Trao đổi với báo chí vào hôm nay 30.4, GS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học, Bộ GD-ĐT, cho biết, bộ này đang trình Chính phủ chính sách học bổng mới cho khối ngành STEM. Nếu được thông qua, chính sách này sẽ được triển khai từ ngày 1.9.
Mục tiêu không chỉ dừng ở hỗ trợ chi phí học tập, sinh hoạt cho người học, mà quan trọng hơn là tạo động lực đủ mạnh để thu hút và giữ chân người học giỏi theo đuổi các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược (những lĩnh vực có vai trò quyết định đối với năng lực cạnh tranh quốc gia).
Chính sách học bổng này được áp dụng cho người học đang theo học hệ chính quy, từ trình độ đại học (cử nhân, kỹ sư) và sau đại học (thạc sĩ, tiến sĩ).
Theo GS Nguyễn Tiến Thảo, điều kiện để sinh viên được nhận học bổng trước hết là đang theo học khối ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược. Có 2 nhóm được xét học bổng. Nhóm thứ nhất là những thí sinh đạt giải nhất, nhì, ba trong kỳ thi học sinh giỏi quốc gia hoặc quốc tế (thời gian đạt giải không quá 3 năm).
Nhóm thứ hai là các thí sinh có tổng điểm thi tốt nghiệp trong tổ hợp xét tuyển gồm môn toán và 2 môn trong số 4 môn lý, hóa, sinh, tiếng Anh từ 22,5 điểm trở lên (không tính điểm ưu tiên, điểm cộng, không tính điểm quy đổi môn tiếng Anh nếu thí sinh sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ để miễn thi tốt nghiệp). Đồng thời, các em phải nằm trong nhóm 30% thí sinh đạt điểm trúng tuyển cao nhất cùng nhóm ngành trên phạm vi toàn quốc.
GS Nguyễn Tiến Thảo nhấn mạnh: “Thí sinh trúng tuyển bằng các tổ hợp khác ngoài 5 môn nói trên, dù là vào 15 nhóm ngành STEM mà Bộ GD-ĐT đề xuất, sẽ không được nhận học bổng”.
Để duy trì học bổng trong toàn khóa, người học phải đáp ứng các yêu cầu về kết quả học tập, tiến độ tích lũy tín chỉ, kỷ luật học tập. Đối với bậc sau đại học, căn cứ đánh giá là năng lực nghiên cứu khoa học.
“Chính sách này không chỉ “trao cơ hội”, mà còn tạo cơ chế sàng lọc và thúc đẩy người học phát triển liên tục”, GS Nguyễn Tiến Thảo nói.
15 nhóm ngành GS Nguyễn Tiến Thảo nhắc đến ở trên gồm: sinh học, sinh học ứng dụng, khoa học vật chất, khoa học trái đất, toán học, thống kê, máy tính, công nghệ thông tin, kỹ thuật cơ khí và cơ kỹ thuật, kỹ thuật điện – điện tử và viễn thông, kỹ thuật hóa học – vật liệu – luyện kim và môi trường, vật lý kỹ thuật, kỹ thuật địa chất – địa vật lý và trắc địa, kỹ thuật mỏ, và xây dựng.
Mức học bổng được thiết kế trên nguyên tắc bảo đảm nhu cầu học tập – sinh hoạt tối thiểu, dự kiến chia theo bậc học và nhóm ngành. Ở bậc đại học, mức hỗ trợ dao động từ khoảng 3,7 – 5,5 triệu đồng/tháng; ở bậc thạc sĩ và tiến sĩ, mức hỗ trợ cao hơn, tối đa lên tới 8,4 triệu đồng/tháng.
Đây là mức học bổng giúp sinh viên đủ sinh hoạt phí khi theo học các chương trình đào tạo. Chính sách học bổng cũng thiết kế theo cấu trúc tăng dần theo trình độ đào tạo, phản ánh đúng yêu cầu về năng lực nghiên cứu và đóng góp của người học.
Đặc biệt, một điểm cải cách rất đáng chú ý là việc xét và chi trả học bổng được thực hiện trên cơ sở dữ liệu sẵn có khi thí sinh đăng ký xét tuyển đại học, không phát sinh thủ tục hành chính cho người học (tức là không tạo cơ chế xin – cho), bảo đảm công khai, minh bạch và hiệu quả.
GS Nguyễn Tiến Thảo khẳng định, chính sách học bổng này nếu được thông qua sẽ mở ra cơ hội cho những học sinh có năng lực trong các lĩnh vực khoa học tự nhiên và công nghệ. Với những em có nền tảng tốt về toán và các môn khoa học, đây là thời điểm cần tập trung cao độ để đạt kết quả tốt nhất trong kỳ thi sắp tới.
Còn hơn 1 tháng nữa là thí sinh bước vào kỳ thi tốt nghiệp năm 2026. Từ nay đến 17 giờ 30 ngày 5.5, học sinh tiếp tục đăng ký môn thi tốt nghiệp hoặc điều chỉnh lựa chọn lại môn thi nếu muốn thay đổi. Đây là cơ hội để những em vẫn có thế mạnh về các môn khoa học tự nhiên rà soát lại hồ sơ đăng ký dự thi tốt nghiệp, kịp thời thụ hưởng lợi ích của chính sách mới.
“Nếu trước đây còn lưỡng lự thì bây giờ là thời điểm ra quyết định cho con đường phía trước. Nếu bạn có năng lực toán và khoa học tự nhiên, đây là thời điểm để bứt phá. Học bổng này không chỉ hỗ trợ tài chính, mà là cơ hội bước vào các lĩnh vực then chốt của đất nước trong 10 – 20 năm tới.
Học bổng này không chỉ hỗ trợ 10 tháng/năm học mà còn là bệ phóng cho sự nghiệp. Hãy lấy đó làm động lực lớn nhất để chọn môn thi và ngành học ngay từ bây giờ. Lựa chọn đúng ngành học ở thời điểm này chính là lựa chọn vị trí của mình trong tương lai”, GS Nguyễn Tiến Thảo nói.
Sau bài Sai chiến lược dễ trượt đại học, hàng loạt ý kiến gửi về cho rằng việc vào đại học không còn là hành trình học tập đơn thuần mà như cuộc đua thông tin, bài toán chiến lược cùng câu hỏi không mới "Bao giờ chấm dứt cảnh tuyển sinh năm nào cũng đổi?".
"Không biết đến bao giờ Bộ Giáo dục và Đào tạo mới ngừng thay đổi tuyển sinh đại học?", bạn đọc Ly Lan đặt câu hỏi.
Nhiều phụ huynh cho biết năm nào cũng nghe thông tin "ổn định" nhưng thực tế lại xuất hiện những điều chỉnh mới khiến họ luôn trong trạng thái thấp thỏm.
"Quanh năm toàn nghe chuyện thay đổi quy chế tuyển sinh đại học, hết sức ngán ngẩm", một bạn đọc bày tỏ. Người khác than phiền: "Thay đổi hoài, học sinh, giáo viên, phụ huynh chạy theo mệt mỏi năm nào cũng vậy".
Ngay giáo viên phổ thông cũng lúng túng khi tư vấn cho học sinh. Bạn đọc Thu Thủy - một giáo viên, chia sẻ bản thân "không biết giải thích, tư vấn cho học sinh thế nào" trước những thay đổi liên tục.
Theo cô, năm nào cơ quan quản lý cũng khẳng định tuyển sinh sẽ ổn định nhưng thực tế lại khác: "Nhiều năm nay, năm nào quy chế tuyển sinh đại học cũng điều chỉnh, sửa đổi, toàn những thay đổi lớn, ảnh hưởng rất nhiều đến thí sinh".
Phụ huynh Trí có con cùng lúc thi vào lớp 10 và đại học cho biết chỉ riêng việc đọc và hiểu các thông tin tuyển sinh đã thấy "đau đầu" nên mong quy chế được xây dựng ổn định và trình bày thật rõ ràng, dễ hiểu.
Nếu trước đây việc vào đại học chủ yếu dựa vào kết quả thi thì nay nhiều ý kiến cho rằng tuyển sinh đã trở thành một "cuộc chơi nhiều biến số".
"Học sinh bây giờ không chỉ học, thi, chọn ngành mà còn phải tính chiến lược nguyện vọng, điểm cộng, tổ hợp, quy đổi điểm… nghe đã thấy mệt", một ý kiến nhận xét. Trong khi lẽ ra tuyển sinh phải giúp học sinh vào đúng ngành, đúng năng lực chứ không nên biến thành "bài toán mẹo cho ai có nhiều thông tin hơn thì thắng".
Nhiều ý kiến cũng chỉ ra sự chồng chéo giữa các phương thức xét tuyển. Việc vừa xét học bạ, vừa yêu cầu ngưỡng điểm thi tốt nghiệp THPT trong tổ hợp môn khiến không ít người cảm thấy khó hiểu.
Bạn đọc Huy cho rằng việc xét tuyển học bạ dựa trên đủ 6 học kỳ của ba năm THPT là hợp lý vì phản ánh cả quá trình học tập của học sinh. Tuy nhiên không nên kèm thêm điều kiện điểm thi tốt nghiệp THPT trong tổ hợp xét tuyển. "Nếu đã quy định như vậy thì không cần đến phương thức xét học bạ", bạn đọc Huy viết.
Cùng băn khoăn, ý kiến khác cho rằng các chính sách tuyển sinh nhiều năm qua tạo cảm giác chính ngành giáo dục chưa thực sự tin vào "sản phẩm" của mình.
Theo đó, việc vừa xét học bạ vừa bổ sung ngưỡng điểm từ kỳ thi tốt nghiệp THPT hay yêu cầu kết hợp thêm điều kiện với các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy khiến các phương thức trở nên chồng chéo, mất đi ý nghĩa ban đầu.
Việc quy đổi điểm giữa các phương thức xét tuyển cũng gây nhiều tranh cãi. "Năm ngoái mỗi trường quy đổi một kiểu, chả hiểu được gì", một ý kiến phản ánh và đề nghị cần có quy định chung áp dụng toàn quốc.
Bạn đọc Minh Trí cho rằng mỗi phương thức tuyển sinh hướng đến những nhóm thí sinh khác nhau nên nếu vẫn yêu cầu quy đổi điểm như cách làm thời gian qua thì việc tồn tại nhiều phương thức trở nên thiếu ý nghĩa. Nếu bắt buộc quy đổi điểm thì nên quy định mỗi trường chỉ sử dụng một phương thức tuyển sinh để đảm bảo rõ ràng, tránh rối rắm.
Có nhiều đề xuất được đưa đều mong muốn hệ thống tuyển sinh phải rõ ràng hơn. Một bạn đọc mong quy chế cần ổn định trong vài năm, công bố sớm, viết thật dễ hiểu và quy đổi điểm minh bạch, đừng để chuyện vào đại học trở thành cuộc thử sức của phụ huynh trong việc đọc quy chế và đoán điểm chuẩn.
Ý kiến khác đề xuất đơn giản hóa các phương thức tuyển sinh. Bạn đọc Đỗ Dũng cho rằng cần tính toán lại khâu ra đề thi tốt nghiệp THPT theo hướng tăng tính phân loại để kỳ thi này phục vụ đồng thời hai mục tiêu: xét tốt nghiệp và tuyển sinh đại học.
"Đề thi chỉ cần 30% câu hỏi khó để phân loại thí sinh là có thể dùng cho tuyển sinh", bạn đọc này nêu quan điểm.
Đồng thời đã đến lúc cần nhìn nhận đúng giá trị thực của giáo dục, tránh nặng về thành tích khi tỉ lệ tốt nghiệp nhiều năm luôn ở mức rất cao nhưng chưa phản ánh rõ năng lực phân hóa.
Ở hướng khác, các ý kiến ủng hộ trao quyền tự chủ tuyển sinh cho các trường đại học. Bộ chỉ nên tập trung giám sát, kiểm soát chất lượng đào tạo thay vì can thiệp sâu vào cách thức tuyển sinh.
Những ý kiến khác quan tâm đến chất lượng giáo dục đại học. "Tuyển sinh chỉ là một phần trong cả quá trình đào tạo. Nếu chỉ tập trung chọn đầu vào mà bỏ qua kiểm soát chất lượng trong quá trình học và đầu ra sẽ khó đảm bảo hiệu quả giáo dục", một giảng viên nhận định.
Trang Essay Humanizer tuần trước công bố danh sách đại học có nhiều cựu sinh viên là tỷ phú nhất thế giới, dựa trên tổng hợp hồ sơ của hơn 2.500 tỷ phú toàn cầu do Forbes công bố tháng 3.
Kết quả cho thấy hơn một nửa số này - khoảng 1.400 người - tập trung chỉ ở 20 trường trên thế giới. Số tỷ phú tốt nghiệp đại học Mỹ là nhiều nhất, chiếm gần 40%, theo sau là Trung Quốc, gần 12%.
Trong top 20, tới 12 trường nằm ở Mỹ, trong đó có 4 vị trí đầu bảng. Harvard là trường duy nhất có hơn 100 cựu sinh viên trở thành tỷ phú, nhiều hơn trường đứng thứ hai tới gần 50 người.
Châu Á có hai đại diện là Trung Quốc và Ấn Độ, lần lượt góp 3 và 2 trường trong top 20. Đại học Chiết Giang là trường cũ của nhiều tỷ phú nhất châu Á (36 người).
Danh sách 20 trường đại học đào tạo nhiều tỷ phú nhất:
Cũng theo báo cáo, các đại học có nhiều tỷ phú nhất Mỹ thường tập trung ở một số khu vực cụ thể, chẳng hạn như California. Bang này có tới 22 trường góp mặt trong top 100, đào tạo khoảng 16% số tỷ phú.
Xét theo ngành học, các tỷ phú có bằng cử nhân về Kinh doanh và Kinh tế (như quản trị kinh doanh, kinh tế, tài chính) là nhiều nhất, chiếm hơn 1/3. Ngành phổ biến thứ nhì là Kỹ thuật (như cơ khí, điện và dân sự), với hơn 13%. Khoa học tự nhiên và Nhân văn cùng là chuyên ngành đại học của khoảng 6% số tỷ phú.
Ngoài ra, cứ 8 tỷ phú trong lĩnh vực kỹ thuật thì một người từng theo học kinh doanh hoặc có bằng thạc sĩ quản trị kinh doanh.
Đến đầu tháng 4, hầu hết đại học đưa ra phương án tuyển sinh dự kiến năm 2026. Trong đó, 64 trường đã công bố bảng quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế, phổ biến là IELTS, sang điểm môn Tiếng Anh. Điểm này thường được kết hợp với điểm thi tốt nghiệp THPT hoặc học bạ hai môn khác trong tổ hợp để xét tuyển.
11 trường quy đổi IELTS từ 4.0. Đây là mức điểm thấp nhất, cũng là mức giúp thí sinh được miễn thi tốt nghiệp môn Tiếng Anh theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Trong đó, Đại học Sài Gòn và Yersin Đà Lạt tính 7,5 điểm với mốc này.
Quy đổi từ mốc 4.5 IELTS là Đại học Điện lực, Mở Hà Nội, Công nghệ Giao thông vận tải, Học viện Hàng không Việt Nam..., phổ biến bằng 7-8 điểm môn tiếng Anh.
Số còn lại hầu hết yêu cầu IELTS từ 5.0. Nếu có IELTS từ 7.0 trở lên, nhiều trường tính cho thí sinh thành 10 điểm Tiếng Anh, như Đại học Bách khoa Hà Nội, Công nghiệp Hà Nội, Thương mại...
Trong khi đó, 6 trường chỉ tính mức tối đa môn Tiếng Anh nếu có IELTS từ 8.0 trở lên, ví dụ Đại học Ngoại thương, Khoa học và Công nghệ Hà Nội, CMC, Khoa học Tự nhiên TP HCM, Bách khoa TP HCM, Nguyễn Tất Thành.
Danh sách đại học quy đổi điểm IELTS năm 2026 tính đến đầu tháng 4 như sau:
Theo quy chế tuyển sinh ban hành giữa tháng 2, bảng quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ phải có tối thiểu 5 mức điểm chênh lệch.
Ngoài quy đổi, nhiều trường cộng điểm khuyến khích cho thí sinh có IELTS như Đại học Kiến trúc Hà Nội, Y tế công cộng, Luật TP HCM, Học viện Kỹ thuật mật mã, Tòa án... Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định thí sinh đã quy đổi điểm chứng chỉ ngoại ngữ thì không được cộng điểm khuyến khích.
Nhìn lại 10 năm xét tuyển IELTS vào đại học
Năm ngoái, hơn 70 đại học quy đổi IELTS thành điểm môn Tiếng Anh để xét kết hợp với điểm thi tốt nghiệp THPT hoặc học bạ, cũng với mức từ 4.0 trở lên.
