Chiều 20-4, Quốc hội thảo luận ở hội trường về kinh tế – xã hội và ngân sách nhà nước, công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và tình hình thực hiện mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới.
Đại biểu Phạm Trọng Nhân (TP.HCM) cho hay theo báo cáo của Chính phủ, tổng sản phẩm quốc nội (GDP) năm 2025 đạt 8,02%.
Đóng góp vào kết quả này không chỉ từ kinh tế nhà nước và đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), mà còn đến từ sự bền bỉ của kinh tế tư nhân.
Tuy nhiên phía sau những con số tăng trưởng đó, số lượng doanh nghiệp rời khỏi thị trường vẫn ở mức cao.
Và dù đóng góp hơn một nửa GDP, khu vực này chỉ chiếm khoảng 30% xuất khẩu, số còn lại thuộc về FDI.
“Chênh lệch đó phản ánh thực tế kinh tế tư nhân vẫn chủ yếu hoạt động ở thị trường nội địa, gia công hoặc các phân khúc giá trị thấp. Trong khi những lĩnh vực chiến lược, công nghệ cao và hạ tầng lại thiếu vắng vai trò dẫn dắt của kinh tế tư nhân”, ông Nhân nói.
Theo đại biểu, Nghị quyết 198 của Quốc hội là một nỗ lực quan trọng nhằm lấp các khoảng trống của các quy định hiện hành. Tuy nhiên các ưu đãi lãi suất chủ yếu gắn với điều kiện dự án xanh, tiêu chuẩn ESG, tức là hỗ trợ có điều kiện, chứ chưa phải là quyền được bảo vệ một cách thực chất.
Dù đã có nhiều nỗ lực hoàn thiện chính sách, nhưng cách tiếp cận vẫn thiên về hỗ trợ, trong khi điều doanh nghiệp cần không phải là hỗ trợ, bởi còn tư duy hỗ trợ thì khó xóa rào cản xin – cho.
“Điều họ cần là một khung pháp lý vững chắc, ổn định, bình đẳng và có thể thi hành để họ có thể yên tâm đầu tư dài hạn, đặc biệt trong những lĩnh vực mà nền kinh tế đang rất cần như hạ tầng, năng lượng và công nghệ cao”, ông Nhân nói.
Đại biểu đoàn TP.HCM nhìn nhận Việt Nam đã hệ thống các nghị quyết, Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư, Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nhưng các luật này chủ yếu điều chỉnh từng lĩnh vực cụ thể.
Điều còn thiếu là một nguyên tắc xuyên suốt, có tính nền tảng, bảo đảm quyền và tạo lập niềm tin cho khu vực kinh tế tư nhân trong toàn bộ hệ thống pháp luật.
“Từ việc xác định động lực quan trọng đến động lực quan trọng nhất của nền kinh tế là một bước nhảy lớn trong quan điểm, tư duy, nhưng rất tiếc từ trước đến nay, trên bàn nghị sự của Quốc hội chưa có một báo cáo thường niên chuyên đề về tình hình thực thi các quyền của kinh tế tư nhân”, ông Nhân nói.
Theo đại biểu, tại Hội nghị Trung ương ban hành Nghị quyết 68, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã chỉ đạo phải kiến tạo hệ sinh thái công bằng.
Cùng với đó, tạo điều kiện để kinh tế tư nhân bứt phá, hình thành các tập đoàn tư nhân đủ năng lực tham gia hạ tầng trọng điểm, công nghệ cao và các lĩnh vực chiến lược, đặt mục tiêu kinh tế tư nhân đóng góp 70% GDP vào năm 2030.
Thủ tướng cũng cam kết tạo mọi điều kiện để doanh nghiệp tư nhân phát triển. Tuy nhiên từ Nghị quyết 68 đến nay, Quốc hội mới chỉ ban hành thêm Nghị quyết 198.
Theo tinh thần Kết luận 17 của Bộ Chính trị, yêu cầu hoàn thành việc thể chế hóa ngay trong năm 2026 các nghị quyết chiến lược, trụ cột của Trung ương và Bộ Chính trị, mà Nghị quyết 68 là một trong số đó.
Từ đó, ông Nhân kiến nghị Quốc hội đưa vào chương trình lập pháp một đạo luật khung có tính nền tảng, Luật Bảo đảm quyền phát triển kinh tế tư nhân, và không thể chậm trễ hơn nữa.
“Đây không phải là một đạo luật điều chỉnh hoạt động kinh doanh cụ thể, cũng không tạo thêm cơ chế ưu đãi riêng lẻ, mà là xác lập các nguyên tắc nền tảng về bảo vệ quyền, bảo đảm sự ổn định và tính dự báo của môi trường pháp lý, làm cơ sở để các luật chuyên ngành tham chiếu và thực thi thống nhất”, ông Nhân nói.
Tại kỳ họp thứ nhất vừa diễn ra, Quốc hội đã thông qua luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của luật Công chứng, có hiệu lực thi hành từ 1.1.2027.
Luật sửa đổi quy định giao dịch phải công chứng là giao dịch quan trọng, đòi hỏi điều kiện tham gia giao dịch chặt chẽ, mức độ an toàn pháp lý cao và được luật quy định phải công chứng.
Với cách tiếp cận trên, phạm vi các giao dịch phải công chứng sẽ được thu hẹp. Cụ thể, so với hiện hành, sẽ có 6 loại giao dịch không còn bắt buộc công chứng.
Những giao dịch này gồm: văn bản ủy quyền của người đã xuất cảnh cho người khác đứng tên mua nhà ở thuộc tài sản công; hợp đồng chuyển nhượng hợp đồng kinh doanh bất động sản; văn bản thỏa thuận góp vốn bằng quyền sử dụng đất của các đồng sở hữu; văn bản ủy quyền giải quyết thi hành án liên quan đến tài sản khi người phải thi hành án đã xuất cảnh; văn bản ủy quyền thực hiện quyền khiếu nại; hợp đồng chuyển nhượng văn phòng thừa phát lại.
Song song với điểm mới trên, luật sửa đổi còn quy định Bộ Tư pháp chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành có liên quan rà soát, cập nhật, đăng tải danh mục các giao dịch phải công chứng, chứng thực trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Tư pháp. Danh mục này có giá trị tham chiếu, hỗ trợ tra cứu, áp dụng thống nhất trong phạm vi toàn quốc.
Ủng hộ quy định mới, luật sư Nguyễn Ngọc Hùng, Đoàn luật sư TP.Hà Nội, cho rằng, đối với 6 loại giao dịch như đã đề cập, hiện đã có cơ chế để các bên tự chịu trách nhiệm về tính xác thực, hợp pháp của hợp đồng hoặc cơ chế để cơ quan nhà nước xác nhận, kiểm soát giá trị pháp lý, tính hợp pháp của văn bản, giao dịch.
Do đó, việc bỏ yêu cầu bắt buộc công chứng là phù hợp, nhằm thực hiện chủ trương đơn giản hóa các thủ tục, tăng cường ứng dụng chuyển đổi số, cơ sở dữ liệu điện tử. Tới đây, thay vì bắt buộc, người dân sẽ được lựa chọn công chứng các giao dịch này một cách tự nguyện, theo yêu cầu.
Theo danh mục do Bộ Tư pháp công bố, hiện có 24 nhóm giao dịch bắt buộc công chứng, chứng thực theo quy định của luật, nghị định.
Với việc bãi bỏ 6 giao dịch như đã nêu, kể từ 1.1.2027, sẽ chỉ còn 18 nhóm giao dịch thuộc diện bắt buộc công chứng, chứng thực theo quy định của luật, nghị định. Cụ thể như bảng dưới đây:
Sáng 9-4, Quốc hội thảo luận ở tổ dự Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng.
Một nội dung đáng chú ý, tại dự thảo, Chính phủ đề xuất sửa đổi điều 50 của Luật Công chứng hiện hành theo hướng bỏ quy định về việc chụp ảnh người tham gia giao dịch ký văn bản công chứng trước sự chứng kiến của công chứng viên.
Khoản 4 điều này cũng được sửa theo hướng việc điểm chỉ được thực hiện đồng thời với việc ký khi người yêu cầu công chứng đề nghị.
Theo tờ trình, việc sửa đổi này phù hợp với bối cảnh, điều kiện mới hiện nay khi việc định danh điện tử và công nghệ sinh trắc học đã, đang được triển khai rộng rãi. Từ đó góp phần đơn giản hóa thủ tục công chứng, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người yêu cầu công chứng.
Theo Chính phủ, các cơ sở dữ liệu dân cư, hộ tịch... đã được cơ quan chủ quản dữ liệu công bố theo yêu cầu của Nghị quyết 66.7/2025 quy định cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu.
Theo đó, khi giải quyết các yêu cầu công chứng, công chứng viên được trang bị thiết bị xác thực cá nhân bằng công nghệ sinh trắc học, máy quét chuyên dụng hoặc sử dụng ứng dụng VNeID để xác thực người yêu cầu công chứng, ngăn chặn giả mạo.
Thảo luận tại tổ, đại biểu Trần Hồng Nguyên (Phó chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp) cho rằng quy định về thủ tục chụp ảnh người tham gia giao dịch văn bản công chứng trước sự có mặt của công chứng viên mới được bổ sung trong Luật Công chứng 2024.
Việc bổ sung thể hiện mong muốn thủ tục chụp ảnh này nhằm bảo đảm tính công khai, minh bạch trong việc công chứng, bảo đảm sự kiểm soát chặt chẽ trình tự, thủ tục công chứng.
Bà chỉ rõ việc này mới chỉ thực thực hiện được một năm, nên nếu bỏ cần có tổng kết, đánh giá. Theo đó, một trong những lý do cơ quan chủ trì soạn thảo đề xuất bỏ thủ tục này nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính. Tuy nhiên, hoạt động này hoàn toàn không gây khó khăn, không tạo thêm thủ tục cho người đi công chứng.
Vì vậy, trong giai đoạn hiện nay, để hạn chế tranh chấp phát sinh sau công chứng, việc duy trì việc chụp ảnh này là cần thiết.
Đại biểu Hoàng Thị Thu Trang (Nghệ An) cho rằng quy định chụp ảnh trên xét về góc độ quản lý nhà nước rất tốt, hạn chế nhiều vấn đề phát sinh.
Bà chia sẻ khi kiểm tra thấy "khỏe" lắm, có ảnh là ổn rồi, không phải kiểm tra câu chuyện công chứng ngoài trụ sở. Song về tư duy khoa học pháp lý, bà Trang cho rằng có hai vấn đề cần nghiên cứu.
Thứ nhất, theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự, những tình tiết, sự kiện đã được ghi trong văn bản và được công chứng, chứng thực hợp pháp là những tình tiết, sự kiện không phải chứng minh.
Nói cách khác, văn bản công chứng, chứng thực là văn bản đương nhiên được công nhận, không phải chứng minh thời điểm người dân đến công chứng thì văn bản công chứng mới được công nhận. Như vậy, yêu cầu chụp ảnh công chứng sẽ mâu thuẫn với quy định này.
Thứ hai, một số trường hợp không được phép chụp ảnh, như người thực hiện công chứng là phạm nhân, người bị tạm giam.
Điều này sẽ tạo ra sự không công bằng trong thực tiễn, khi ở một số giao dịch phải chụp ảnh, lưu ảnh nhưng ở một số trường hợp lại không được làm việc này.
Do đó bà đề nghị nên có khảo sát, đánh giá lại việc thực hiện quy định nói trên để bảo đảm tính thực tiễn nhưng cũng không mâu thuẫn với các quy định pháp luật khác.
Chánh án Tòa án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Quảng cho rằng khi sửa Luật Công chứng 2024 đặt ra vấn đề chụp ảnh để bảo đảm tính minh bạch và tính không bị giả mạo, tính chính xác trong quá trình công chứng.
Từ thực tiễn giải quyết tranh chấp của tòa án, ông Nguyễn Văn Quảng cho hay có những hợp đồng công chứng vô hiệu vì công chứng viên cũng không thể biết được người đi công chứng là ai.
"Thao tác chụp ảnh rất đơn giản, không lấy gì làm phiền hà cho người dân mà lại bảo đảm tính xác thực, chính xác cũng như trách nhiệm của người đến công chứng, đồng thời xác định trách nhiệm của công chứng viên.
Chúng ta chưa có tổng kết, đánh giá lại mà lại vội vàng sửa ngay", ông nói.
Đại biểu Hoàng Minh Hiếu (Nghệ An) nêu cần tiếp tục rà soát kỹ để quyết định có nên giữ hay không.
Theo nghị quyết được Quốc hội thông qua, Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa XVI có 18 thành viên.
Gồm Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, 6 Phó chủ tịch Quốc hội gồm ông Đỗ Văn Chiến, ông Nguyễn Khắc Định, bà Nguyễn Thị Thanh, ông Nguyễn Hồng Diên, bà Nguyễn Thị Hồng và ông Nguyễn Doãn Anh.
Cùng với đó, là 11 Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa XVI gồm ông Lâm Văn Mẫn, ông Phan Chí Hiếu, ông Phan Văn Mãi, ông Lê Tấn Tới, ông Nguyễn Đắc Vinh, bà Nguyễn Thanh Hải, ông Nguyễn Hữu Đông, bà Lê Thị Nga, ông Lê Quang Mạnh, ông Hoàng Duy Chinh, ông Vũ Hải Hà.
