịch nước. Ông khẳng định Úc quan tâm và mong muốn tăng cường hơn nữa quan hệ với Việt Nam trên tất cả các lĩnh vực.
Nhà lãnh đạo Úc bày tỏ ấn tượng trước sự phát triển nhanh chóng và toàn diện của Việt Nam, nhấn mạnh những thành tựu này đều xuất phát từ sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Thủ tướng Anthony Albanese khẳng định Úc luôn đồng hành, ủng hộ, hỗ trợ Việt Nam trong thực hiện cải cách nhằm đạt mục tiêu trở thành nước có thu nhập cao vào năm 2045.
Nhà lãnh đạo Úc kế đó nhấn mạnh sự ổn định, an ninh và thịnh vượng của Úc gắn kết sâu sắc với các quốc gia Đông Nam Á, trong đó Việt Nam là một trong những đối tác quan trọng hàng đầu và Úc luôn ủng hộ mạnh mẽ vai trò trung tâm của ASEAN.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chúc mừng Thủ tướng Anthony Albanese và Công Đảng giành thắng lợi trong cuộc tổng tuyển cử tháng 5-2025, cũng như việc triển khai hiệu quả những chính sách lớn trong quản trị, ổn định kinh tế vĩ mô, an sinh xã hội, chuyển đổi năng lượng và kinh tế xanh.
Ông bày tỏ tin tưởng Úc sẽ tiếp tục phát triển thịnh vượng và đóng góp tích cực cho hòa bình, ổn định và phát triển thịnh vượng ở khu vực và trên thế giới.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đánh giá Úc luôn là người bạn tin cậy, là Đối tác chiến lược toàn diện giàu tiềm năng và có vị thế, vai trò ngày càng tăng ở khu vực, cùng chia sẻ với Việt Nam nhiều lợi ích chiến lược cũng như các điểm tương đồng về phát triển bao trùm, chuyển đổi xanh, kinh tế số và tự chủ chiến lược.
Hai nhà lãnh đạo vui mừng nhận thấy quan hệ Việt Nam - Úc ngày càng phát triển mạnh mẽ, tin cậy, thực chất và hiệu quả, các lĩnh vực trụ cột trong Chương trình Hành động triển khai quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện 2024 - 2027 đều được triển khai đúng tiến độ, đến nay đã cơ bản hoàn thành 96%.
Đánh giá tình hình thế giới có nhiều biến động phức tạp, tác động tiêu cực đến chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu, hai bên nhất trí tăng cường phối hợp để góp phần giải quyết các vấn đề quốc tế cùng quan tâm, trong đó có an ninh, an toàn hàng hải và an ninh năng lượng.
Hai nhà lãnh đạo nhất trí tăng cường tin cậy chính trị thông qua duy trì đều đặn các trao đổi và tiếp xúc trên tất các kênh Đảng, Nhà nước và giao lưu Nhân dân. Bên cạnh đó thúc đẩy thực chất, hiệu quả hợp tác về quốc phòng - an ninh, thương mại - đầu tư, khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, ứng phó với biến đổi khí hậu, năng lượng và hợp tác biển.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm mong Chính phủ Úc tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi và hỗ trợ các hội trí thức, chuyên gia, nhà khoa học Việt Nam và cộng đồng người Việt tại Úc ngày càng phát triển, cũng như giúp các giá trị văn hóa của Việt Nam đến gần hơn với người dân Úc.
Nhân dịp này, phía Việt Nam mong đón Thủ tướng Anthony Albanese sớm thăm lại. Phía Úc cũng mời Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm sang thăm Úc vào thời điểm thích hợp.
Sau gần hai tháng chiến sự với Iran bùng phát, những dấu hiệu lo ngại trong đảng Cộng hòa ngày càng hiện rõ. Dù phần lớn vẫn công khai ủng hộ Tổng thống Donald Trump, các nghị sĩ và chiến lược gia của đảng này đang rơi vào thế khó xử, khi xung đột kéo dài vượt dự tính khiến giá xăng tăng, kéo theo nhiều loại chi phí tăng theo.
Theo dữ liệu của GasBuddy, giá xăng trung bình tại các trạm bơm Mỹ đã vượt 4 USD cho mỗi gallon (3,78 lít) trong phần lớn tháng 4. Hồi tháng 2, trước chiến sự, giá xăng trung bình tại Mỹ dao động dưới mốc 3 USD mỗi gallon và chưa lần nào vượt 3,25 USD suốt một năm qua.
Theo khảo sát của Pew, giá xăng cao là hậu quả khiến người Mỹ lo ngại nhất về chiến sự Iran. Khoảng 69% người Mỹ được Pew hỏi hồi cuối tháng 3 trả lời họ lo ngại về giá xăng, trong đó 45% "cực kỳ lo ngại". Nỗi bất an bên trong đảng Cộng hòa là có cơ sở, bởi đảng này gần đây có kết quả không như kỳ vọng tại một số cuộc bầu cử.
Ứng viên đảng Dân chủ Shawn Harris thua đối thủ Cộng hòa Clay Fuller trong cuộc bầu cử đặc biệt ở bang Georgia hồi đầu tháng 4 để lấp một ghế trống tại Hạ viện. Tuy nhiên, Harris chỉ thua Fuller 12 điểm phần trăm, ở bang mà ông Trump năm 2024 thắng áp đảo với chênh lệch 37 điểm. Ở Wisconsin, ứng viên được đảng Dân chủ hậu thuẫn đắc cử thẩm phán tòa án tối cao bang. Những kết quả này cho thấy cử tri Mỹ dường như đang muốn có sự thay đổi.
"Chúng ta sẽ khó có thể xoay chuyển tình thế ngay lập tức", Barrett Marson, chiến lược gia kỳ cựu của đảng Cộng hòa tại bang Arizona, nói với Politico. "Thời gian không đứng về phía Tổng thống, khi cuộc bầu cử tháng 11 đang đến gần".
Nỗi lo cử tri quay lưng
Nhà Trắng được cho là đã ngầm ấn định ngày 15/4 làm mốc khởi động chiến dịch vận động cho cuộc bầu cử giữa kỳ. Đây là hạn chót để người dân Mỹ thực hiện quyết toán thuế thu nhập năm 2025 và đảng Cộng hòa dự định nhấn mạnh chính sách thuế của Tổng thống Trump đã giúp mọi người có thêm các khoản hoàn thuế để trang trải cuộc sống.
Tuy nhiên, mọi tính toán của đảng Cộng hòa giờ đây đã bị đảo lộn. Việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz, huyết mạch năng lượng của thế giới, đã khiến giá nhiên liệu tăng mạnh. Nỗ lực đàm phán của ông Trump đến nay chưa thành công và Iran tiếp tục đóng cửa Hormuz chỉ sau vài giờ mở lại hôm 18/4.
Patrick Penfield, chuyên gia về chuỗi cung ứng tại Trường Quản lý Whitman thuộc Đại học Syracuse ở New York, cho hay nếu Mỹ và Iran không đạt được thỏa thuận hòa bình trong tháng 4, giá xăng trung bình ở Mỹ có thể tăng lên 5 USD mỗi gallon vào giữa tháng 5.
"Tôi mong chuyện này chấm dứt càng sớm càng tốt, tốt nhất là ngay lập tức", hạ nghị sĩ Cộng hòa Tim Burchett nói.
Burchett cho biết ông ngày nào cũng nhận được những phàn nàn từ cử tri tại khu vực ông đại diện về tình trạng giá xăng và phân bón leo thang do eo biển Hormuz bị phong tỏa. Nghị sĩ này dự đoán cử tri sẽ đổ lỗi cho đảng Cộng hòa trong bầu cử giữa kỳ.
"Tôi nghĩ đã đến lúc cần tính đến cách kết thúc chiến sự", thượng nghị sĩ Josh Hawley trả lời WSJ. "Chúng ta cần một chiến lược rút lui để có thể nhanh chóng kéo giá năng lượng trong nước xuống. Giá đang rất, rất cao. Tôi nghe người dân nhắc đến điều này liên tục khi xuống cơ sở".
Thượng nghị sĩ Jon Husted chung quan điểm, cho rằng chiến dịch nhằm vào Iran cần sớm hoàn tất.
"Tổng thống đã nói sẽ chỉ mất vài tuần, không phải vài tháng. Ông ấy nên bám sát mục tiêu đó", ông Husted nói. "Cứ mỗi ngày kéo dài, người dân lại càng khó hiểu lý do chúng ta tham chiến".
CNN dẫn hai nguồn thạo tin nói một số nghị sĩ Cộng hòa đã bày tỏ lo ngại rằng Nhà Trắng đang đánh giá thấp tác động mà chiến sự với Iran gây ra, nhưng chưa rõ họ đã truyền đạt đến Tổng thống Trump hay chưa.
"Có mối liên hệ giữa sự ủng hộ dành cho Tổng thống và kết quả đảng cầm quyền nhận được trong bầu cử giữa kỳ. Đơn giản là vậy", Whit Ayres, chuyên gia thăm dò ý kiến của đảng Cộng hòa, nói. "Cử tri đang thất vọng và không hài lòng. Tình trạng này đã kéo dài một thời gian và ngày càng rõ rệt hơn".
Tiến thoái lưỡng nan
Điều đáng chú ý là dù lo ngại gia tăng, phần lớn nghị sĩ Cộng hòa vẫn chưa sẵn sàng hành động để hạn chế quyền lực chiến tranh của Tổng thống. Hạ viện và Thượng viện, do phe Cộng hòa kiểm soát, trong tuần qua đều bác bỏ các nghị quyết do phe Dân chủ đề xuất, yêu cầu ông Trump phải xin phép quốc hội để tiếp tục chiến dịch tại Iran. Đây là lần thứ hai Hạ viện phủ quyết nghị quyết, ở Thượng viện là lần thứ tư.
Lập trường này phản ánh tình thế lưỡng nan của phe Cộng hòa. Nhiều nghị sĩ muốn nhanh chóng kết thúc xung đột, nhưng họ lo ngại rằng việc siết quyền lực hoặc nguồn lực của Tổng thống trong thời điểm hiện tại có thể gây ra rủi ro.
"Điều gì xảy ra nếu chúng ta rút quân ngay lập tức? Điều gì xảy ra nếu chúng ta cắt nguồn lực cho các binh sĩ đang ở chiến trường?", thượng nghị sĩ Todd Young đặt câu hỏi. Theo ông, những kịch bản này chưa được xem xét đầy đủ và việc chính trị hóa vấn đề có thể dẫn đến hệ quả khó lường.
Phe Dân chủ tuyên bố họ sẽ tạo ra nhiều cơ hội để các đồng nghiệp đảng Cộng hòa kiềm chế ông Trump, bằng cách yêu cầu tổ chức bỏ phiếu về quyền hạn chiến tranh của Tổng thống mỗi tuần, cho đến khi cuộc chiến kết thúc.
"Tôi biết họ ngày càng bất an trong lòng vì những hệ quả ngày càng tăng đối với người nộp thuế, cũng như áp lực đè nặng lên quân đội", thượng nghị sĩ Dân chủ Tim Kaine nói. "Chúng tôi sẽ hỏi 'các ông đã thấy đủ chưa?' và đến một lúc nào đó, họ buộc phải hành động".
Một điều được coi là tích cực với đảng Cộng hòa là kết quả các thăm dò cho thấy quan điểm của cử tri về đảng Dân chủ hầu như không cải thiện. Điều này đồng nghĩa đảng Cộng hòa vẫn có cơ hội thuyết phục cử tri, nếu họ thể hiện tốt trong những tháng trước bầu cử giữa kỳ.
Các cố vấn của Tổng thống Trump đã thúc giục đảng Cộng hòa làm nổi bật sự khác biệt giữa hai đảng. Họ cho rằng các nghị sĩ nên vừa quảng bá chính sách, vừa tự định vị mình như một "lá chắn", nhằm ngăn đảng Dân chủ theo đuổi một chương trình nghị sự cấp tiến hơn.
Một chiến lược gia Cộng hòa ở bang Georgia cho rằng bầu cử giữa kỳ vốn dĩ đã khó khăn ngay từ trước chiến sự Iran. Do đó, kết quả của các cuộc bầu cử đặc biệt "chỉ xác nhận điều mà phe Cộng hòa đã biết từ trước là chúng tôi sẽ phải nỗ lực nhiều hơn bao giờ hết".
