Nhiều ý kiến tâm huyết để tái hiện một phần quá khứ huy hoàng của di tích hơn 1.000 năm tuổi đã được gợi mở tại hội thảo khoa học “Nghiên cứu bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa Phật viện Đồng Dương” tổ chức ở Đà Nẵng ngày 15-5.
Di tích Phật viện Đồng Dương từng là trung tâm Phật giáo tiêu biểu của Vương quốc Champa cổ. Đồng thời là di sản có giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa, kiến trúc, tôn giáo và khảo cổ học của Việt Nam và khu vực Đông Nam Á.
Theo bà Nguyễn Thị Anh Thi – Phó chủ tịch UBND TP Đà Nẵng, thực trạng di tích hiện nay đặt ra nhiều trăn trở đối với một di sản từng có vị thế đặc biệt trong lịch sử Phật giáo Champa.
Bởi dù đã được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt từ năm 2016, tuy nhiên công tác bảo tồn và phát huy giá trị di tích vẫn chưa tương xứng với tầm vóc vốn có. Trong đó chủ yếu dừng lại ở các giải pháp tạm thời, chưa hình thành được định hướng nghiên cứu và bảo tồn tổng thể, dài hạn, bền vững.
“Bảo tồn di sản không chỉ dừng ở việc gìn giữ dấu tích vật chất, mà cần hướng tới bảo tồn giá trị văn hóa, lịch sử, tinh thần và bản sắc cộng đồng, đồng thời hài hòa giữa bảo tồn và phát triển bền vững.
Chúng tôi hy vọng việc xây dựng một chiến lược tổng thể, dài hạn cho Phật viện Đồng Dương là yêu cầu cấp thiết, nhằm khẳng định và phát huy giá trị di sản trong dòng chảy văn hóa dân tộc và hội nhập quốc tế” – bà Thi nói.
Trước một phế tích chỉ còn lại một ngọn tháp đang chống chọi với mưa nắng, nhiều đại biểu đặt vấn đề ứng dụng công nghệ số trong bảo tồn và phục dựng.
Theo hòa thượng Thích Truyền Khải, các công nghệ hiện đại như quét 3D, mô hình hóa kiến trúc, thực tế ảo (VR) hay thực tế tăng cường (AR) có thể giúp tái hiện không gian của những công trình đã bị hư hại hoặc mất dấu tích, đặc biệt phù hợp với di tích khảo cổ như Phật viện Đồng Dương.
Bởi hiện nay di tích này có rất nhiều tư liệu hình ảnh từ đầu thế kỷ trước, nhưng phần lớn kiến trúc nguyên gốc đã không còn tồn tại đầy đủ.
Thông qua các mô hình số, các nhà nghiên cứu có thể phân tích cấu trúc kiến trúc, so sánh với các công trình Champa cùng thời và từ đó đưa ra những giả thuyết khoa học về hình dạng ban đầu của quần thể Phật viện, từ đó giúp các nhà nghiên cứu có thể tiếp cận di tích dưới nhiều góc độ khác nhau.
Trong khi đó nhà nghiên cứu Nguyễn Đức Tuấn, Chủ tịch Hội Di sản văn hóa TP Đà Nẵng, cho rằng trong bối cảnh Đà Nẵng mới hiện nay, việc phát huy giá trị di tích cần gắn với việc phát triển du lịch theo hướng bền vững, có kiểm soát và phù hợp với đặc thù của di sản.
Ông cho rằng đối với Phật viện Đồng Dương, do tính chất là một phế tích khảo cổ có giá trị khoa học cao nhưng các thành phần kiến trúc còn lại tương đối ít ỏi, nên việc phát triển du lịch đại trà là không phù hợp.
Thay vào đó cần ưu tiên các loại hình du lịch chuyên biệt, có hàm lượng tri thức cao, như du lịch trải nghiệm văn hóa – lịch sử và du lịch kết hợp nghiên cứu.
“Tôi cho rằng có thể thiết lập các tuyến tham quan có tính liên kết vùng. Trong đó Đồng Dương được kết nối với Thánh địa Mỹ Sơn và các khu đền tháp Champa khác, qua đó hình thành một “hành lang di sản Champa”.
Mô hình này cho phép đặt Đồng Dương trong một không gian văn hóa rộng lớn, giúp du khách tiếp cận di sản không chỉ như những điểm đến riêng lẻ, mà là một hệ thống liên hoàn, phản ánh đầy đủ hơn tiến trình lịch sử – văn hóa của Champa” – ông Tuấn nói.
Ông Tuấn đề xuất có thể khai thác hình thức du lịch hành hương như một hướng phát triển bổ trợ, thông qua việc xây dựng các công trình mang yếu tố Phật giáo hoặc tự viện nằm ngoài khu vực bảo vệ của di tích.
Giải pháp này vừa đáp ứng nhu cầu tâm linh của tín đồ và du khách, vừa đảm bảo không gây tác động đến cấu trúc nguyên gốc và tính xác thực của di tích…
Ngay trước kỳ nghỉ Giỗ Tổ Hùng Vương, 30.4 và 1.5, nhu cầu tìm kiếm và đặt phòng khách sạn của du khách Việt đang ghi nhận mức tăng mạnh. Dữ liệu từ nền tảng du lịch trực tuyến Agoda cho thấy, lượng tìm kiếm cơ sở lưu trú nội địa tăng tới 81% so với cùng kỳ năm ngoái.
Năm nay, việc các ngày lễ rơi vào cùng một tuần tạo điều kiện thuận lợi để người lao động dễ dàng kéo dài kỳ nghỉ nếu chủ động sắp xếp thêm thời gian. Danh sách các điểm đến được tìm kiếm nhiều nhất từ ngày 24.4 đến 2.5.2026. Theo dữ liệu, Vũng Tàu (TP.HCM) là điểm đến tăng trưởng mạnh nhất với mức tăng 101% so với năm ngoái. Theo sau là Nha Trang (tăng 96%), Đà Nẵng (tăng 89%) và Phan Thiết (tăng 72%). Đây đều là những điểm đến biển quen thuộc, có lợi thế về khoảng cách di chuyển và hệ thống lưu trú đa dạng.
Đà Lạt là điểm đến không có biển duy nhất góp mặt trong nhóm được tìm kiếm nhiều nhất, với mức tăng 45%. Trong điều kiện thời tiết nắng nóng gay gắt, nhiệt độ nhiều nơi tiệm cận 40 độ C, các khu vực có khí hậu mát mẻ trở thành lựa chọn thay thế hợp lý cho du khách muốn "trốn nóng".
Theo đại diện Agoda, du khách Việt lựa chọn các chuyến đi ngắn, chi phí vừa phải nhưng vẫn đảm bảo chất lượng dịch vụ đang trở thành xu hướng phổ biến trong dịp lễ năm nay.
Du lịch nước ngoài dịp lễ năm nay ghi nhận mức tăng trưởng 9% so với cùng kỳ. Bangkok và Singapore vẫn duy trì sức hút quen thuộc, trong khi đó Tokyo và Seoul ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng lần lượt 49% và 20%. Đài Bắc cũng tiếp tục nằm trong nhóm điểm đến được tìm kiếm nhiều.
Tu viện Huyền Không được xem là một công trình độc đáo bậc nhất nhờ kỹ thuật xây dựng “thách thức trọng lực”.
Theo trang China Culture, chùa treo nằm dưới chân núi Hằng Sơn - một trong “Ngũ nhạc” linh thiêng của Trung Quốc - cách thành phố Đại Đồng khoảng 80km.
Công trình được xây dựng vào cuối thời Bắc Ngụy, khoảng thế kỷ VI, và gắn với truyền thuyết về một nhà sư tên Liễu Nhiên.
Điểm khiến Tu viện Huyền Không trở nên nổi tiếng là toàn bộ công trình gần như “treo lơ lửng” trên vách đá cao khoảng 75m so với mặt đất.
Phần lớn kết cấu được giữ bằng các thanh xà gỗ sồi cắm sâu vào hốc đá khoét trong núi, trong khi hệ thống chịu lực chính lại được giấu bên trong vách đá. Công trình còn được gia cố bằng xích sắt và dầm gỗ để tăng độ ổn định.
Nhìn từ xa, ngôi chùa giống như dính chặt vào sườn núi. Các hành lang gỗ nhỏ hẹp nối liền khoảng 40 gian điện và đình, tạo nên cảm giác vừa mong manh vừa kỳ vĩ. Vị trí đặc biệt này không chỉ nhằm tạo cảnh quan mà còn giúp công trình tránh được mưa lớn, ánh nắng trực tiếp và đá lở từ trên núi.
Bên trong chùa có các tượng thờ của Đức Phật, Khổng Tử và Lão Tử cùng tồn tại trong một không gian duy nhất. Đây được xem là biểu tượng cho tư tưởng “tam giáo hợp nhất” từng phổ biến trong lịch sử Trung Quốc.
Trải qua hơn 1.400 năm, sau nhiều đợt trùng tu, ngôi chùa dần mở rộng quy mô và trở thành một trong những công trình kiến trúc trên vách đá hiếm có của Trung Quốc cổ đại.
Dù tồn tại qua hàng chục thế kỷ, Tu viện Huyền Không vẫn khiến giới kỹ sư và kiến trúc sư hiện đại kinh ngạc. Các chuyên gia cho rằng người xưa đã tận dụng địa hình tự nhiên cực kỳ khéo léo. Phần mái đá nhô ra phía trên giúp chắn mưa, trong khi vị trí nằm trong hẻm núi hạn chế tác động của ánh nắng và gió mạnh.
Ngày nay, Tu viện Huyền Không là một trong những điểm du lịch nổi tiếng nhất khu vực Đại Đồng, cùng với quần thể hang đá Vân Cương.
Để đến được địa điểm này, từ Bắc Kinh, du khách có thể đi tàu cao tốc đến Đại Đồng trong khoảng 2-2,5 giờ
Từ trung tâm Đại Đồng, Tu viện Huyền Không nằm cách khoảng 65-80km, thời gian di chuyển khoảng 1,5 giờ bằng ô tô. Du khách có thể đi xe buýt từ ga tàu hoặc bến xe Đại Đồng đến huyện Hồn Nguyên (Hunyuan), sau đó bắt taxi hoặc xe trung chuyển vào khu thắng cảnh.
Theo trang China Highlights, hiện có cả tuyến xe buýt trực tiếp từ khu phố cổ Đại Đồng đến trung tâm du khách của chùa treo, giá khoảng 39 nhân dân tệ/người. Từ đây, khách tiếp tục đi các chuyến xe buýt để vào khu vực tham quan chính.
Việc gọi xe qua ứng dụng công nghệ là lựa chọn thuận tiện nhất nếu đi theo nhóm hoặc muốn chủ động thời gian.
Một số du khách khuyên nên đến sớm vào buổi sáng vì lượng khách rất đông, đặc biệt vào mùa du lịch cao điểm.
Theo các trang du lịch địa phương, vé tham quan khu vực bên dưới chùa khoảng 15 nhân dân tệ (khoảng 58.000 đồng), trong khi vé leo vào bên trong công trình khoảng 100 nhân dân tệ (khoảng 387.000 đồng) do giới hạn số lượng khách mỗi ngày nhằm bảo tồn di tích.
Những ngày này, vào khoảng tháng 3 âm lịch, vùng biển quanh Lý Sơn lại rộn ràng mùa cá kình non. Theo dòng nước, những đàn cá xuất hiện dày đặc ven bờ - báo hiệu mùa sinh sôi của loài cá mà ngư dân Lý Sơn, Quảng Ngãi quen gọi là cá bù nú hay cá giò.
Với nhiều ngư dân, đây là "lộc biển" đầu mùa. Tuy nhiên cá kình ở giai đoạn này chưa mang lại giá trị kinh tế đáng kể. Phần lớn sản lượng đánh bắt chỉ dùng để làm mắm hoặc thức ăn chăn nuôi, với giá bán rất thấp.
Ngược lại, nếu để cá phát triển thêm một thời gian ngắn, khi đạt kích cỡ khoảng 10 con/kg, giá bán có thể lên trên 150.000 đồng/kg - và còn cao hơn nữa khi cá trưởng thành hoàn toàn.
Với sự chênh lệch giá trị đó, UBND đặc khu Lý Sơn kêu gọi bà con đừng vì cái lợi nhỏ trước mắt mà bỏ qua cái lợi lớn hơn về lâu dài.
Mối lo lớn nhất là việc khai thác cá non ồ ạt sẽ làm suy giảm nguồn lợi thủy sản, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của người dân khi hệ sinh thái biển bị tổn hại. Vì vậy chính quyền đặc khu đã phát đi thông điệp kêu gọi ngư dân thay đổi thói quen: không đánh bắt ồ ạt cá kình non trong mùa sinh sản.
"Nhường" lại cho biển một khoảng thời gian để cá sinh trưởng không chỉ là bài toán kinh tế, mà còn là trách nhiệm với hệ sinh thái. Khi nguồn lợi được bảo vệ, ngư dân sẽ có điều kiện khai thác ổn định, bền vững hơn.
Là địa phương đang phát triển mạnh du lịch biển đảo, Lý Sơn không chỉ cần cảnh quan đẹp mà còn cần hệ sinh thái biển lành mạnh.
Những đàn cá kình lớn lên tự nhiên chính là một phần "tài sản" du lịch, tạo nên sức hấp dẫn riêng cho vùng biển này - khi du khách có thể ra khơi thả lưới, câu cá ngay tại Lý Sơn.
"Không bắt cá kình non làm mắm là bảo vệ sinh kế của chính mình" - thông điệp tuy đơn giản nhưng đầy ý nghĩa, nếu người dân trên đảo cùng chung ý thức gìn giữ.
