Trong cuộc phỏng vấn được hãng thông tấn Reuters công bố hôm 6/4, Denys Shtilierman, đồng sáng lập kiêm nhà thiết kế chính của công ty Fire Point tại Ukraine, tiết lộ hãng đang thảo luận với các doanh nghiệp châu Âu về khả năng ra mắt hệ thống phòng không mới vào năm 2027.
Ông chỉ ra rằng để đánh chặn một tên lửa đạn đạo, hệ thống phòng không Patriot do Mỹ sản xuất thường phải khai hỏa 2-3 đạn, mỗi quả có giá nhiều triệu USD.
“Nếu chúng tôi có thể giảm số tiền này xuống dưới một triệu USD, đó sẽ là diễn biến mang tính ‘thay đổi cuộc chơi’ với giải pháp phòng không”, Shtilierman nói, thêm rằng hệ thống mới dự kiến bắt đầu triển khai chiến đấu từ cuối năm sau.
Ông từ chối nêu tên các doanh nghiệp châu Âu đang tham gia thảo luận, song lưu ý rằng Fire Point “đặc biệt quan tâm” tới hợp tác về radar cũng như hệ thống liên lạc và tìm kiếm mục tiêu cho tên lửa, vốn là những lĩnh vực mà hãng còn thiếu chuyên môn.
“Các công ty châu Âu như Weibel, Hensoldt, SAAB và Thales đều có công nghệ chất lượng về radar”, Shtilierman nói.
Ukraine và nhiều quốc gia phương Tây hiện phụ thuộc vào hệ thống Patriot cho nhiệm vụ đánh chặn tên lửa đạn đạo. Tuy nhiên, nguồn cung tên lửa cho tổ hợp này đang ngày càng khan hiếm, do các nước vùng Vịnh sử dụng chúng với số lượng lớn để đối phó đòn tập kích từ Iran.
Trong khi đó, hệ thống phòng thủ tên lửa đạn đạo duy nhất của châu Âu là SAMP/T chỉ được sản xuất với số lượng rất nhỏ.
Fabian Hoffmann, chuyên gia về tên lửa thuộc Đại học Quốc phòng Na Uy, nhận định ra mắt hệ thống phòng không giá rẻ trong năm 2027 là “mục tiêu tham vọng” đối với Fire Point. Tuy nhiên, ông lưu ý rằng không chỉ quân đội Ukraine mà các nước khác cũng rất cần khí tài như vậy, ngay cả khi hệ thống mới có tỷ lệ chặn mục tiêu thấp hơn Patriot.
Cũng trong cuộc phỏng vấn, Shtilierman tiết lộ rằng Fire Point đang trong giai đoạn cuối của quá trình phát triển hai mẫu tên lửa đạn đạo. Loại nhỏ hơn có tên gọi FP-7 và đạt tầm bắn khoảng 300 km, có nét tương đồng với dòng ATACMS của Mỹ và sẽ được triển khai “trong tương lai gần”.
Mẫu còn lại là FP-9 với đầu đạn nặng 900 kg, tầm bay tối đa 850 km, đủ sức vươn tới thủ đô Moskva của Nga và sắp được đưa vào thử nghiệm. Shtilierman nhận định các cuộc tập kích nhằm vào Moskva sẽ “gây ra thay đổi lớn trong suy nghĩ của giới lãnh đạo và người dân Nga”.
Được thành lập sau khi xung đột bùng phát hồi đầu năm 2022, Fire Point là nhà sản xuất máy bay không người lái (UAV) lớn nhất tại Ukraine. Trong những tháng gần đây, tên lửa hành trình Flamingo của hãng cũng đã được dùng để tập kích các cơ sở quân sự và công nghiệp quốc phòng Nga.
Tên lửa Flamingo được quảng bá là có tầm bắn 3.000 km và mang đầu đạn nặng 1.150 kg. Nhà sản xuất tuyên bố tốc độ xuất xưởng tên lửa Flamingo là 3 quả mỗi ngày với chi phí gần 700.000 USD một quả.
Shtilierman thừa nhận Flamingo đang gặp một số vấn đề, trong đó có khâu sản xuất động cơ. Ông cho biết Fire Point dự kiến tăng sản lượng sau khi mẫu động cơ mới do công ty tự chế tạo được đưa vào sản xuất hàng loạt từ tháng 10, cũng như sau khi nhà máy nhiên liệu tên lửa ở Đan Mạch hoạt động vào cuối năm nay.
"Một khi chiến dịch phong tỏa các cảng vẫn diễn ra, eo biển Hormuz sẽ không còn mở cửa nữa", Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf tuyên bố hôm nay, thêm rằng hoạt động đi lại qua tuyến đường biển này sẽ phụ thuộc vào sự cho phép từ Tehran.
Ông Ghalibaf thêm rằng eo biển Hormuz mở hay đóng, cũng như các quy định liên quan, sẽ "được quyết định trên thực địa chứ không phải mạng xã hội".
Chủ tịch Quốc hội Iran cũng chỉ trích Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đưa ra "7 tuyên bố trong vòng một giờ và tất cả đều sai sự thật", nhưng không nêu cụ thể đó là những phát biểu nào. "Họ đã không thắng được cuộc chiến bằng những lời dối trá này và chắc chắn cũng sẽ không đạt được gì trong các cuộc đàm phán", ông nói.
Tổng thống Trump trước đó nói rằng lệnh phong tỏa các cảng biển Iran do Mỹ thực hiện sẽ chấm dứt một khi "thỏa thuận được ký kết". Ông cũng bày tỏ tin tưởng rằng hai bên sắp đạt được thỏa thuận.
Ngoại trưởng Abbas Araghchi ngày 17/4 thông báo Iran sẽ "mở hoàn toàn" eo biển Hormuz để hưởng ứng lệnh ngừng bắn 10 ngày giữa Israel và nhóm Hezbollah ở Lebanon. Ông khuyến cáo tàu thuyền di chuyển theo lộ trình mà Cục Cảng biển và Hàng hải Iran công bố. Đây là lộ trình thay thế cho tàu thuyền để giúp tránh nguy cơ trúng thủy lôi tại luồng chính của tuyến hàng hải này.
Tổng thống Mỹ đã hoan nghênh động thái của Iran, nhưng khẳng định lệnh phong tỏa các cảng Iran vẫn còn hiệu lực cho đến khi thỏa thuận hai nước "hoàn thành 100%". Ông còn nói rằng Iran đã đồng ý sẽ "không bao giờ đóng cửa eo biển Hormuz nữa".
Eo biển Hormuz là huyết mạch lưu thông của khoảng 20% nguồn cung dầu khí, cùng với 1/3 nguyên liệu sản xuất phân bón cho ngành nông nghiệp toàn cầu. Sau khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch tấn công Iran hôm 28/2, Tehran đã gần như phong tỏa hoàn toàn eo biển, khiến giá năng lượng toàn cầu tăng vọt.
Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei ngày 30.4 đưa ra tuyên bố mới về cuộc xung đột với Mỹ, với giọng điệu thách thức vẫn giữ nguyên kể từ khi lên nắm quyền sau cái chết của cha ông, cố Lãnh tụ Ali Khamenei trong các cuộc không kích mở màn cuộc chiến.
Theo AP, ông Khamenei nói rằng nơi duy nhất người Mỹ thuộc về ở vịnh Ba Tư là "dưới đáy biển" và rằng một "chương mới" đang được viết nên trong lịch sử khu vực.
Những lời lẽ trong tuyên bố của ông Khamenei cho thấy các vấn đề hạt nhân và chương trình tên lửa đạn đạo của Iran sẽ không bị đánh đổi. Tại các vòng đàm phán, Mỹ đã yêu cầu Iran từ bỏ chương trình hạt nhân và tên lửa nhưng Tehran cự tuyệt.
"Chín mươi triệu người Iran tự hào và đáng kính trong và ngoài nước coi tất cả các năng lực dựa trên bản sắc, tinh thần, con người, khoa học, công nghiệp và công nghệ của Iran, từ công nghệ nano và công nghệ sinh học đến năng lực hạt nhân và tên lửa, là tài sản quốc gia, và sẽ bảo vệ chúng giống như cách họ bảo vệ vùng biển, đất liền và không phận của đất nước", ông Khamenei nói.
Lãnh tụ tối cao Iran gọi Mỹ là "kẻ thù lớn nhất" và kêu gọi người Mỹ không nên can thiệp vào vịnh Ba Tư.
Vị lãnh đạo cho rằng Mỹ đã phải chịu một thất bại nhục nhã và tuyên bố Iran đang nắm quyền kiểm soát tại eo biển Hormuz, đáp lại cảnh báo từ Tổng thống Mỹ Donald Trump rằng lệnh phong tỏa biển có thể được kéo dài trong nhiều tháng tới.
"Mọi nỗ lực áp đặt lệnh phong tỏa hoặc hạn chế hàng hải đều trái với luật pháp quốc tế và chắc chắn sẽ thất bại", Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian tuyên bố cùng ngày, cảnh báo rằng việc phong tỏa của Mỹ sẽ "gây gián đoạn cho sự ổn định lâu dài ở vịnh Ba Tư", theo AFP.
Những phát biểu của các lãnh đạo Iran được đưa ra trong bối cảnh ngành công nghiệp dầu mỏ của nước này đang bị siết chặt bởi lệnh phong tỏa của Hải quân Mỹ.
Song song đó, nền kinh tế thế giới cũng đang chịu áp lực khi Iran duy trì sự kiểm soát chặt chẽ eo biển Hormuz, nơi vận chuyển 1/5 lượng dầu thô toàn cầu. Giá dầu thô Brent trong ngày 30.4 được giao dịch ở mức cao nhất là 126 USD/thùng.
Cú sốc đối với nguồn cung và giá dầu đang gây áp lực lên ông Trump, người đã đưa ra một kế hoạch mới để mở lại eo biển Hormuz.
Tuy nhiên, trong phát biểu của mình, ông Khamenei ngụ ý rằng Iran sẽ duy trì quyền kiểm soát đối với tuyến đường thủy này. Iran được cho là đã thu phí 2 triệu USD/tàu khi đi qua eo biển này.
Ông nói rằng việc Iran kiểm soát eo biển Hormuz sẽ làm cho vùng Vịnh an ninh hơn, và rằng "các quy tắc pháp lý và cách quản lý mới" của Tehran đối với eo biển sẽ mang lại lợi ích cho tất cả các quốc gia trong khu vực.
AP hôm qua (13.5) đưa tin Giám đốc Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) Marty Makary đã từ chức sau 13 tháng tại vị. Sự ra đi của ông tạo thêm khoảng trống trong các vị trí đầu ngành y tế của chính quyền Mỹ. Ngoài chức giám đốc FDA, chính quyền cũng đang khuyết 2 vị trí vốn cần được thượng viện phê duyệt chính thức, đó là giám đốc Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh (CDC) và tổng y sĩ Mỹ. Tổng thống Mỹ Donald Trump xác nhận ông Kyle Diamantas, người đang phụ trách chương trình thực phẩm của FDA, sẽ nắm tạm quyền lãnh đạo cơ quan này. Ông Trump nhận xét ông Makary là "một bác sĩ tuyệt vời nhưng đang gặp một số khó khăn".
Giới quan sát chỉ ra sự ra đi của ông Makary xuất phát từ rạn nứt với các nhóm lợi ích và nội bộ chính quyền. Trong hơn một năm qua, ông chịu sức ép lớn từ các lãnh đạo ngành dược phẩm, lực lượng vận động hành lang cho thuốc lá điện tử và các nhà hoạt động chống phá thai. Cụ thể, phe bảo thủ bức xúc khi FDA chậm trễ trong việc cấm phân phối thuốc phá thai mifepristone qua đường bưu điện. Trong khi đó, ngành thuốc lá điện tử phàn nàn việc FDA chặn cấp phép các sản phẩm hương liệu mới.
FDA dưới thời ông Makary còn đối diện làn sóng nghỉ việc của những viên chức cấp cao. Cá nhân ông Makary cũng rơi vào thế "tiến thoái lưỡng nan" khi vừa phải đáp ứng chủ trương tinh giản thủ tục, duyệt thuốc nhanh của Nhà Trắng, lại vừa chịu áp lực phải thắt chặt kiểm duyệt vắc xin theo ý của Bộ trưởng Y tế Mỹ Robert Kennedy Jr, trong khi đây là công việc vốn đòi hỏi có thêm nhiều thủ tục và nhân lực.
Trong một diễn biến khác, tờ The Hill đưa tin Tổng thống Trump dự kiến chọn ông Dave Venturella làm quyền Giám đốc Cơ quan Hải quan và Di trú (ICE), thay ông Todd Lyons sẽ rời đi vào ngày 31.5. Ông Venturella từng có nhiều năm làm việc tại ICE dưới những vị trí khác nhau. Việc thay tướng diễn ra giữa thời điểm ICE bị giám sát gắt gao, sau vụ 2 công dân Mỹ bị sát hại tại bang Minnesota trong chiến dịch truy quét nhập cư hồi tháng 1.
Ngoài giải quyết những biến động trong nhân sự chính phủ, Nhà Trắng cũng đang phải đối đầu với báo chí ở nhiều vấn đề. Trong ngày 12.5, ông Trump công kích tờ The New York Times vì đã đăng bài viết nêu rằng dự án cải tạo Hồ phản chiếu (nằm gần Đài tưởng niệm Lincoln ở thủ đô Washington D.C) bị đội vốn từ 1,8 triệu USD lên 13,1 triệu USD.
Đây là dự án được chủ nhân Nhà Trắng thúc đẩy. Ông Trump lập luận rằng quyết định cải tạo và sơn hồ màu xanh chỉ mất khoảng 5-6 triệu USD và hoàn tất trong 2 tuần, so với kế hoạch cũ tiêu tốn 400 triệu USD và mất đến 4 năm. Ông cũng khẳng định không biết nhà thầu thi công lại Hồ phản chiếu. Dù vậy, The New York Times chỉ ra nhà thầu dự án trên từng sửa hồ bơi tại sân golf của gia đình ông Trump.
Diễn biến nghiêm trọng hơn liên quan đến vấn đề an ninh, khi quyền Bộ trưởng Tư pháp Mỹ Todd Blanche lên tiếng bảo vệ việc phát trát hầu tòa đối với các phóng viên tờ The Wall Street Journal trong cuộc điều tra rò rỉ thông tin về chiến sự Iran. Theo CBS ngày 12.5, ông Blanche nhấn mạnh việc truy tố những người tiết lộ bí mật quốc gia là "ưu tiên".
Tổng thống Trump gọi các bài báo phân tích lợi thế quân sự của Iran là "hành vi phản quốc" và "tiếp tay cho kẻ thù". Đáp lại, đại diện Dow Jones (công ty chủ quản tờ The Wall Street Journal) chỉ trích động thái trên là "cuộc tấn công vào hoạt động thu thập tin tức được Hiến pháp bảo vệ". Mối lo ngại càng tăng khi Bộ Tư pháp Mỹ mới đây đã hủy bỏ các quy định bảo vệ nguồn tin nhà báo từng được thiết lập dưới thời cựu Tổng thống Joe Biden.
