Trao đổi với phóng viên Báo Thanh Niên chiều 15.5, ông Hồ Tấn Minh, Chánh văn phòng Sở GD-ĐT TP.HCM, cho biết ngành giáo dục TP đang từng bước nghiên cứu mô hình tuyển sinh mới phù hợp với điều kiện từng địa phương sau khi sáp nhập trở thành đô thị giáo dục, có quy mô trường lớp lớn nhất cả nước. Cụ thể, từ năm học tới, một số khu vực có đủ cơ sở vật chất và nguồn lực giáo dục có thể triển khai phương thức xét tuyển lớp 10 thay vì tổ chức thi tuyển tập trung như hiện nay.
Theo Chánh văn phòng Sở GD-ĐT TP.HCM, năm học 2025 – 2026, TP.HCM có 169.972 học sinh (HS) lớp 9 hoàn thành chương trình THCS, đạt tỷ lệ gần 99,81%. Tuy nhiên, chỉ có 151.269 em đăng ký dự thi lớp 10 công lập. Điều này đồng nghĩa khoảng hơn 17.000 HS đã lựa chọn những hướng đi khác ngoài hệ thống trường THPT công lập.
Con số này phản ánh rõ xu hướng phân luồng giáo dục đang dần phát huy hiệu quả. Thay vì tập trung bằng mọi giá vào trường công lập, nhiều HS và phụ huynh đã chủ động lựa chọn học nghề, trung tâm giáo dục thường xuyên, trường quốc tế hoặc các mô hình đào tạo kỹ năng chuyên sâu.
Ông Hồ Tấn Minh nhận định việc đa dạng hóa lựa chọn học tập là xu thế tất yếu của đô thị lớn như TP.HCM. Mục tiêu của ngành giáo dục không chỉ dừng lại ở việc tổ chức kỳ thi an toàn mà còn hướng đến xây dựng hệ sinh thái giáo dục linh hoạt để HS có nhiều cơ hội phát triển phù hợp với năng lực cá nhân.
Từ nhiều năm nay, TP.HCM đã ban hành bộ tiêu chuẩn tạm thời phổ cập bậc trung học (trong đó bao gồm cấp THCS, THPT) để tiến tới phổ cập cấp THPT theo chủ trương của Đảng và Nhà nước.
Với chủ trương này, khi các loại hình trường phổ thông và tương đương bao gồm trường THPT công lập và ngoài công lập, trường trung học nghề, trung tâm GDNN-GDTX, được hình thành bài bản thì HS có thể lựa chọn cho mình loại hình học tập phù hợp với năng lực, điều kiện gia đình, định hướng nghề nghiệp…
Như vậy TP sẽ tiến tới không tổ chức thi tuyển đại trà mà sẽ thực hiện phương thức xét tuyển vào cấp THPT với tiêu chí đảm bảo công bằng, HS học tập theo đúng năng lực, nguyện vọng và đảm bảo gần nhà.
“Khi các loại hình trường đảm bảo thực hiện chủ trương thì Sở sẽ nghiên cứu xây dựng các tiêu chí xét tuyển không chỉ đảm quyền lợi của HS mà còn để các trường THPT tuyển chọn được HS có nguyện vọng, phù hợp với định hướng phát triển của mỗi nhà trường”, ông Minh nhấn mạnh.
Cũng theo ông Minh, năm học 2026 – 2027, năm đầu tiên tuyển sinh sau sáp nhập, TP.HCM có xã Thạnh An, đặc khu Côn Đảo thực hiện xét tuyển lớp 10. Trong những năm học tiếp theo, Sở GD-ĐT sẽ tiếp tục nghiên cứu để mở rộng ở những khu vực đủ điều kiện về cơ sở vật chất, số lượng HS…
Để hiện thực hóa lộ trình giảm áp lực tuyển sinh, bài toán quan trọng nhất theo ngành giáo dục TP.HCM chính là cơ sở vật chất. TP hiện triển khai “chiến dịch 150 ngày” nhằm hoàn thành khoảng 1.000 phòng học mới phục vụ năm học 2026 – 2027.
Đồng thời hơn 100 dự án trường học đang được rà soát và đẩy nhanh tiến độ. Mục tiêu của TP. HCM là đạt tỷ lệ 300 phòng học/10.000 dân trong độ tuổi đi học, qua đó tạo điều kiện mở rộng quy mô tuyển sinh và giảm áp lực quá tải nhiều năm qua.
“Khi cơ sở vật chất được đảm bảo, TP sẽ có thêm dư địa để triển khai các mô hình tuyển sinh linh hoạt, phù hợp với đặc điểm từng địa bàn thay vì áp dụng một phương thức chung cho toàn TP. Đây cũng được xem là nền tảng để TP.HCM tiến tới xây dựng môi trường giáo dục hiện đại, lấy HS làm trung tâm thay vì đặt nặng thi cử như trước”, ông Hồ Tấn Minh nhấn mạnh.
Để thực hiện việc xét tuyển thay cho thi tuyển vào lớp 10, nhiều ý kiến cho rằng cần có tiêu chí thực hiện xét tuyển để đảm bảo công bằng, không giảm động lực học tập. Đồng thời HS được học lớp 10 đúng nguyện vọng, chọn được loại hình trường phù hợp với năng lực và định hướng nghề nghiệp.
Hiệu phó một trường THPT ở khu vực từng thực hiện xét tuyển lớp 10 cách đây hơn 10 năm của TP.HCM cho rằng bên cạnh việc chuẩn bị đầy đủ trường lớp đáp ứng chủ trương xét tuyển thay cho thi tuyển để giảm áp lực căng thẳng cho HS thì việc xây dựng bộ tiêu chí tuyển sinh theo hình thức này rất quan trọng.
“Cần tính toán cẩn trọng, tổ chức theo từng khu vực và đáp ứng quyền lợi về nguyện vọng của HS. Vẫn nên thi tuyển vào những trường tốp đầu của TP vì cần nguồn nhân lực chất lượng cao, vì nhu cầu học tập ở những mô hình trường lớp của phụ huynh, HS khác nhau. Không thi tuyển chẳng có ai áp lực mà lo học cả, kéo theo những hệ lụy rất nguy hiểm không học vẫn lên lớp. Đặc biệt có thể dẫn đến những hệ lụy như “làm đẹp” học bạ nếu xét bằng học bạ, sự đánh giá mỗi trường mỗi khác, chưa đủ độ tin cậy…”, hiệu phó này băn khoăn.
Ông Huỳnh Thanh Phú, Hiệu trưởng Trường THPT Bùi Thị Xuân (P.Bến Thành, TP.HCM), nêu 2 hướng tiếp cận.
Thứ nhất là phân tuyến theo địa giới hành chính. Cách làm này có ưu điểm rất rõ: giảm áp lực giao thông đô thị, giảm tình trạng HS di chuyển quá xa, đồng thời tạo nên mối liên kết cộng đồng. Tuy nhiên, phân tuyến hoàn toàn theo địa giới hành chính cũng tồn tại giới hạn. Phụ huynh luôn mong muốn con được học ở môi trường phù hợp, đội ngũ giáo viên chất lượng hơn… Nhu cầu ấy là chính đáng và phản ánh khát vọng phát triển của xã hội.
Hướng thứ hai là xét tuyển theo điểm học bạ. Cách tiếp cận này đánh giá cả quá trình học tập thay vì một thời điểm. Nhưng nếu không có chuẩn đánh giá thống nhất, “giá trị thật” của điểm số sẽ trở thành vấn đề rất phức tạp. Chênh lệch trong kiểm tra đánh giá giữa các trường có thể dẫn đến tâm lý so bì, mất niềm tin hoặc phát sinh tiêu cực. Khi đó, áp lực thi cử có thể được thay bằng áp lực “giữ điểm”, “làm đẹp học bạ”.
Từ thực tiễn ấy, Hiệu trưởng Trường THPT Bùi Thị Xuân cho rằng giải pháp phù hợp nhất đối với TP.HCM trong giai đoạn hiện nay là thực hiện song song thi tuyển và xét tuyển.
Những khu vực đã bảo đảm đủ chỗ học có thể xét tuyển theo địa giới hành chính kết hợp học bạ. Các trường vùng sâu, vùng xa hoặc nhóm trường tốp cuối có thể ưu tiên xét tuyển để giảm áp lực cho HS.
Trong khi đó, các trường chuyên, trường tốp đầu, trường tiên tiến – hội nhập quốc tế vẫn nên duy trì thi tuyển. Đây không chỉ là nhu cầu phân hóa giáo dục mà còn là cơ chế phát hiện, bồi dưỡng HS có năng lực nổi trội cho TP và đất nước.
Theo ông Phú, muốn xét học bạ thật sự công bằng, cần xây dựng một hệ thống đánh giá thống nhất ở quy mô toàn đô thị. Trước hết phải có khung chương trình chung cho tất cả các môn học. Đặc biệt, đề kiểm tra cuối kỳ lớp 9 nên được tổ chức chung toàn TP đối với những môn nền tảng. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để chuẩn hóa chất lượng đầu ra giữa các trường.
Điều này buộc các trường phải dạy thật, học thật, kiểm tra thật. Khi ấy, giáo dục THCS sẽ không còn tình trạng dạy lệch, học lệch chỉ tập trung vào toán, ngữ văn và tiếng Anh mà xem nhẹ các môn khoa học tự nhiên, lịch sử, công nghệ hay giáo dục công dân.
Song song đó, ngành giáo dục và chính quyền địa phương cần tăng cường giám sát hoạt động kiểm tra đánh giá, bảo đảm tính minh bạch trong nhập điểm, lưu trữ dữ liệu và đối sánh kết quả học tập.
Ngoài ra, muốn xét tuyển lớp 10 hiệu quả, ông Phú đề xuất TP phải chuẩn bị đầy đủ hạ tầng giáo dục. Nếu số lượng chỗ học vẫn thiếu so với nhu cầu thì dù thi tuyển hay xét tuyển cũng đều tạo áp lực cạnh tranh rất lớn. Khi chỗ học được bảo đảm, áp lực tuyển sinh tự nhiên sẽ giảm xuống.
Rời phòng thi ở trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật TP HCM lúc hơn 11h, Thành Công, học sinh trường THPT Bình Chiểu, lập tức tìm nhóm bạn bàn về câu hỏi niêm luật (quy tắc về thanh điệu, gieo vần) trong khổ thơ Đường.
"Em chưa từng gặp câu hỏi này nên khoanh may rủi, xác định mất điểm", Thành Công nói.
Nam sinh nói đề dài 16 trang, cấu trúc tương tự đề minh họa. 30 câu hỏi Tiếng Việt trong phần Sử dụng ngôn ngữ khiến em bất ngờ vì độ khó cao hơn nhiều so các đề từng luyện. Câu hỏi dài với ngữ liệu chủ yếu là thơ văn trung đại khiến nam sinh mất thời gian đọc.
Ngoài ra, phần Toán học thách thức vì một số câu cho nhiều ẩn để "chống" bấm máy tính. Tổng quan, em đánh giá đề thi đánh giá năng lực khó gấp rưỡi so với đề minh họa của Đại học Quốc gia TP HCM. Nam sinh ước chừng đạt hơn 700/1200 điểm, chưa an toàn nên sẽ tiếp tục thi lần hai vào cuối tháng 5.
Đồng tình, Thùy Dương, THPT Nguyễn Hữu Huân, nói câu hỏi Tiếng Việt dài và đáp án gây nhiễu, "na ná nhau". Bù lại, Dương giải quyết tốt phần Tiếng Anh và Tư duy khoa học. Nữ sinh kỳ vọng đạt 900 điểm trở lên để đăng ký xét vào Đại học Kinh tế TP HCM và trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn.
"Đề khó gấp rưỡi, đặc biệt phần Tiếng Việt, nhiều câu em không hiểu đề", Dương nói.
Anh Thư, THPT Thủ Đức, rầu rĩ vì mất nhiều thời gian cho các câu hỏi Tiếng Việt. Nữ sinh dự định dành 30 phút nhưng cuối cùng mất 45 phút vẫn không chắc chắn toàn bộ đáp án cho phần này. Điều này cũng khiến em không kịp đọc kỹ những câu cuối, ước chừng 30 câu phải khoanh đáp án một cách may rủi.
"Lẽ ra em nên phân phối thời gian hợp lý hơn", Thư tiếc nuối và cho biết sẽ dự thi đợt sau để cải thiện kết quả.
Khảo sát 10 thí sinh tại điểm trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật TP HCM, có 8 em nhận định phần Tiếng Việt dài và khó. Đặc biệt, câu hỏi niêm luật khiến nhiều em nhăn mặt vì ít phổ biến nên không để ý trong quá trình học.
Đề thi đánh giá năng lực của Đại học Quốc gia TP HCM gồm 120 câu, thời gian làm bài 150 phút. Phần Tư duy khoa học có 30 câu gồm Logic - Phân tích số liệu và Suy luận khoa học. Phần Sử dụng ngôn ngữ gồm Tiếng Việt và Tiếng Anh với 60 câu. Cuối cùng là Toán học với 30 câu.
Câu hỏi được xây dựng theo hướng cung cấp thông tin, số liệu, dữ kiện, từ đó yêu cầu thí sinh vận dụng, xác định kết quả thực nghiệm, dự đoán quy luật...
Theo thống kê của Đại học Quốc gia TP HCM, gần 133.500 thí sinh tham gia thi đánh giá năng lực sáng 5/4, tỷ lệ 98%. Công tác coi thi đúng quy chế, chưa ghi nhận trường hợp sai sót, sự cố. Kết quả sẽ được công bố vào ngày 17/4.
Đợt hai của kỳ thi sẽ diễn ra ngày 24/5. Kết quả kỳ thi được 118 trường đại học, cao đẳng dùng để xét đầu vào. Năm ngoái, em Mai Quang Minh Trí vượt qua 152.000 thí sinh giành vị trí thủ khoa với 1.122/1200 điểm.
Theo đó, ông Nguyễn Văn Hiếu, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM, đã làm việc với lãnh đạo phường Dĩ An về hướng cải tạo, nâng cấp Trường trung cấp nghề khu công nghiệp thành trường THPT công lập.
Trường trung cấp nghề khu công nghiệp tọa lạc tại khu phố Nhị Đồng 2, phường Dĩ An (thuộc khu vực 2 TP.HCM - Bình Dương cũ). Trường có diện tích 6.509m², 23 phòng học cùng một số hạng mục công trình phụ trợ, hiện đang bỏ trống, không sử dụng. Trong khi đó, phường Dĩ An hiện có quy mô dân số lớn nhất TP.HCM.
Toàn phường chỉ có 2 trường THPT công lập là THPT Dĩ An và THPT Nguyễn An Ninh, chưa đáp ứng được nhu cầu học tập ngày càng tăng của học sinh sau khi hoàn thành chương trình THCS.
UBND phường Dĩ An cho biết: toàn phường có khoảng 2.700 học sinh lớp 9 tốt nghiệp THCS, trong khi chỉ tiêu tuyển sinh vào lớp 10 của 2 trường THPT công lập trên địa bàn chỉ đáp ứng khoảng 40% nhu cầu. Tình trạng này tạo áp lực lớn cho công tác phân luồng học sinh, buộc một bộ phận học sinh phải học ngoài địa bàn hoặc chuyển sang các cơ sở giáo dục ngoài công lập.
Vì vậy, Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM đã đề xuất và Phó chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường đã đồng ý cho phép chuyển đổi công năng Trường trung cấp nghề khu công nghiệp thành Trường THPT phường Dĩ An (tên tạm thời).
Việc chuyển đổi công năng từ cơ sở giáo dục nghề nghiệp sang cơ sở giáo dục phổ thông sẽ được thực hiện theo hướng cải tạo, nâng cấp đồng bộ hệ thống phòng học. Đồng thời bổ sung các phòng chức năng, khu hành chính, thư viện, thiết bị dạy học và các hạng mục phụ trợ nhằm đảm bảo tiêu chuẩn cơ sở vật chất của trường THPT theo quy định hiện hành.
Giải pháp này vừa tiết kiệm ngân sách nhà nước, vừa rút ngắn đáng kể thời gian triển khai. Trường THPT phường Dĩ An sẽ tuyển 16 lớp 10 với 720 học sinh cho năm học 2026 - 2027 để đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh trên địa bàn.
Hiện nay, Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM đã cập nhật Trường THPT phường Dĩ An trên hệ thống tuyển sinh lớp 10 tại địa chỉ: ts10.hcm.edu.vn. Phụ huynh và học sinh có thể điều chỉnh, thay đổi nguyện vọng trong thời gian quy định, cụ thể từ 14h ngày 4-5 đến 17h ngày 8-5-2026.
Một số hình ảnh về Trường trung cấp nghề khu công nghiệp trước khi cải tạo thành Trường THPT phường Dĩ An:
Cuối tháng 3, Trương Diệu Anh, lớp 12 chuyên Tin, trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam (Ams), nhận thư trúng tuyển Viện Công nghệ Georgia (Georgia Tech). Dù đã đỗ 6 trường khác trước đó, nữ sinh vẫn vui sướng, hò hét khắp nhà.
"Ước mơ của em thành hiện thực", Diệu Anh nói.
Georgia Tech là "ông lớn" trong đào tạo lĩnh vực công nghệ, thuộc top 9 trường công lập tốt nhất Mỹ. Riêng với ngành Khoa học máy tính mà Diệu Anh theo đuổi, trường xếp hạng 5, ngang Đại học Princeton (theo US News). Tỷ lệ chấp nhận của trường này khoảng 9%, nhưng với các ngành cạnh tranh như Khoa học máy tính thì thấp hơn, chỉ 6-7%.
Diệu Anh kể giai đoạn sau Covid-19, thấy các nhu cầu cơ bản về công nghệ thông tin tăng đột biến, nên em quyết định đăng ký thi vào lớp 10 chuyên Tin. Sau khi trúng tuyển trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam, em bắt tay xây dựng kế hoạch học tập ngay, tham gia nhiều hoạt động ngoại khóa để xây dựng hồ sơ du học.
Nữ sinh là thành viên câu lạc bộ lập trình, robotics, nhiếp ảnh của trường và là tình nguyện viên của Friends of Vietnam Heritage - tổ chức giáo dục phi lợi nhuận có mục đích bảo tồn và nghiên cứu văn hóa Việt Nam. Ngoài ra, em đảm nhiệm chủ tịch câu lạc bộ Nhiếp ảnh. Quá trình này là cảm hứng để em viết bài luận chính gửi tới khoảng 20 đại học Mỹ.
Theo Diêu Anh, 4-5 tháng viết luận là khoảng thời gian căng thẳng nhất với gần 40 bản thảo và ít nhất 3 lần thay đổi ý tưởng. Có những bản thảo tưởng như hoàn thiện, nhưng khi được cố vấn góp ý, em viết lại toàn bộ mạch bài.
Ban đầu, Diệu Anh viết về hoạt động tại câu lạc bộ nhiếp ảnh của trường. Tuy nhiên, sau nhiều lần trăn trở, em khai thác sâu hơn về nguồn gốc của đam mê, là chiếc máy ảnh mẹ đã dành cả tháng lương để mua tặng. Cũng nhờ đó, em nhận ra nó không chỉ là công cụ lưu giữ kỷ niệm mà còn là phương tiện thể hiện giá trị bản thân. Diệu Anh thể hiện là người luôn sống hết mình, trân trọng mọi khoảnh khắc và không coi những gì mình nhận được là điều hiển nhiên.
Chọn ngành Khoa học máy tính nhưng nữ sinh không muốn gượng ép bài luận chính nói về chủ đề này, bởi thực tế nhiếp ảnh tác động đến việc hình thành tính cách, tư duy nhiều hơn.
"Đây là bài luận cá nhân (Personal Statement), em phải nhìn thẳng vào góc sâu thẳm nhất của mình, lột tả được bản thân chi tiết nhất", Diệu Anh chia sẻ. "Nhiếp ảnh giúp em thể hiện điều đó tốt nhất".
Về học tập, nữ sinh chuyên Tin đạt loại xuất sắc trong ba năm THPT, từng học lập trình thi đấu và AI, đạt giải thưởng ở một số cuộc thi về Tin học. Diệu Anh cũng đạt điểm tuyệt đối 5/5 ở hai môn AP (chương trình nâng cao dành cho học sinh THPT) gồm Khoa học máy tính và Giải tích.
Ngoài ra, nữ sinh lọt vào top 30 cuộc thi Future Blue Innovation do Thành đoàn Hà Nội tổ chức với ý tưởng về ứng dụng (app) giúp biến rác thành nước rửa bát hữu cơ. Đây là ý tưởng nữ sinh nảy ra khi học về Thị giác máy tính. Người dùng chỉ cần chụp ảnh loại rác nào đó như vỏ cam, quất, app sẽ đánh giá khả năng tạo thành nước rửa bát và đưa ra công thức để làm.
Diệu Anh còn phát triển app trợ lý chăm sóc da vì thấy người bạn thân luôn phải "chiến đấu" với mụn. Với ảnh chụp khuôn mặt hàng ngày, ứng dụng sẽ phân tích tình trạng da, so sánh với các ngày trước đó để xem liệu trình điều trị, chăm sóc có hiệu quả không. App cũng tổng hợp thông tin về nhiệt độ, độ ẩm thực tế để gợi ý chu trình chăm sóc da phù hợp.
"Dù đây là dự án cá nhân và mới được thử nghiệm trên quy mô nhỏ, em đã đưa vào bài luận phụ gửi Georgia Tech để thể hiện niềm đam mê và tư duy của mình", Diệu Anh nói. "Với em, bản chất của công nghệ là hỗ trợ con người. Em muốn học sâu về nó để tạo ra các giải pháp ứng dụng nhiều công nghệ".
Là người cố vấn, bà Vũ Thị Hồng, Giám đốc trung tâm Hola Academy, nhìn nhận bộ hồ sơ của Diệu Anh vừa đa dạng, vừa có màu sắc cá nhân rất riêng. "Điều đó cùng sự thông minh, nhanh nhạy và nỗ lực giúp Diệu Anh chinh phục ngôi trường khó tính", chị Hồng nói.
Còn khoảng 4 tháng trước khi nhập học, Diệu Anh dự định học thêm môn AP Thống kê để được miễn một số tín chỉ đại cương ở trường. Nữ sinh cũng tìm hiểu cơ hội giao lưu, nghiên cứu tại Georgia Tech để thích ứng nhanh khi học tập tại đây.
