Đối sánh môn toán giai đoạn 2021-2025 cho thấy chất lượng có sự phân hóa rõ giữa các vùng, miền, thậm chí trong nhóm thành phố trực thuộc T.Ư cũng tồn tại khoảng cách đáng kể. Điều này đặt ra yêu cầu phải nhìn nhận sâu hơn, không chỉ ở điểm thi mà ở cấu trúc chất lượng dạy học và các yếu tố hệ thống phía sau.
Trong thời đại công nghiệp 4.0, khi trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn chi phối đời sống, môn toán giữ vai trò nền tảng trong giáo dục phổ thông (GDPT). Không chỉ dừng ở tính toán, toán học rèn luyện cho học sinh tư duy logic, khả năng phân tích và giải quyết vấn đề – những năng lực cốt lõi của tư duy khoa học và tư duy thuật toán.
Toán học là ngôn ngữ của khoa học – công nghệ, hiện diện trong nhiều lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu, kỹ thuật, tài chính hay y học. Vì vậy, chất lượng dạy và học toán ảnh hưởng trực tiếp đến việc hình thành nguồn nhân lực công nghệ, đặc biệt là AI.
Nhiều quốc gia đã đổi mới mạnh mẽ dạy và học toán theo hướng phát triển năng lực: giảm ghi nhớ máy móc, tăng cường giải quyết vấn đề thực tiễn, mô hình hóa, tư duy thống kê và ứng dụng công nghệ số. Học sinh được khuyến khích khám phá, thảo luận, trình bày nhiều cách giải, làm dự án thực tiễn, thay vì học công thức, giải đề.
Chương trình GDPT 2018 đã tiếp cận theo hướng này. Tuy nhiên, quá trình triển khai còn phụ thuộc lớn vào năng lực giáo viên, điều kiện dạy học và cách thức kiểm tra, đánh giá. Chính vì vậy, kết quả thi toán còn là “tấm gương” của toàn bộ hệ thống giáo dục.
Trong kỷ nguyên số, toán là nền tảng để làm chủ công nghệ và giữ vai trò then chốt trong các kỳ thi, đặc biệt kỳ thi tốt nghiệp THPT. Tuy nhiên, so sánh toàn quốc chưa phản ánh rõ khác biệt vùng miền, nên cần đối sánh theo nhóm địa phương có điều kiện tương đồng.
Trước ngày 1.7.2025, Việt Nam có 6 thành phố trực thuộc T.Ư. Sau mốc này, có thêm 6 tỉnh được sáp nhập vào 6 thành phố. Vì vậy, khi phân tích kết quả môn toán giai đoạn 2021–2025, cần đặt trong bối cảnh nhóm 12 địa phương, để bảo đảm tính hợp lý thực tiễn phát triển giáo dục.
Điểm trung bình của nhóm được tính bằng trung bình cộng điểm toán của 12 địa phương theo từng năm, trong khi mức trung bình cả nước là kết quả của 63 địa phương. Kết quả cho thấy điểm trung bình của nhóm luôn cao hơn mặt bằng chung cả nước.
Tính bình quân 5 năm, mỗi địa phương được lấy điểm trung bình của 5 năm liên tiếp. Nhóm 12 địa phương đạt mức 6,24 điểm, cao hơn mức 5,93 của cả nước khoảng 0,3 điểm. Dù không lớn, khoảng cách này cho thấy đây là nhóm có chất lượng dạy và học toán khá tốt, phù hợp với điều kiện kinh tế – xã hội và đội ngũ giáo viên ở các đô thị, địa phương phát triển.
Tuy nhiên, chênh lệch trong nhóm vẫn rõ rệt. So với mức trung bình cả nước, có 10 địa phương cao hơn, trong khi Hậu Giang và Sóc Trăng thấp hơn. Nếu so với mức trung bình của nhóm, chỉ 7 địa phương vượt lên, chủ yếu là các đô thị lớn và địa phương có điều kiện kinh tế tốt như Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, TP.HCM và các tỉnh công nghiệp. Những nơi này có hệ thống trường học đa dạng, môi trường cạnh tranh và khả năng tiếp cận giáo dục STEM (khoa học-công nghệ-kỹ thuật-toán học) tốt hơn.
Ngược lại, các địa phương như Huế, Cần Thơ, Quảng Nam, Hậu Giang, Sóc Trăng có điểm thấp hơn trung bình nhóm, chủ yếu do còn nhiều khu vực khó khăn, điều kiện dạy và học hạn chế.
Khoảng cách giữa địa phương cao nhất và thấp nhất lên tới hơn 1,2 điểm, phản ánh rõ sự khác biệt về điều kiện phát triển và chất lượng giáo dục. Nhìn chung, các vùng kinh tế phát triển vẫn có lợi thế rõ rệt, trong khi một số khu vực còn nhiều thách thức. Dữ liệu điểm và thứ hạng môn toán của 12 địa phương thể hiện ở bảng sau.
Nếu đặt kết quả môn toán năm 2025 của 6 thành phố trực thuộc T.Ư (mới) trong tương quan xếp hạng với 34 tỉnh, thành phố mới sau sáp nhập, có thể rút ra một số nhận định tổng quan sau.
Trước hết, phần lớn các thành phố trực thuộc trung ương đều nằm trong nhóm dẫn đầu cả nước về môn toán. Hà Nội đạt 5,29 điểm (hạng 2/34), TP.HCM 5,26 điểm (hạng 3/34), và Hải Phòng 5,13 điểm (hạng 4/34). Ba đô thị lớn này đều thuộc top 5, cho thấy lợi thế rõ rệt về dạy và học toán.
Tiếp theo là Huế (4,90 điểm, hạng 7) và Đà Nẵng (4,89 điểm, hạng 8), tiếp tục khẳng định mặt bằng dạy học toán ở các đô thị lớn nhìn chung vẫn ở mức cao so với cả nước.
Trong khi đó, Cần Thơ chỉ đạt 4,32 điểm, xếp hạng 27/34, thấp hơn đáng kể. Kết quả này phản ánh phần nào thực trạng chung của khu vực đồng bằng sông Cửu Long, nơi điểm toán thường thấp hơn nhiều vùng khác.
Nhìn tổng thể, 5/6 thành phố trực thuộc T.Ư nằm trong top 10 toàn quốc về môn toán năm 2025, cho thấy lợi thế của đô thị lớn về điều kiện giáo dục, đội ngũ và môi trường học tập. Tuy nhiên, khoảng cách giữa Cần Thơ và các thành phố còn lại cũng cho thấy chênh lệch vùng miền vẫn tồn tại.
Đáng lưu ý, sau sáp nhập, sự chênh lệch này có thể bị “che lấp” trong số liệu trung bình. Nếu thiếu phân tích chi tiết theo vùng, nguy cơ bỏ sót các “vùng trũng” giáo dục là rất lớn.
Để lý giải sự khác biệt trên, cần nhìn từ 3 cấp độ: lớp học, nhà trường và hệ thống.
Ở cấp lớp học, phương pháp dạy học vẫn là yếu tố quyết định. Nhiều nơi vẫn nặng về luyện tập dạng bài, trong khi yêu cầu mới là phát triển tư duy và năng lực. Khi đề thi thay đổi, những hạn chế này bộc lộ rõ và những học sinh yếu sẽ mất tự tin khi gặp dạng đề thi mới.
Ở cấp nhà trường, sự khác biệt về điều kiện cơ sở vật chất, quy mô lớp học, và văn hóa học tập ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả. Những trường có môi trường học tập tích cực, chú trọng STEM thường có kết quả tốt hơn.
Ở cấp hệ thống, việc phân bổ giáo viên, đầu tư nguồn lực và chính sách hỗ trợ vùng khó khăn đóng vai trò then chốt. Những địa phương thiếu giáo viên toán giỏi thường gặp khó khăn kéo dài, khó cải thiện trong ngắn hạn.
Một trong số đó là bài thi Aptis ESOL for Teens, thuộc hệ thống Aptis ESOL của Hội đồng Anh, với chứng chỉ được cấp là Aptis ESOL Skills for Life. Bài thi đánh giá năng lực tiếng Anh của người học từ 13-15 tuổi, với nội dung được điều chỉnh phù hợp với lứa tuổi này và phản ánh khả năng ứng dụng tiếng Anh trong đời sống hằng ngày, theo tin mới công bố.
Cấu trúc đề Aptis ESOL for Teens gồm 5 hợp phần: ngữ pháp và từ vựng (25 phút với 50 câu hỏi), nói (15 phút với 4 phần), viết (50 phút với 4 phần), nghe (55 phút với 17 câu hỏi), đọc (30 phút với 4 phần). Chứng chỉ sẽ cung cấp kết quả theo các trình độ từ A1 tới C1 của Khung tham chiếu trình độ ngôn ngữ chung châu Âu (CEFR).
Ngoài Aptis ESOL for Teens, hệ thống bài thi Aptis ESOL còn có các phiên bản Aptis ESOL General, Aptis ESOL Advanced và Aptis ESOL for Teachers, đều cấp chung loại chứng chỉ là Aptis ESOL International.
Trước đó vào đầu năm, Bộ GD-ĐT đã công nhận các cấp độ của chứng chỉ Versant English Placement Test (VEPT) tương đương bậc 1, 2, 3 theo Khung năng lực ngoại ngữ Việt Nam. Động thái này mở lối cho VEPT vào danh sách chứng chỉ được dùng để miễn thi môn ngoại ngữ khi xét tốt nghiệp THPT 2026, song song với 2 cái tên khác là PEIC và PTE Academic. Cả 3 chứng chỉ nêu trên đều được cấp bởi Pearson.
Vào năm 2025, hệ thống bài thi LanguageCert của PeopleCert Qualifications cũng đã chính thức có mặt ở Việt Nam, được triển khai với 5 phiên bản gồm Young Learners ESOL, ESOL for Schools, ESOL International, Test of English, Academic & General. Chung thời điểm, Nhà xuất bản ĐH Oxford ra mắt hệ thống bài thi Oxford Test of English (OTE), với 3 phiên bản là OTE, OTE Advanced và OTE for Schools được triển khai tại Việt Nam.
Trước sức ép cạnh tranh ở Việt Nam nói riêng và toàn cầu nói chung, các kỳ thi quen thuộc như IELTS của Hội đồng Anh, IDP, Cambridge English và TOEFL iBT của ETS cũng đang có những chuyển dịch đáng chú ý. Trong khi IELTS quyết định xóa sổ hình thức thi trên giấy ở quy mô toàn cầu từ giữa năm 2026, thì TOEFL iBT từ đầu năm đã đổi cấu trúc lẫn thang điểm để "duy trì độ tin cậy và giá trị học thuật".
Ngoài các lựa chọn nêu trên, thí sinh có thể tìm đến loạt chứng chỉ tiếng Anh của Cambridge English với những cái tên nổi bật như A2 Key, B1 Preliminary, B2 First, C1 Advanced, C2 Proficiency, Linguaskill... Hoặc thí sinh có thể đăng ký thi TOEIC và TOEFL ITP của ETS, Duolingo English Test của Duolingo.
Nhìn chung, ngoài ETS, Duolingo là đại diện của Mỹ và IDP là của Úc, thị trường khảo thí tiếng Anh hiện nay đang bị "thống trị" bởi những thương hiệu đến từ Anh.
Sự sôi động của thị trường khảo thí tiếng Anh diễn ra trong bối cảnh Đảng, Nhà nước đang bứt tốc đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai, đặc biệt khi Thủ tướng Chính phủ cuối năm 2025 phê duyệt Đề án "Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2045". Đề án chia theo 3 giai đoạn, bắt đầu từ xây nền tảng và chuẩn hóa, đến mở rộng và tăng cường, cuối cùng là hoàn thiện và nâng cao.
Để đảm bảo đề án thành công, Bộ GD-ĐT đã đề nghị triển khai dạy tiếng Anh bắt buộc từ lớp 1 thay vì lớp 3 như hiện nay. Song song đó, ít nhất 200.000 giáo viên dạy học bằng tiếng Anh cần được đào tạo, bồi dưỡng tiếng Anh cũng như năng lực chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm từ nay tới 2035, ngoài ra phải tuyển thêm khoảng 22.000 biên chế giáo viên tiếng Anh trên cả nước.
Đó là lý do bên cạnh những phiên bản học thuật truyền thống nhằm phục vụ tuyển sinh và du học, nhiều đơn vị còn mang đến Việt Nam những bài thi dành cho giáo viên lẫn lứa tuổi thanh thiếu niên.
Chương trình Bí quyết ôn thi tốt nghiệp THPT đạt điểm cao năm 2026 môn toán được phát tại địa chỉ thanhnien.vn, Facebook.com/thanhnien và YouTube Thanh Niên.
https://www.youtube.com/watch?v=ollxJ1Xr-5M
Chuyên đề đầu tiên của môn toán do giáo viên Trần Văn Toàn, nguyên tổ trưởng tổ toán Trường THPT Marie Curie (P.Xuân Hòa, TP.HCM), thực hiện.
Chuyên đề 1 với chủ đề kiến thức về xác suất có điều kiện. Trong chuyên đề này, thầy Toàn hướng dẫn học sinh cách chuyển bài toán xác suất có điều kiện thành bài toán xác suất cổ điển (năm lớp 10 và 11) đồng thời hướng dẫn cách sử dụng sơ đồ cây một cách linh hoạt để giải bài toán xác suất có điều kiện.
Giáo viên Trần Văn Toàn cho hay, 10 chuyên đề ôn thi sẽ hệ thống hóa kiến thức môn toán đồng thời qua từng chuyên đề giúp học sinh rèn luyện khả năng tính toán, kỹ năng tìm đáp án, trả lời câu hỏi dạng thức trắc nghiệm mới lần đầu tiên áp dụng vào kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026.
Bắt đầu từ hôm nay, vào các khung giờ cố định (16 giờ 30, 18 giờ 30 và 20 giờ 30) từ thứ hai đến thứ bảy hàng tuần, Báo Thanh Niên lần lượt phát sóng trực tiếp 88 chuyên đề Bí quyết ôn thi tốt nghiệp THPT đạt điểm cao tại các địa chỉ thanhnien.vn, Facebook.com/thanhnien và YouTube Báo Thanh Niên.
88 chuyên đề ôn tập kiến thức do các giáo viên giàu kinh nghiệm tại TP.HCM xây dựng, gồm: Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong, chuyên Trần Đại Nghĩa, Bùi Thị Xuân, Lê Quý Đôn, Marie Curie, Nguyễn Hiền, Quốc tế Á Châu… Qua mỗi chuyên đề ôn thi trực tuyến, giáo viên sẽ giúp học sinh tiết kiệm thời gian, tận dụng lợi thế của công nghệ để hứng thú với việc học, tích lũy kiến thức cho kỳ thi quan trọng sắp đến.
Sau các khung giờ nói trên, các chuyên đề vẫn xuất hiện trên các nền tảng thanhnien.vn, Facebook.com/thanhnien và YouTube Thanh Niên. Học sinh sử dụng bất kỳ thiết bị (điện thoại thông minh, máy tính cá nhân hay máy tính cố định) và chỉ cần kết nối internet đều có thể tiếp cận nội dung hệ thống kiến thức của 9 môn thi trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026.
Học sinh có thể truy cập vào các nền tảng của Báo Thanh Niên hoặc quét mã QR từ lịch phát sóng để xem trực tiếp chương trình Bí quyết ôn thi tốt nghiệp THPT năm 2026 vào đúng khung giờ hoặc xem lại 88 chuyên đề ôn thi tốt nghiệp THPT đã phát.
Lịch phát sóng tuần từ 20 đến 25.4 các chuyên đề ôn thi tốt nghiệp năm 2026
Các khách mời tại buổi giao lưu về phương pháp học IELTS - Ảnh: V.SAN
Tại buổi giao lưu trực tuyến "Học IELTS thế nào chuẩn bị cho các kỳ thi lớn?" chiều 5-5, các chuyên gia tiếng Anh đã đưa góc nhìn về câu chuyện trên.
TS Đỗ Hữu Nguyên Lộc - Chủ tịch Hội nghiên cứu và Giảng dạy tiếng Anh TP.HCM cho biết: "Để có thể đánh giá một phương pháp học tiếng Anh hiệu quả cho trẻ, phụ huynh có thể dựa vào ba tiêu chí chính như phương pháp đó có phù hợp với lứa tuổi của trẻ hay không (học qua hình ảnh, trò chơi, hoạt động giao tiếp và những tình huống gần gũi…).
Trẻ có cơ hội được nghe nói, diễn đạt bằng tiếng Anh và cuối cùng là cuối cùng là trẻ có tự tin, tiến bộ và có thái độ tích cực hơn với việc học hay không?".
Lớp học đầy tiếng cười tại DOL English - Ảnh: V.SAN
Nói về lợi ích của việc chinh phục sớm tiếng Anh, tiến sĩ Nguyên Lộc cho biết đầu tiên là trẻ sẽ có thêm một "hệ quy chiếu", vốn sống đa dạng hơn để nhìn thế giới xung quanh. Điều này rất quan trọng cho phát triển tư duy ở trẻ nhỏ.
Còn theo NCS Hà Đặng Như Quỳnh, Giám đốc học thuật tại DOL English và đạt 9.0 IELTS, tốt nghiệp á khoa sư phạm Anh (Trường ĐH Sư phạm TP.HCM) thì nhất thiết có lộ trình nền trước khi trẻ học IELTS.
"Chẳng hạn ở DOL English thì trẻ tiểu học (lí tưởng là lớp 4, 5) sẽ được thi xếp lớp để vào chương trình Starters, Movers, Flyers trước khi chuyển tiếp qua IELTS ở đầu cấp hai. Chương trình có những điểm khác biệt rõ rệt như được thiết kế dựa trên phương pháp tư duy Linearthinking.
Học sinh không học kiến thức một cách rời rạc, mà được hướng dẫn để hệ thống hóa kiến thức theo một cách có logic", NCS Như Quỳnh nói.
Sau khi hoàn thành các cấp độ Starters, Movers, Flyers, trẻ có vốn từ vựng, ngữ pháp và mẫu câu giao tiếp đủ tốt để miêu tả những điều quen thuộc xung quanh, các tình huống đời thường.
Theo NCS Như Quỳnh, khi hoàn thành các bước trên và chuyển lên giai đoạn IELTS THCS, trẻ sẽ bắt đầu tiếp cận những chủ đề rộng, mang tính học thuật hơn.
"Với phương pháp Linearthinking, trẻ không chỉ học tiếng Anh mà còn được bồi đắp thêm kiến thức xã hội, tư duy diễn đạt, tư duy phản biện và khả năng hiểu các vấn đề ở mức độ sâu hơn", bà cho biết.
Các gương mặt giáo viên đạt 9.0 IELTS tại DOL English - Ảnh: V.SAN.
Chia sẻ về chương trình học tiếng Anh cho trẻ tiểu học, cấp hai tại DOL English, bà Như Quỳnh cho biết đây là thành quả sau 4 năm nghiên cứu, biên soạn, phát triển của tập thể gần 100 người.
"Vì là người Việt nên chúng tôi hiểu rõ tâm lý, đặc điểm học tập và những lỗi sai phổ biến của người Việt, từ đó thiết kế nội dung gần gũi, phù hợp và hấp dẫn hơn với trẻ.
Điều này không chỉ giúp chương trình Kids và IELTS THCS hiệu quả về mặt học thuật mà còn khơi gợi được đam mê học tiếng Anh ở trẻ.
DOL cũng có hệ thống công nghệ hiện đại kết hợp Trí tuệ nhân tạo để trẻ có thể luyện mọi lúc, mọi nơi", thạc sĩ Đỗ Thị Ngọc Anh (8.5 IELTS, quản lý học thuật tại DOL English) phân tích.
Song song đó, NCS Như Quỳnh cho biết giáo viên ở DOL English phải có phát âm chuẩn vì trẻ nếu nói sai từ nhỏ sẽ rất khó sửa sau này.
Ngoài ra, nhằm mục đích tiết kiệm tối đa chi phí và thời gian cho phụ huynh lẫn trẻ nhỏ, chương trình được thiết kế tinh gọn, học phí phải chăng (dưới 3 triệu đồng/ tháng).
Nhờ phương pháp Linearthinking, bé Trần Đình Hoàng Phúc (10 tuổi) đạt 8.0 IELTS dù học trường tiểu học công lập - Ảnh: V.SAN
"Tôi có tìm hiểu và thấy phương pháp Linearthinking ở DOL English hiệu quả cao, nhiều học sinh tiểu học, cấp hai không chỉ đạt điểm tiếng Anh cao mà các em cũng đồng thời rất hứng thú mỗi khi học ngoại ngữ, đây là điều mà tôi nghĩ bất kì phụ huynh nào cũng mong muốn có. Chính vì vậy tôi đã quyết định để con gái theo học tại đây", TS Nguyên Lộc chia sẻ.
Nhiều học sinh tiểu học, cấp hai đạt thành tích cao sau khóa học ở DOL English - Ảnh: V.SAN.
Bé Phạm Vũ Thiên Di - 12 tuổi, học sinh lớp 6 trường THCS-THPT Trần Đại Nghĩa (TP.HCM) – cho biết sau thời gian học chương trình IELTS ở DOL English thì vốn tiếng Anh của em cải thiện rõ.
Nói về lý do học IELTS từ sớm, bé Thiên Di cho biết muốn tập trung học giỏi tiếng Anh sớm để từ đó có thể dành thời gian cải thiện các kỹ năng khác, nghe được nhiều loại nhạc, xem nhiều loại phim và đọc được nhiều sách, tiện lợi cho đi du lịch lẫn du học…
