Shing Tung Yau (Khâu Thành Đồng) sinh năm 1949, là một trong những nhà toán học đương đại có ảnh hưởng nhất thế giới. Ông là người gốc Hoa đầu tiên giành giải Fields vào năm 1982, khi mới 33 tuổi.
Yau được ghi nhận vì những đóng góp cho phương trình vi phân đạo hàm riêng, giả thuyết Calabi trong hình học đại số, giả thuyết khối lượng dương của lý thuyết tương đối rộng, các phương trình Monge-Ampère thực và phức.
Ảnh hưởng từ công trình của Yau còn thể hiện trong lĩnh vực hình học lồi, hình học đại số, hình học đếm, đối xứng gương, thuyết tương đối rộng và lý thuyết dây. Nghiên cứu của ông cũng chạm đến toán học ứng dụng, kỹ thuật và phân tích số.
Yau là người con thứ 5 trong gia đình có 8 anh, chị em. Khi ông mới vài tháng tuổi, cả gia đình chuyển đến Hong Kong. Là nhà kinh tế học và triết gia, cha ông giảng dạy tại một trường cao đẳng, sau này thuộc Đại học Trung văn Hong Kong (CUHK).
“Gia đình chúng tôi rất nghèo, ban đầu gần như chết đói”, ông Yau nói trong cuộc phỏng vấn với tờ Discover Magazine năm 2010. Họ sống trong một ngôi nhà ở ngoại ô, không có điện hay nước sinh hoạt. Yau thường xuyên trốn học, cầm đầu một nhóm lang thang khắp nơi, nhưng vẫn làm đủ bài tập mà cha giao ở nhà.
Dù khó khăn, cha của Yau luôn duy trì một nhóm sinh viên đến nhà để bàn luận về triết học và văn học. Ông cũng khuyến khích con quan tâm đến triết, toán, dạy các bài thơ và văn dài, nên khi mới 10-11 tuổi, Yau đã dần quen với lối suy luận trừu tượng.
Biến cố tới vào năm ông 14 tuổi, khi cha qua đời. Kinh tế kiệt quệ, mẹ ông phải làm hàng đan, móc để bán. Yau bắt đầu đọc và trân trọng những cuốn sách cha để lại, chú tâm học hành hơn. Ông vừa đi học, vừa làm gia sư để phụ giúp gia đình.
Sau khi tốt nghiệp trung học năm 1965, ông học cử nhân toán tại Đại học Trung văn Hong Kong. Ông có sức học vượt trội, có thể làm bài thi của nhiều môn mà không cần đến lớp. Stephen Salaff, một giảng viên ở trường, đề nghị ông đến Đại học California, Berkeley (Mỹ) làm tiến sĩ vì thấy tiềm năng to lớn của học trò.
Salaff liên hệ với một phó giáo sư, thuyết phục trường miễn, giảm yêu cầu đầu vào. Ông cũng tìm cách để Yau được nhận một trong hai suất học bổng từ Tập đoàn International Business Machines (IBM) để thực hiện nghiên cứu.
“Nếu không có sự giúp đỡ của ông ấy, tôi sẽ không trở thành nhà toán học như bây giờ”, ông Yau nói.
Năm 1969, Yau phải vay bạn bè để mua vé máy bay sang San Francisco, nhận học bổng 300 USD mỗi tháng nhưng gửi một nửa về cho gia đình.
Ông đăng ký nhiều lớp học cùng lúc và bắt đầu quan tâm đến hình học. Trong đó, một khóa về phương trình vi phân riêng phần phi tuyến do Charles Bradfield Morrey Jr. giảng dạy được ông đánh giá rất xuất sắc.
Vì không đủ tiền về nhà, Yau đã dành cả kỳ nghỉ Giáng sinh trong thư viện, vùi đầu vào các bài báo nghiên cứu và chuyên khảo, đặc biệt là Tạp chí Hình học Vi phân và các bài báo của John Milnor về lý thuyết nhóm hình học.
“Tôi thấy hình học rất thanh lịch và đẹp đẽ. Tôi rất hào hứng với việc không gian có thể có độ cong và làm thế nào để nắm bắt được chúng”, ông Yau nói sau khi nhận Huân chương Khoa học quốc gia Mỹ năm 1997.
Từ năm thứ hai, Yau dành phần lớn thời gian nghiên cứu về đa tạp phức, đặc biệt say mê với giả thuyết Calabi. Chỉ sau hai năm, ông bảo vệ thành công luận án tiến sĩ, đồng thời có ba bài báo được xuất bản.
Vào thời điểm ấy, nhiều người cho rằng giải được giả thuyết Calabi là bất khả thi. Nhưng ông tin rằng ngay cả khi không thể, ông vẫn phải hiểu tại sao. Ông theo đuổi bài toán xuyên suốt những năm đầu sự nghiệp, như khi gia nhập Viện Nghiên cứu cao cấp tại Princeton năm 1971, làm giáo sư bậc một ở Đại học New York-Stony Brook năm 1972, lên giáo sư bậc hai ở Stanford,…
Cuối cùng, năm 1976, ông chứng minh thành công giả thuyết Calabi. Bài báo của ông cũng đặt nền móng cho lý thuyết dây 10 năm sau đó, cho thấy hầu hết 10 chiều không gian-thời gian cần thiết cho “lý thuyết vạn vật” có thể được cuộn lại, ẩn khuất trong một không gian mà ngày nay được gọi là Calabi-Yau.
Ba năm sau, ông Yau cùng công sự chứng minh được một kết quả quan trọng khác về thuyết tương đối rộng của Einstein: bất kỳ nghiệm nào của phương trình Einstein đều phải có năng lượng dương.
“Ông ấy là một nhà giải tích hình học với năng lực kỹ thuật phi thường và tầm nhìn sâu sắc. Ông giải quyết được những vấn đề mà tiến độ nghiên cứu đã đình trệ trong nhiều năm”, Louis Nirenberg, nhà toán học người Canada, viết vào năm 1982, khi Yau nhận giải Fields.
Sau giải thưởng này, Yau tới Đại học California-San Diego, rồi tới Harvard vào năm 1987, gắn bó hơn 3 thập kỷ sau đó. Ông được phong chức Giáo sư danh dự William Caspar Graustein về Toán học ở Harvard, trước khi hồi hương, về làm việc tại Đại học Thanh Hoa năm 2022.
Yau cũng đạt nhiều thành tựu trong hình học, tôpô học và vật lý, được vinh danh bằng các giải thưởng như Veblen về Hình học (1981), giải Crafoord của Viện Hàn lâm khoa học Thụy Điển (1994), giải Wolf (2010) và gần đây nhất là giải Shaw (2023).
Ngoài nghiên cứu, ông dốc toàn lực để xây dựng nền toán học Trung Quốc. Ông thường về thăm Trung Quốc trong kỳ nghỉ hè khi còn dạy tại Harvard, giúp đỡ các sinh viên xuất sắc sang Mỹ học tiến sĩ.
Ông cũng góp phần gây quỹ để thành lập loạt viện toán học ở Trung Quốc, như Viện Khoa học Toán học ở CUHK (1993), Trung tâm Toán học Morningside thuộc Viện Hàn lâm khoa học Trung Quốc (1995) và Trung tâm Toán học và Khoa học tại ba đại học lớn, gồm Chiết Giang, Thanh Hoa và Quốc gia Đài Loan.
“Mục tiêu của tôi rất đơn giản, đó là chứng minh rằng Trung Quốc có thể phát triển một môn học cơ bản như toán học”, ông Yau phát biểu vào năm 2015 tại lễ khánh thành Trung tâm Toán và Khoa học Yau-Đại học Thanh Hoa, nơi ông làm giám đốc cho đến nay.
Hiện, ông còn là chủ tịch Học viện Qiuzhen thuộc Thanh Hoa, nơi tập trung đào tạo các nhà toán học trẻ thông qua các chương trình đặc biệt. Ông cũng đang dẫn đầu nhóm 40 nhà toán học Trung Quốc và quốc tế, tham gia vận động để Hong Kong có thể đăng cai Đại hội Toán học quốc tế (ICM), nơi trao giải Fields, vào năm 2030.
Sáng 6-5, sinh viên ngành truyền thông - marketing Trường đại học Hoa Sen đã có buổi trò chuyện cùng nhà báo Trương Bảo Châu - Phó tổng thư ký báo Tuổi Trẻ - với chuyên đề “Làm sao để viết một bài bình luận có chiều sâu, có trách nhiệm và mang tiếng nói riêng”.
Buổi talkshow thuộc học phần Kỹ năng viết bài bình luận trong chương trình hợp tác đào tạo giữa báo Tuổi Trẻ và Trường đại học Hoa Sen.
Tại buổi trò chuyện, nhà báo Trương Bảo Châu đã chia sẻ những trải nghiệm nghề nghiệp tích lũy qua nhiều năm làm báo, đồng thời phân tích các yếu tố làm nên một bài bình luận có chiều sâu, từ việc lựa chọn vấn đề, xác lập quan điểm đến cách xây dựng lập luận thuyết phục và có trách nhiệm với công chúng.
Nhiều sinh viên đặt vấn đề rằng: "Tại sao khi bắt tay vào viết, đặc biệt là viết bình luận, lại không biết bắt đầu từ đâu?”, trong khi đây là kỹ năng cốt lõi góp phần hình thành tư duy làm báo và truyền thông chuyên nghiệp.
Không ít bạn cho rằng nếu viết một bài tường thuật đã khó, thì việc xây dựng lập luận, đưa ra góc nhìn và bảo vệ quan điểm cá nhân một cách thuyết phục còn là thử thách lớn hơn.
Trước băn khoăn này, nhà báo Trương Bảo Châu cho rằng một bài bình luận cần dựa trên các yếu tố cốt lõi: chọn đề tài là những vấn đề gây bức xúc trong các lĩnh vực đời sống, xây dựng hệ thống quan điểm để làm sáng tỏ quan điểm và thuyết phục dư luận mà mình hướng đến, dùng dẫn chứng đắt, đáng ton cậy, trình bày văn phong phù hợp với góc nhìn, hướng đến những giải pháp mới mẻ có thể định hướng người đọc, tuân thủ những quy chuẩn pháp luật, đạo đức, và hướng đến những giá trị nhân văn.
Theo nhà báo Trương Bảo Châu, giá trị của một bài bình luận chỉ được đảm bảo khi người viết biết cân nhắc trách nhiệm trong từng câu chữ của mình.
Sau buổi học, nhiều sinh viên cho biết các bạn đã có cái nhìn rõ ràng hơn về cách tiếp cận thể loại bình luận, vốn được xem là một trong những dạng bài khó của báo chí.
Bạn Huỳnh Phạm Đăng Khoa - sinh viên năm hai ngành truyền thông - marketing Trường đại học Hoa Sen - cho biết sau buổi học bản thân tích lũy thêm nhiều kinh nghiệm trong việc viết bài bình luận sao cho thuyết phục người đọc.
"Qua chia sẻ của nhà báo Trương Bảo Châu, mình học được cách lựa chọn đề tài, xây dựng góc nhìn và triển khai nội dung một cách chặt chẽ, từ đó giúp bài viết có chiều sâu và sức nặng hơn", Khoa nói.
Cùng quan điểm, bạn Lâm Phương Thy nhận định buổi học không đơn thuần là một buổi chia sẻ mà giống như một lớp học thực tế. Từ những kinh nghiệm của diễn giả, Thy hiểu rõ hơn cách đặt tiêu đề, cách chọn vấn đề để khai thác cũng như tư duy khi viết một bài bình luận.
"Việc được tiếp cận với những dẫn chứng thực tế giúp mình nhận ra yêu cầu cao của người viết báo: không chỉ giỏi kỹ năng mà còn cần nền tảng hiểu biết rộng. Đối với mình, những chia sẻ này là nguồn kiến thức vô cùng quý giá khó có ở bên ngoài", Thy nói.
Ghi nhận tại các trường THCS tại TP.HCM cho thấy, việc điều chỉnh nguyện vọng lớp 10 không diễn ra ồ ạt, thậm chí có trường việc này được nhận xét là “khá hiếm”.
Ông Cao Đức Khoa, Hiệu trưởng Trường THCS Nguyễn Du (P.Bến Thành), cho hay hôm nay là hạn cuối của thời hạn cho phép điều chỉnh nguyện vọng lớp 10 nhưng hiếm thấy học sinh lớp 9 của trường thực hiện. Ngay từ đợt đăng ký nguyện vọng nhà trường đã quán triệt với giáo viên chủ nhiệm phải sát cánh, tư vấn chính xác, trao đổi 24/24 nếu phụ huynh cần để giúp học sinh và gia đình lựa chọn một cách đúng và trúng.
Chính vì vậy ông Khoa nói rằng khi phụ huynh, học sinh được tư vấn chính xác về năng lực học tập để đưa ra lựa chọn phù hợp và nguyện vọng nên không có nhu cầu điều chỉnh.
Còn hiệu trưởng một trường THCS ở phường Bình Lợi Trung cũng cho biết, nhóm học sinh có năng lực loại giỏi thì ổn định, chỉ có một số học sinh thuộc nhóm khá hay đạt thì điều chỉnh nguyện vọng.
Hiệu trưởng này cho biết có khoảng 20% học sinh điều chỉnh nguyện vọng lớp 10 theo hướng lựa chọn thấp hơn sau khi có kết quả kiểm tra học kỳ và bài thi thử năng lực. Tuy nhiên theo hiệu trưởng, việc điều chỉnh này sát với thực tế hơn vì trước đó có một số phụ huynh không “đồng thuận” với tư vấn của giáo viên.
Ông Huỳnh Thanh Phú, Hiệu trưởng Trường THPT Bùi Thị Xuân (P.Bến Thành), cho biết trước khi Sở GD-ĐT TPHCM công bố số liệu nguyện vọng 1, các trường THCS đã triển khai tư vấn hướng nghiệp cho học sinh bằng nhiều hình thức khác nhau. Bên cạnh đó, dựa vào kết quả học tập của 3 môn thi, giáo viên chủ nhiệm cũng đã đưa ra những nhận định, tư vấn cụ thể với từng phụ huynh học sinh.
Vì vậy phụ huynh, học sinh không nên dao động trước số liệu thí sinh đăng ký nguyện vọng vào từng trường. Thay vào đó các em cần tận dụng thời gian còn lại để tập trung ôn tập, củng cố kiến thức nhằm đạt kết quả tốt nhất trong kỳ thi.
Theo ông Phú, việc thay đổi hay không thay đổi nguyện vọng đều có thể tạo áp lực lớn đối với học sinh. Nếu thay đổi thiếu cân nhắc có thể dẫn trượt nguyện vọng, trong khi giữ nguyên thì có khả năng trúng tuyển sẽ ảnh hưởng rất lớn đến tâm lý học sinh. Do vậy điều quan trọng nhất trong giai đoạn này là học sinh giữ tâm lý ổn định, tập trung học tập thay vì bị chi phối bởi tỷ lệ chọi.
Bà Nguyễn Đoan Trang, Hiệu trưởng Trường THCS Trần Văn Ơn (P.Tân Định), cho rằng tỷ lệ chọi vào từng trường cao hay thấp còn phụ thuộc vào yếu tố khách quan, chỉ tiêu tuyển sinh ít hay nhiều, tăng hay giảm so với năm trước. Đồng thời, bà Trang nhấn mạnh nếu thấy trường này ít học sinh đăng ký nguyện vọng mà "ào ào" điều chỉnh lựa chọn thì cũng không phải là tối ưu. Bà Trang cũng lưu ý Sở GD-ĐT chỉ công bố số liệu một lần và sau đó thì không ai biết dữ liệu nguyện vọng điều chỉnh ra sao.
Chính vì vậy, hiệu trưởng Trường THCS Trần Văn Ơn khẳng định tiêu chí quan trọng nhất vẫn là năng lực học tập của học sinh. Thời điểm này, toàn bộ học sinh lớp 9 đã có kết quả bài kiểm tra học kỳ 2 và điểm tổng kết cả năm học lớp 9. Từ đó phụ huynh cùng học sinh có thể có đánh giá toàn diện khả năng học tập 3 môn thi của mình. Đây là kết quả quan trọng để cân nhắc có nên điều chỉnh nguyện vọng đã đăng ký hay không.
Còn bà Ngô Nguyễn Thiên Trang, Hiệu trưởng Trường THCS Lý Thường Kiệt (P.Tân Hòa), chia sẻ, số liệu đăng ký nguyện vọng 1 vào các trường THPT chỉ là một kênh để thí sinh dự thi tuyển sinh vào lớp 10 tham khảo. Phụ huynh và học sinh cần thực sự lưu ý dù tỷ lệ chọi các trường THPT tốp đầu có giảm nhưng để tự tin đăng ký nguyện vọng 1, thí sinh phải có học lực giỏi ổn định, có điểm trung bình môn từ 8,5 trở lên. Nếu không thực sự tự tin mà có ý định điều chỉnh nguyện vọng tăng hạng trường thì cần suy nghĩ thật sự nghiêm túc và cẩn thận.
"Các nguyện vọng học sinh đăng ký trước đó nếu đã được giáo viên chủ nhiệm tư vấn phù hợp với năng lực của học sinh thì cần thực sự cân nhắc xem có cần thiết điều chỉnh hay không. Việc điều chỉnh nguyện vọng chỉ thực hiện nếu học sinh cảm thấy sức học không phù hợp với trường hoặc điều kiện di chuyển từ trường đến nhà có những bất tiện", bà Thiên Trang nói.
10 chuyên đề ôn tập môn sinh học thuộc chương trình Bí quyết ôn thi tốt nghiệp THPT đạt điểm cao năm 2026 do giáo viên Võ Thanh Bình, Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong thực hiện được phát ở chuyên mục giáo dục trên các nền tảng: thanhnien.vn, fanpage Facebook và kênh YouTube của Báo Thanh Niên.
https://www.youtube.com/watch?v=9EfS5aKlVb4
Trong chuyên đề 2 - Phân biệt quá trình nguyên phân và giảm phân - giáo viên Võ Thanh Bình hệ thống kiến thức về quá trình nguyên phân và giảm phân, nội dung kiến thức khá trừu tượng, vì vậy trong đề thi các năm qua, khi phần này được hỏi thì thường rơi vào nhóm câu hỏi khó. Trong chuyên đề này, thầy Bình giới thiệu với học sinh các giai đoạn của quá trình phân bào, từ đó xác định các đặc điểm liên quan về nhiễm sắc thể trong mỗi giai đoạn. Bên cạnh đó, thầy Bình còn gợi ý làm bài các câu có liên quan trong đề thi tốt nghiệp những năm gần đây.
Trước đó vào ngày 21.4, trong chuyên đề 1 - Cơ chế phân tử của hiện tượng di truyền - giáo viên đã hệ thống lại cho học sinh về cơ chế phân tử của hiện tượng di truyền, gồm các quá trình là nhân đôi ADN, phiên mã, dịch mã và điều hòa hoạt động các các quá trình này. Bên cạnh đó, thầy Bình cũng lưu ý học sinh một số vấn đề thường được hỏi trong đề thi THPT các năm qua.
Từ 20.4 đến 23.5, vào các khung giờ cố định (16 giờ 30, 18 giờ 30 và 20 giờ 30) thứ hai đến thứ bảy hàng tuần, Báo Thanh Niên lần lượt phát sóng trực tiếp 88 chuyên đề Bí quyết ôn thi tốt nghiệp THPT đạt điểm cao tại các địa chỉ thanhnien.vn, Facebook.com/thanhnien và YouTube Báo Thanh Niên.
88 chuyên đề ôn tập kiến thức do các giáo viên giàu kinh nghiệm tại TP.HCM xây dựng, gồm: Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong, chuyên Trần Đại Nghĩa, Bùi Thị Xuân, Lê Quý Đôn, Marie Curie, Nguyễn Hiền, Quốc tế Á Châu… Qua mỗi chuyên đề ôn thi trực tuyến, giáo viên sẽ giúp học sinh tiết kiệm thời gian, tận dụng lợi thế của công nghệ để hứng thú với việc học, tích lũy kiến thức cho kỳ thi quan trọng sắp đến.
Sau các khung giờ nói trên, các chuyên đề vẫn xuất hiện trên các nền tảng thanhnien.vn, Facebook.com/thanhnien và YouTube Thanh Niên. Học sinh sử dụng bất kỳ thiết bị (điện thoại thông minh, máy tính cá nhân hay máy tính cố định) và chỉ cần kết nối internet đều có thể tiếp cận nội dung hệ thống kiến thức của 9 môn thi trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026.
Lịch phát sóng tuần từ 20 đến 25.4 các chuyên đề ôn thi tốt nghiệp năm 2026
