Dù vậy, cho tới nay, tuy luật có quy định nội dung trên giấy xác nhận khuyết tật, quy chuẩn vẫn đang mỗi nơi mỗi khác, đôi khi gây chuyện dở khóc dở cười.
Một ví dụ với anh Hoàng, một người khiếm thính, khi làm thủ tục ưu tiên cho người khuyết tật, anh xuất trình giấy xác nhận khuyết tật đầy đủ, nhưng trên giấy lại không có ảnh. Nhân viên nghi ngờ anh dùng giấy giả nên yêu cầu anh xuất trình thêm cả căn cước công dân.
Những tình huống dở khóc dở cười tại các điểm tham quan, dịch vụ công cộng, hay thậm chí trong các giao dịch hành chính như vậy không hiếm, cho thấy giấy xác nhận khuyết tật ở nhiều nơi cấp bị thiếu tính nhận diện và tiện dụng.
Luật Người khuyết tật năm 2010 dành hẳn Chương II (từ Điều 15 đến Điều 20) quy định về việc xác nhận khuyết tật. Cụ thể, Điều 19 nêu rõ giấy xác nhận khuyết tật phải có các nội dung cơ bản như: Thông tin nhân thân (họ tên, ngày sinh, giới tính), nơi cư trú, dạng khuyết tật, mức độ khuyết tật. Đây là những yếu tố cốt lõi để làm căn cứ hưởng chính sách.
Tuy nhiên, luật lại không quy định về các yếu tố hình thức, nên kích thước giấy xác nhận khuyết tật mỗi tỉnh, thành, thậm chí là phường, xã hiện nay lại một dạng khác nhau, chất liệu cũng đủ màu bằng bìa xanh, đỏ, trắng…
Ảnh nhận diện trên giấy có nơi yêu cầu, có nơi không yêu cầu. Yếu tố bảo mật, chống giả rất thấp.
Khoảng trống này dẫn đến một thực tế là một loại giấy tờ pháp lý nhưng lại thiếu tính chuẩn hóa tối thiểu của một công cụ nhận diện.
Khi giấy xác nhận khuyết tật không có ảnh, không có yếu tố nhận diện rõ ràng, việc kiểm tra trở nên khó khăn. Nhân viên dịch vụ buộc phải đặt câu hỏi: “Liệu người sử dụng có đúng là người được cấp giấy?”.
Từ đó phát sinh yêu cầu xuất trình thêm căn cước công dân, thậm chí là tranh cãi, giải thích mất thời gian và đã có trường hợp bị từ chối quyền lợi vì nghi ngờ.
Ở góc độ quản lý dịch vụ, phản ứng này dễ hiểu nhằm tránh gian lận. Nhưng ở góc độ người khuyết tật, đó lại là một trải nghiệm bị tổn thương và thiếu tôn trọng.
Đáng chú ý, nhiều người khuyết tật thừa nhận họ không mang theo giấy xác nhận khuyết tật vì đa số giấy xác nhận khuyết tật kích thước lớn khổ 12x15cm (thậm chí là 15x20cm) nên không vừa ví. Chất liệu bìa rất dễ hỏng khi liên tục phải mang theo, gây bất tiện khi sử dụng thường xuyên.
Điều này khiến đôi khi một giấy tờ quan trọng trở nên… “có cũng như không”.
Một ví dụ đáng chú ý đến từ chính sách giao thông công cộng tại Hà Nội, đó là thẻ xe buýt miễn phí dành cho người khuyết tật được thiết kế nhỏ gọn (kích thước tương đương thẻ ATM), có ảnh nhận diện, có mã số cá nhân và được làm bằng chất liệu nhựa bền.
Không chỉ vậy, từ cuối năm 2024, thành phố đã quyết định bỏ thời hạn sử dụng thẻ đối với người khuyết tật, người cao tuổi và người có công – một cải cách mang tính nhân văn và giảm thủ tục hành chính đáng kể.
Tại Hà Nội, thực tế cho thấy nhiều người khuyết tật sử dụng thẻ xe buýt miễn phí như một công cụ thay thế giấy xác nhận khuyết tật trong các tình huống cần xác nhận. Điều này đặt ra một câu hỏi đáng suy ngẫm: Vì sao một loại thẻ dịch vụ lại được thiết kế tối ưu hơn cả giấy tờ pháp lý gốc?
Theo Công ước Liên hợp quốc về quyền của người khuyết tật (CRPD), người khuyết tật được nhìn nhận không chỉ qua khiếm khuyết cơ thể, mà còn qua sự tương tác với các rào cản xã hội.
Điều này dẫn đến một nguyên tắc quan trọng: mọi công cụ hành chính liên quan đến người khuyết tật phải hướng tới việc giảm rào cản, không tạo thêm rào cản.
Trong khi đó, cách tiếp cận hiện nay của Việt Nam vẫn thiên về xác nhận tình trạng y tế, chưa chú trọng đầy đủ đến tính thuận tiện và khả năng sử dụng trong đời sống xã hội.
Giấy xác nhận khuyết tật nếu không được thiết kế phù hợp có thể vô tình trở thành một “rào cản mềm”. Vấn đề chuẩn hóa không chỉ nằm ở kỹ thuật, mà là phục vụ cho quyền con người.
• Nhận diện rõ ràng: có ảnh, thông tin định danh
• Bền vững: chất liệu phù hợp với sử dụng lâu dài
• Tiện dụng: kích thước nhỏ gọn, dễ mang theo
• Thống nhất: áp dụng trên toàn quốc
• Tôn trọng: sử dụng ngôn ngữ chuẩn mực, không kỳ thị
Ngoài ra, trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia, cần hướng tới:
• Tích hợp giấy xác nhận khuyết tật vào cơ sở dữ liệu dân cư
• Liên thông với căn cước công dân
• Cho phép xác thực điện tử khi cần thiết
Ban hành chuẩn quốc gia về giấy xác nhận khuyết tật
• Kích thước thống nhất (đề xuất 8cm x 5cm)
• Bắt buộc có ảnh
• Chất liệu nhựa cứng
• Tích hợp định danh cá nhân
• Sử dụng mã số định danh để đồng bộ dữ liệu
• Chuẩn hóa ngôn ngữ mô tả khuyết tật, loại bỏ các thuật ngữ mang tính kỳ thị, dân dã
• Xem xét thời hạn sử dụng linh hoạt, đối với khuyết tật vĩnh viễn, có thể cấp thẻ không thời hạn
• Đẩy mạnh số hóa:
Phát triển phiên bản điện tử của giấy xác nhận khuyết tật
Kết nối với các hệ thống dịch vụ công
Đồng bộ hóa giấy xác nhận khuyết tật không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà là bước đi cần thiết để chuyển từ tư duy “quản lý đối tượng” sang “phục vụ công dân”, ở đây là những công dân dễ bị tổn thương.
Say xe luôn là "nỗi ám ảnh" của nhiều người. Say xe thực chất xuất phát từ sự "xung đột giác quan". Khi ngồi trên xe, mắt thường thấy cảnh vật bên trong dường như đứng yên, trong khi tai trong – bộ phận giữ thăng bằng – lại cảm nhận được sự chuyển động. Chính sự mâu thuẫn này khiến não bộ lúng túng, từ đó gây ra cảm giác chóng mặt, buồn nôn, thậm chí là đau đầu và mệt lả.
Theo khảo sát của Science Focus, khoảng 1/3 dân số dễ bị say tàu xe. Khảo sát này cũng cho thấy 46% hành khách xe hơi từng gặp triệu chứng trong 5 năm gần đây, và 59% trong suốt đời. Say xe động ảnh hưởng lớn đến trải nghiệm du lịch, khiến nhiều người ngại di chuyển xa.
Say xe uống gì là thắc mắc phổ biến khi nhiều người gặp buồn nôn, chóng mặt lúc di chuyển. Chọn đúng đồ uống giúp giảm khó chịu, ổn định cơ thể và chủ động kiểm soát tình trạng say xe trong suốt hành trình.
Dưới đây là một số cách chống say xe:
- Uống nước gừng ấm: Gừng là nguyên liệu tự nhiên thường được sử dụng để làm dịu cảm giác buồn nôn. Một số nghiên cứu cho thấy, gừng có thể hỗ trợ giảm co thắt dạ dày và cải thiện hoạt động tiêu hóa. Uống một cốc nước gừng ấm trước khi lên xe khoảng 10-15 phút giúp làm ấm cơ thể, giảm cảm giác đầy bụng. Ngoài ra, hương thơm nhẹ của gừng cũng giúp thư giãn tinh thần và giảm lo lắng khi di chuyển.
- Uống nước chanh pha loãng: Chanh giàu vitamin C rất tốt cho sức khỏe. Nước chanh loãng có vị chua nhẹ, dễ uống và tạo cảm giác tươi mát. Hàm lượng vitamin C tự nhiên trong chanh giúp làm sạch khoang miệng và mang lại cảm giác tỉnh táo. Với người dễ buồn nôn, vị chua dịu có thể giúp giảm cảm giác khó chịu do dạ dày bị kích thích. Tuy nhiên, người có dạ dày nhạy cảm nên pha loãng và uống từng ngụm nhỏ để tránh gây xót.
Ngày 28-4, lãnh đạo Công an phường Ba Ngòi cho biết đơn vị này đang thực hiện chương trình "Đổi tiếng pô ồn ào lấy hạt gao thơm".
Theo Công an phường Ba Ngòi, thời gian qua trên địa bàn phường xuất hiện tình trạng thanh thiếu niên chạy xe máy gắn pô độ, pô chế gây tiếng ồn, mất an ninh trật tự, ảnh hưởng đến đời sống người dân.
Vì vậy ngoài việc tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các trường hợp nêu trên, Công an phường Ba Ngòi đã áp dụng chương trình "Đổi tiếng pô ồn ào lấy hạt gao thơm" nhằm tạo điều kiện cho thanh thiếu niên khắc phục vi phạm giao thông và chung tay xây dựng nếp sống văn minh.
Theo đó, chương trình áp dụng cho tất cả thanh thiếu niên và người dân đang sử dụng xe máy gắn pô độ, pô chế gây tiếng ồn lớn, không đúng quy chuẩn kỹ thuật.
Hình thức thực hiện chủ xe tự giác tháo gỡ pô độ chế và lắp lại pô nguyên bản (pô zin) cho xe.
Sau đó mang chiếc pô độ chế đã tháo đến giao nộp tại trụ sở Công an phường Ba Ngòi (số 49 Hooc Gia, tổ dân phố Giải Phóng, phường Ba Ngòi), với mỗi trường hợp tự nguyện giao nộp, công an phường sẽ gửi tặng ngay 1 bao gạo 10kg.
Công an phường Ba Ngòi cũng cho biết việc tự nguyện đổi pô độ chế không chỉ giúp an toàn cho người tham gia giao thông mà còn trả lại sự bình yên cho khu phố.
Khoảng 20h50 ngày 25/4, anh Phạm Anh Thái, chủ một cửa tiệm bánh thuộc phường Sài Gòn (TPHCM), ra trông coi cửa hàng, thấy một vị khách ngoại quốc ghé vào mua. Thời điểm này, quán chuẩn bị tới giờ đóng cửa.
Tại đây, khách lựa chọn vài loại bánh ngọt gồm tiramisu, brownie (bánh nướng ngọt) và mousse xoài (loại bánh lạnh không cần lò nướng) với tổng hóa đơn khoảng 200.000 đồng.
Khi thanh toán, vị khách không mang theo tiền mặt, chỉ có thẻ ngân hàng. Trong khi đó, cửa tiệm chưa hỗ trợ quẹt thẻ. Vị khách bối rối, định rời đi với vẻ mặt ngại ngần xen lẫn chút tiếc nuối. Thấy vậy, anh Thái đề nghị khách mang bánh về, hôm khác quay lại thanh toán sau.
Vị khách ngoại quốc rất bất ngờ với quyết định này. Anh cảm ơn chủ tiệm rồi mang bánh ra về.
Hôm sau, các nhân viên cho biết vẫn chưa thấy khách quay lại khiến anh Thái thoáng chút suy nghĩ rằng, có thể đây là khách du lịch và đã rời Việt Nam để về nước.
Tuy nhiên, đúng thời điểm cửa hàng chuẩn bị đóng cửa, vị khách nước ngoài lại xuất hiện. Anh thanh toán đầy đủ hóa đơn hôm trước và mua thêm nhiều loại bánh khác. Tổng hóa đơn khoảng 500.000 đồng.
Trong lúc trò chuyện, vị khách biết anh Thái là chủ tiệm nên đã gừi lời khen ngợi bằng tiếng Anh "Amazing shop" (tạm dịch: cửa hàng tuyệt vời), thể hiện sự ấn tượng với trải nghiệm tại đây.
Chia sẻ với phóng viên Dân trí, anh Thái cho biết đây không phải là lần cửa tiệm bán chịu hàng cho khách.
Trước đó, khi còn hoạt động tại cơ sở cũ trên đường Mạc Đĩnh Chi, cửa tiệm cũng từng nhiều lần linh hoạt xử lý những tình huống tương tự với những khách quên không mang tiền mặt.
"Với những trường hợp mua chịu, lần nào khách cũng quay lại gửi tiền và thậm chí nhiều người trong số đó còn trở thành khách quen", chủ tiệm trao đổi.
Mới đây, anh Thái chia sẻ câu chuyện của mình lên trang cá nhân, thu hút hàng chục nghìn lượt yêu thích và bình luận. Trong đó, nhiều người cho rằng cách giữ chân khách hàng bằng lối ứng xử tinh tế, linh hoạt là điều nên học hỏi.
"Đây là điều những người làm dịch vụ cần có. Sự tin tưởng, thiện chí và cách giải quyết tình người của chủ tiệm góp phần tạo nên hình ảnh đẹp, thân thiện trong mắt khách nước ngoài", tài khoản Phương Xuân nhận xét.
