Tết năm nay, căn nhà của cụ Phạm Văn Phất ở thôn Đa Phạn, xã Vạn Lộc (xã Hải Lộc, huyện Hậu Lộc cũ) đông đủ con cháu. Trong những tiếng cười và chúc tụng, cụ vẫn nói mong ước lớn nhất của cả cuộc đời vẫn là tìm được gia đình ruột thịt. “Tôi mong trước khi nhắm mắt xuôi tay, biết được mình còn ai thân thích để thắp nén hương cho tổ tiên”, cụ Phất nói.
Năm 1945, cậu bé Phạm Văn Phất, 15 tuổi, theo cha – một thợ sửa đồng hồ – rời làng Tùng Sáu (huyện Hải Hậu, Nam Định cũ, nay là xã Hải Thịnh, Ninh Bình) vào Thanh Hóa mưu sinh. Trong ký ức, đó là những chuyến đi dài bằng đường biển, ghé qua các làng chài, ở lại một thời gian rồi lại tiếp tục rong ruổi.
Hai cha con dừng chân tại làng Đa Phạn, ở nhờ một gia đình người địa phương. Sau vài lần đưa con về quê rồi quay lại, đến lần thứ ba vào Thanh Hóa, người cha quyết định gửi con trai lại cho gia đình chủ nhà nuôi dưỡng rồi một mình lên thuyền về quê. Đó là lần cuối hai cha con gặp nhau.
“Tôi đứng trên đê nhìn theo thuyền cha khuất dần về phía biển. Tôi nghĩ ông sẽ sớm quay lại nhưng từ đó bặt vô âm tín”, cụ Phất kể.
Những ngày sau đó, cậu thiếu niên 15 tuổi vẫn đi ra bến thuyền, chờ đợi trong vô vọng. Không có tin tức, không một lời nhắn gửi. Giữa những năm tháng biến động của lịch sử đất nước, cậu thiếu niên 15 tuổi khi ấy tự suy đoán cha có thể gặp nạn trên biển hoặc hỏng thuyền. Phất ở lại vùng đất Hậu Lộc, được gia đình chủ nhận nuôi và đổi sang họ Phạm.
Hơn 80 năm qua, hành trình tìm lại cội nguồn của cụ Phất là một chuỗi những hy vọng, có lúc nhen nhóm nhưng rồi lụi tàn theo thời gian. Điều khiến ký ức về quê hương không bị phai mờ là bởi khi xa quê, cụ đã đủ lớn để ghi nhớ tên đất, tên làng.
Trong trí nhớ, quê nhà là làng Tùng Sáu với con đê chạy dài tít tắp, xen kẽ là cồn cát nhấp nhô, những căn nhà thưa thớt dưới rặng phi lao. Cuối làng có một chiếc cống ngăn mặn. Cụ còn nhớ lớp học chữ quốc ngữ của một ông đồ nho và căn nhà nhỏ mái tranh nơi gia đình sinh sống.
Năm 30 tuổi, khi đã lập gia đình và dù hoàn cảnh kinh tế còn khó khăn, cụ từng một mình lần tìm về quê theo trí nhớ. Cụ đi bộ qua nhiều làng mạc ven biển vùng Hải Hậu, hỏi thăm nhiều người, nhưng đáp lại chỉ là những cái lắc đầu. “Tôi trở về nhà, dù rất buồn nhưng vẫn có niềm tin một ngày nào đó sẽ tìm được nguồn cội”, cụ kể.
Cụ Phất cho biết quê vợ ở Nghĩa Hưng (Nam Định cũ), cách làng Tùng Sáu khoảng 20 km. Mỗi lần về quê ngoại, cụ lại mượn xe đạp đi hỏi thăm các cụ cao niên và tìm kiếm tại các nghĩa trang địa phương. Cụ nhớ cha tên Riệp (hoặc Diệp), có bốn chị gái là Nghiệp, Nối, Bay và Máy.
Năm 2006, trong một lần trở lại Hải Hậu, cụ Phất dừng chân trước nhà thờ cổ cách đê Cồn Tròn không xa. Nhìn thấy một chiếc cống lớn, cụ nhận định đây là nơi mình từng xuống thuyền cùng cha năm xưa.
“Lúc đó, bố tôi đứng trên triền đê rất lâu nhìn về làng rồi bất chợt khóc như một đứa trẻ”, ông Phạm Văn Châu, con trai cụ, kể lại, “Đó là khoảnh khắc cụ tin rằng “mình đã chạm vào quê hương”.
Dù vậy, gia đình vẫn không tìm thêm được dấu vết nào của người thân.
Những năm gần đây, do sức khỏe yếu, cụ Phất không thể tự đi xa. Việc tìm kiếm được con cháu tiếp nối thông qua mạng xã hội, thăm hỏi các nhà thờ và tra soát các khu nghĩa trang. Tuy nhiên, việc tìm kiếm gặp nhiều trở ngại. Theo đại diện chính quyền địa phương, sau năm 1954, nhiều gia đình ở vùng Hải Hậu đã di cư, khiến dấu vết về một gia đình thợ sửa đồng hồ từ gần một thế kỷ trước hầu như không còn.
Ở tuổi 96, điều cụ Phất trăn trở không phải là những vất vả đã trải qua, mà là câu hỏi chưa có lời đáp: người thân trong gia đình giờ có còn ai hay không.
Con cháu cụ cho biết vẫn chưa từ bỏ hy vọng. Họ tiếp tục tìm kiếm thông tin, mong một ngày nào đó có người nhận ra những chi tiết tưởng chừng nhỏ bé trong câu chuyện. “Chỉ cần một manh mối nhỏ, gia đình cũng sẽ tìm đến cùng”, ông Phạm Văn Châu nói.
Mới đây, một bà mẹ ở Chiết Giang (Trung Quốc) đã chia sẻ hình ảnh con trai với điểm đặc biệt khiến cộng đồng mạng xôn xao: em bé có tới 9 xoáy tóc trên đầu.
Theo chia sẻ của cha cậu bé, gia đình phát hiện điểm đặc biệt này ngay từ lúc con mới chào đời.
Do có nhiều xoáy tóc, tóc cậu bé cứ dài ra một chút lại dựng đứng lên buộc gia đình luôn phải duy trì kiểu tóc thật ngắn cho bé.
Theo tìm hiểu, tại Trung Quốc, nhiều người vẫn truyền nhau câu nói: "Một xoáy thì hiền, hai xoáy thì ngang, ba xoáy đánh nhau không sợ chết". Quan niệm này cho rằng trẻ có nhiều xoáy thường bướng bỉnh, mạnh mẽ hoặc có tính cách đặc biệt, theo QQ.
Dù vậy, giới khoa học nhấn mạnh rằng đây không phải là tiêu chí đánh giá trí thông minh. Việc có một hay nhiều xoáy tóc chỉ phản ánh sự khác biệt sinh học nhỏ, không quyết định tính cách hay năng lực của trẻ.
Cụ thể, theo các nhà khoa học, "xoáy tóc" hay "vòng xoáy nang lông" là kết quả của quá trình sắp xếp nang tóc trên da đầu. Khi thai nhi phát triển được khoảng 18-20 tuần tuổi, tóc bắt đầu mọc. Nhưng do diện tích da đầu có hạn, các nang tóc buộc phải sắp xếp theo một mô hình hình học tối ưu để tận dụng không gian và đó là cấu trúc xoáy tròn.
Ngoài ra, tóc không mọc vuông góc với da đầu mà mọc nghiêng một góc nhất định, nhờ đó tạo nên hướng xoáy. Trong quá trình phát triển, tốc độ tăng trưởng của da đầu và hộp sọ không phải lúc nào cũng đồng bộ, khiến tâm xoáy bị kéo giãn hoặc tách ra, tạo nên hiện tượng hai hoặc ba xoáy tóc.
Vì thế, một số trẻ ngay từ khi chào đời đã có sẵn nhiều hơn một xoáy trên đầu. Điều này hoàn toàn là kết quả tự nhiên của quá trình phát triển trong bụng mẹ.
Ngoài ra, một thống kê cho thấy khoảng 95% dân số chỉ có một xoáy tóc, 5% có hai xoáy và rất hiếm người có ba xoáy. Phần lớn các xoáy tóc mọc theo chiều kim đồng hồ và chỉ khoảng 10% là ngược chiều.
Nguyên nhân của sự khác biệt này hiện chưa có lời giải chính xác. Một giả thuyết cho rằng điều này liên quan đến việc phần lớn con người thuận tay phải, song vẫn chưa có bằng chứng khoa học cụ thể nào khẳng định.
Từ những nghiên cứu này, các chuyên gia nhấn mạnh rằng xoáy tóc chỉ là đặc điểm sinh học hình thành từ giai đoạn bào thai, có thể chịu ảnh hưởng của yếu tố di truyền. Nó không phản ánh trí thông minh, tính cách hay vận mệnh của con người.
Vì vậy, nếu trẻ có hai hoặc nhiều xoáy tóc, cha mẹ nên coi đó như một nét riêng đáng yêu, thay vì lo lắng hay gán cho con những định kiến "khác thường".
Theo chuyên trang sức khỏe WebMD, cơm là nguồn lương thực chủ yếu của gần một nửa dân số toàn cầu. Đồng thời, Verywell Fit cho biết đây cũng là thành phần quan trọng trong chế độ ăn cân bằng, cung cấp nhiều vitamin và khoáng chất thiết yếu cho cơ thể.
Tăng cường sức khỏe đường ruột: Cơm chứa tinh bột kháng, giúp hình thành các axit béo có lợi, hỗ trợ duy trì sức khỏe của ruột kết. Đặc biệt, cơm rất phù hợp với người mắc bệnh celiac vì không chứa gluten. Với gạo lứt, hàm lượng chất xơ không hòa tan còn giúp cải thiện nhu động ruột, ngăn ngừa táo bón và bệnh trĩ, theo WebMD.
Tốt cho tim mạch: Gạo lứt giàu dinh dưỡng hơn gạo trắng nhờ còn lớp cám. Lượng chất xơ cao trong gạo lứt giúp giảm cholesterol, từ đó làm giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch và đột quỵ, theo WebMD.
Giảm nguy cơ ung thư: Trong gạo có các hợp chất phenol – chất chống oxy hóa giúp hạn chế tác hại của các gốc tự do lên tế bào. Tuy nhiên, các chất này tập trung nhiều ở lớp cám và mầm nên gạo trắng bị mất đi phần lớn sau quá trình xay xát. Ngoài ra, tinh bột kháng cũng có thể hỗ trợ giảm nguy cơ ung thư đại trực tràng, theo WebMD.
Hỗ trợ xương, thần kinh và cơ bắp: Gạo, đặc biệt là gạo trắng, cung cấp magie – khoáng chất quan trọng cho cấu trúc xương, hoạt động của enzym, dẫn truyền thần kinh và co cơ, theo Verywell Fit.
Cung cấp năng lượng nhanh: Nhờ giàu carbohydrate, cơm là nguồn cung cấp năng lượng nhanh, phù hợp cho người lao động và vận động viên. Gạo trắng thường được ưa chuộng hơn do ít chất xơ và dễ tiêu hóa hơn, theo Times Now News.
Nên chọn loại gạo phù hợp
Mỗi loại gạo có độ hút nước khác nhau, vì vậy cần chọn đúng loại để có cơm ngon nhất: Gạo tẻ thơm : Dẻo mềm, phù hợp cho bữa ăn hàng ngày. Gạo lứt: Cần nhiều nước hơn và thời gian nấu lâu hơn gạo trắng. Gạo ST, Bắc Hương: Gạo đặc sản, có độ dẻo và thơm tự nhiên.
Vo gạo đúng cách
Không nên chà xát gạo quá mạnh khi vo vì có thể làm mất đi lớp cám và dưỡng chất. Chỉ cần vo nhẹ tay 2 - 3 lần với nước sạch để loại bỏ bụi bẩn và tạp chất.
Biết cách đong nước theo tỉ lệ chuẩn
Tỉ lệ nước và gạo quyết định độ mềm dẻo của cơm:
Gạo tẻ thường: 1 chén gạo - 1,2 chén nước. Gạo khô (gạo lâu năm, gạo lứt): 1 chén gạo - 1,5 chén nước. Nếu thích cơm mềm hơn, có thể tăng lượng nước một chút.
Ngâm gạo trước khi nấu để cơm chín đều
Ngâm gạo 15 - 30 phút trước khi nấu giúp hạt gạo hút nước đều, cơm chín mềm và không bị sượng. Cách này đặc biệt hiệu quả với gạo lứt và gạo khô.
Hạn chế mở nắp nồi khi nấu
Mở nắp nồi khi cơm chưa chín sẽ làm thất thoát hơi nước, khiến cơm khô hoặc chín không đều. Hãy đợi đến khi cơm cạn nước hoàn toàn rồi mới mở nắp.
Hãy ủ cơm sau khi nấu để cơm mềm, dẻo hơn
Sau khi nồi cơm chuyển sang chế độ "hâm nóng", hãy để ủ thêm 10 - 15 phút trước khi xới để cơm chín đều và ngon hơn.
Nên xới cơm đúng cách để hạt cơm tơi xốp
Dùng muôi xới nhẹ nhàng từ dưới lên, không ép cơm quá chặt để giúp hạt cơm tơi đều, không bị bết dính.
Mẹo hay xử lý khi cơm bị khô, nhão hoặc khê
Cơm khô: Khi cơm khô bạn chỉ cần rưới một ít nước ấm lên bề mặt cơm, đậy nắp và giữ chế độ hâm trong 10 phút.
Cơm nhão: Mở nắp nồi để nước bay hơi bớt hoặc trải cơm ra đĩa để quạt nguội.
Cơm khê: Đặt một lát bánh mì hoặc than củi vào nồi cơm rồi đậy nắp trong 5 - 10 phút để hút mùi khê.
Anh Nguyễn Thế Tuyền, 34 tuổi, trú xã Hồng Xuân, tỉnh Ninh Bình, bắt đầu công việc phục dựng mô hình nhà cổ từ năm 2021. Thời điểm đó, căn nhà 5 gian của ông bà ngoại sắp bị tháo dỡ. Thấy tiếc nuối không gian gắn bó suốt tuổi thơ, anh tự mày mò dựng bản thu nhỏ ngôi nhà nhằm giữ lại kỷ niệm.
Ông ngoại anh, một kiến trúc sư hơn 80 tuổi đã nghỉ hưu, là người hướng dẫn trực tiếp về tỷ lệ, không gian và kết cấu. Từng học Đại học Xây dựng nhưng sau đó chuyển hướng sang lĩnh vực làm đẹp và nghệ thuật, anh Tuyền tận dụng kiến thức kết cấu và thẩm mỹ để tính toán chi tiết. "Thời gian đầu, tôi liên tục làm hỏng và phải đập đi xây lại. Việc đúc từng viên gạch, viên ngói mini và lắp ghép đòi hỏi độ chính xác cao", anh Tuyền kể.
Sau 6 tháng, phiên bản nhà 5 gian đầu tiên hoàn thiện. "Nhìn ngôi nhà quen thuộc hiện ra trong hình hài thu nhỏ, cả bầu trời ký ức tuổi thơ ùa về khiến tôi vô cùng xúc động", chủ nhân tác phẩm kể.
Anh tiếp tục lấy ý tưởng từ các kiến trúc trong làng, sáng tác thêm nhiều tác phẩm và nhận nhiều lời khen khi đăng tải lên mạng xã hội. Nhiều khách hàng từ khắp mọi miền tìm đến, kể về cơ ngơi cũ của ông bà và đặt hàng phục dựng. "Lượng đơn đặt hàng tăng dần giúp tôi gắn bó với nghề đến tận hôm nay trong sự ủng hộ nhiệt tình của gia đình", chàng trai 34 tuổi nói.
Quá trình chế tác một mô hình trải qua nhiều công đoạn. Người thợ phải đến tận nơi khảo sát hoặc nghiên cứu qua hình ảnh, video của khách hàng để chọn vật liệu. Với những công trình không còn dấu tích, anh dựng bản vẽ 3D dựa trên lời kể của gia chủ, thống nhất phương án trước khi thi công.
Khâu thực hành bắt đầu bằng việc hàn khung sắt, đổ móng, xây tường bằng gạch mini. Tiếp đó là hoàn thiện hệ thống cửa gỗ, nội thất và các tiểu cảnh sân vườn. Những chi tiết như chum nước, xe đạp, bó lúa... được bổ sung để tăng tính sinh động. Theo anh Tuyền, khâu tính toán tỷ lệ gặp nhiều khó khăn nhất, bởi một sai lệch nhỏ sẽ làm mất độ chân thực của công trình. Để tái tạo dấu vết thời gian, anh thường xuyên đi quan sát thực tế các mảng tường rêu phong nhằm pha chế màu sơn sát với thực tế.
Vượt lên trên yếu tố kỹ thuật, người thợ phải thổi được "cái hồn" vào tác phẩm. Nhiều công trình đã bị phá bỏ từ lâu đòi hỏi sự khéo léo, tỉ mỉ của người thiết kế, khiến gia chủ khi nhìn vào phải ngỡ ngàng nhận ra cơ ngơi xưa.
Sau 5 năm, xưởng của anh đã cho ra đời vài trăm mô hình, chủ yếu là nhà 5 gian miền Bắc với tỷ lệ thu nhỏ 1/20. Giá thành dao động 10 - 100 triệu đồng tùy kích thước. Khách hàng đa phần là người cao tuổi muốn mô phỏng lại nhà cũ, hoặc người trẻ mua làm quà tặng bố mẹ.
Nhiều năm theo nghề nhưng theo anh Tuyền, khoảnh khắc bàn giao sản phẩm luôn mang lại nhiều cảm xúc, chứng kiến nhiều gia chủ rơi nước mắt khi ký ức ùa về.
Tháng 5/2025, ông Nguyễn Văn Hảo (55 tuổi, tỉnh Thái Bình) nhận bàn giao phiên bản nhà 5 gian 3 trái sau ba tháng đặt hàng với chi phí 20 triệu đồng. Căn nhà gốc xây năm 1982 của gia đình ông đã phải dỡ bỏ từ 5 năm trước do xuống cấp. Muốn con cháu nhớ về cội nguồn, ông bàn bạc cùng người thân và chốt phương án phục dựng, sau khi được bạn bè giới thiệu xưởng chế tác của anh Tuyền.
"Mô hình giúp tôi dễ dàng kể lại cho con cháu về không gian sống ngày xưa", ông Hảo nói.
Hiện xưởng chế tác của anh Tuyền có 10 nhân sự làm việc. Trong thời gian tới, người thợ 34 tuổi cho biết có kế hoạch thực hiện các tác phẩm mô phỏng những công trình di tích lịch sử và kiến trúc văn hóa tiêu biểu của Việt Nam.
"Tôi mong muốn dùng chính đôi tay này để lan tỏa mạnh mẽ giá trị văn hóa truyền thống đến mai sau", chàng trai Ninh Bình nói.
Một số mô hình nhà cổ của anh Tuyền chế tác từ năm 2021 đến nay.
