Trời còn chưa sáng hẳn, chúng tôi có mặt tại khu vực sông Xà Lò, đoạn qua xóm Bà Rà (thôn Làng Trăng, xã Sơn Thủy, Quảng Ngãi). Khi đồng hồ điểm đúng 6 giờ, từng tốp phụ huynh lặng lẽ xuất hiện bên bờ sông, chuẩn bị cho hành trình quen thuộc nhưng đầy rủi ro là cõng con lội nước đến trường.
Dòng sông vào những ngày tháng 4 không quá hung dữ. Chiều rộng mặt sông khoảng 50 m, nước chỉ ngang lưng quần người lớn, có đoạn cạn hơn, nhưng bên dưới là lớp đá cuội, sạn sông phủ đầy rong rêu trơn trượt. Chỉ cần một bước chân sơ sẩy, người lớn có thể ngã, kéo theo đứa trẻ trên lưng đối mặt với nguy cơ bị nước cuốn.
Một người mẹ cởi vội đôi dép, cuốn gọn ống quần, đặt con lên vai rồi chậm rãi bước xuống dòng nước lạnh, mỗi bước đi là một lần dò dẫm. Đứa trẻ bám chặt vai mẹ, đôi mắt còn ngái ngủ. Dòng nước lững lờ trôi, phía dưới là từng viên đá trơn như “bẫy ngầm” luôn chực chờ.
Chị Đinh Thị Cam (30 tuổi, ở thôn Làng Trăng, xã Sơn Thủy) gùi chiếc cặp nhỏ cho con rồi cẩn thận đặt con lên lưng. Trước khi bước xuống nước, chị dặn dò: “Con bám chặt mẹ nghe chưa”. Đứa bé gật đầu, ôm cổ mẹ thật chặt.
Chị Cam cho biết mỗi ngày chị phải thức dậy từ 4 giờ để chuẩn bị đồ ăn, quần áo cho hai con. Một đứa học mầm non, đứa còn lại học lớp 3. Hành trình đưa con đi học bắt đầu từ khi trời còn tối. “Phải đi sớm, chứ đi trễ gặp lúc thủy điện xả nước thì nguy hiểm lắm”, chị nói, giọng không giấu được sự lo lắng.
Gia đình khó khăn, chồng chị Cam phải đi làm thuê. Chị từng muốn đi làm để phụ chồng, nhưng rồi đành gác lại suy nghĩ đó. “Tôi sợ con tự đi qua sông không an toàn nên phải nghỉ việc ở nhà đưa đón. Mỗi lần qua sông là một lần lo, nước chảy xiết, đá trơn, chỉ cần trượt chân là nguy hiểm. Nếu có cây cầu thì tốt biết mấy, tôi có thể đi làm, con đi học cũng yên tâm hơn”, chị bộc bạch.
Cách đó không xa, ông Đinh Văn Sanh (51 tuổi) đang cõng cháu băng qua dòng nước với từng bước chân cẩn trọng. “Đi đường vòng xa lắm, mất hơn 1 tiếng mới tới trường, cõng qua sông nhanh hơn, nên phải đi vậy thôi. Sợ cháu bị nước cuốn nên tôi phải cõng”, ông nói.
Ông Sanh cho biết vào mùa mưa nước dâng cao, người dân phải đi ghe nhưng không phải lúc nào cũng có ghe. Khi đó, nhiều gia đình đành cho con nghỉ học. “Nếu có cây cầu thì người dân ở đây mừng lắm. Chúng tôi chờ lâu rồi”, ông nói, ánh mắt hướng về phía bờ bên kia.
Theo thống kê của địa phương, khu vực xóm Bà Rà (thôn Làng Trăng) có 59 hộ với 218 nhân khẩu, xóm Giá Gối có 48 hộ với 190 nhân khẩu. Đây là những khu vực mà người dân thường xuyên phải lội sông để đi lại.
Toàn xã Sơn Thủy là địa bàn miền núi, được sáp nhập từ 3 xã Sơn Trung, Sơn Thủy và Sơn Hải; địa hình rộng, bị chia cắt bởi 3 dòng sông lớn, gồm sông Rin, sông Xà Lò và sông Re. Trong đó, riêng 4 thôn thuộc khu vực Sơn Trung cũ có hơn 737 hộ dân với gần 9.000 nhân khẩu bị ngăn cách bởi sông Rin và sông Xà Lò. Nếu không lội sông, người dân phải đi vòng hơn 18 km mới đến trung tâm xã. Với các thôn thuộc khu vực Sơn Hải và Sơn Thủy cũ, quãng đường vòng có thể lên đến 27 km.
Khoảng cách địa lý xa xôi khiến việc đi lại, học tập, khám chữa bệnh và giao thương hàng hóa gặp vô vàn khó khăn. Không ít người dân chấp nhận đánh cược tính mạng để rút ngắn hành trình bằng cách lội qua sông.
Chính quyền địa phương cho biết dù đã nhiều lần tuyên truyền, cảnh báo người dân không lội sông, nhưng thực tế vẫn không thể kiểm soát hết. Từ tháng 7.2025 – 4.2026 đã xảy ra 3 vụ đuối nước thương tâm do người dân cố vượt sông.
Trao đổi với PV Thanh Niên, ông Lê Quốc Vũ, Chủ tịch UBND xã Sơn Thủy, cho biết việc địa bàn bị chia cắt bởi nhiều con sông khiến đời sống người dân gặp rất nhiều khó khăn, đặc biệt là học sinh. “Hiện có hơn 200 học sinh từ mầm non đến THCS phải vượt sông Xà Lò để đến trường. Chúng tôi đã tuyên truyền, vận động phụ huynh phải trực tiếp đưa đón con em, không để các em tự đi”, ông Vũ nói.
Về lâu dài, địa phương đã đề xuất xây dựng 2 cây cầu bắc qua sông Xà Lò. Một cây cầu dự kiến nối khu vực Sơn Trung cũ sang Sơn Hải cũ, cách điểm người dân thường lội sông khoảng 2 km. “Nếu có cầu, quãng đường từ các thôn về trung tâm xã sẽ rút ngắn còn khoảng 3 – 4 km, thay vì
25 – 27 km như hiện nay. Việc này sẽ giải quyết nhu cầu đi lại cho hơn 9.500 người dân”, ông Vũ cho biết. Tuy nhiên, do nguồn lực còn hạn chế nên các dự án vẫn đang chờ được bố trí vốn. “Việc đầu tư cầu là rất cấp thiết, không chỉ đảm bảo an toàn tính mạng cho người dân, mà còn tạo điều kiện phát triển kinh tế – xã hội, hoàn thiện hạ tầng giao thông nông thôn mới”, ông Vũ nhấn mạnh.
Chúng tôi trở lại bờ sông Xà Lò, những chuyến “đò người” đặc biệt vẫn tiếp diễn. Từng đứa trẻ được đặt xuống bờ bên kia, chỉnh lại cặp sách rồi nhanh chóng nhập vào dòng người đến trường. Giấc mơ đến trường của trẻ em nơi đây vẫn được chắp cánh bằng đôi vai của cha mẹ, ông bà; nhưng đó là một hành trình mà mỗi bước đi đều tiềm ẩn rủi ro.
Khi chưa có cầu, mỗi buổi sáng dòng sông Xà Lò vẫn chứng kiến những bước chân lặng lẽ, tấm lưng còng gánh “tương lai” vượt qua dòng nước – một hình ảnh vừa xúc động, vừa day dứt giữa núi rừng Quảng Ngãi.
Ở Đất Mũi, nơi nhiều tuyến đường bộ chưa thông suốt, chuyện học sinh đi học bằng đò từ lâu đã trở thành hình ảnh quen thuộc. Từ những chuyến đò ấy lại có một học trò đạt giải nhì quốc gia môn lịch sử nhờ đam mê môn học này.
Câu chuyện của Hồng Phúc Khang, học sinh lớp 12X1 Trường THPT Viên An đang được nhiều người nhắc đến như một dấu mốc đặc biệt của giáo dục vùng Đất Mũi. Bởi em không chỉ là thí sinh duy nhất của tỉnh Cà Mau đạt giải nhì học sinh giỏi quốc gia môn lịch sử (năm học 2025 - 2026), mà còn là học sinh đầu tiên của vùng Đất Mũi đạt thành tích này.
Gia đình Khang làm nuôi trồng thủy sản với diện tích nhỏ, cuộc sống không khá giả. Để lo cho gia đình và chuyện học hành của con trai, cha Khang phải làm thêm nhiều việc khác. Có lẽ hoàn cảnh ấy khiến em sớm hiểu rằng học tập là con đường quan trọng nhất để thay đổi tương lai.
Nhà cách trường vài cây số nhưng giao thông đường bộ chưa thông tuyến. Mỗi ngày đến lớp, Khang phải đi bằng đò. Riêng những ngày học thêm ngoài giờ, em được cha chở đi rồi đợi đón về. Những chuyến đò qua sông suốt nhiều năm đã hun đúc nên sự bền bỉ và ý chí vượt khó của Khang. "Cha mẹ luôn sát cánh cùng em… nên em càng quyết tâm học tập, không phụ lòng cha mẹ", Khang chia sẻ.
Trong suy nghĩ của nhiều học sinh, lịch sử thường là môn học nhiều dữ kiện, nhiều mốc thời gian và dễ tạo cảm giác khô khan. Nhưng với Khang, môn học này lại mở ra một thế giới khác.
Điều khiến câu chuyện của Khang trở nên đặc biệt không chỉ nằm ở giải thưởng quốc gia mà còn ở cách em tiếp cận môn lịch sử. Khang không học theo kiểu ghi nhớ máy móc. Em đến với lịch sử bằng cảm xúc, bằng sự tò mò khám phá và cả sự kết nối với quê hương, đất nước.
Với nam sinh này, mỗi trang sử không chỉ là sự kiện hay con số. Đó còn là hình ảnh của những vùng đất, những câu chuyện về các anh hùng dân tộc, về phong tục, tập quán và hành trình hình thành của đất nước qua từng giai đoạn. "Ở mỗi trang sử em như thấy được hình ảnh quê hương, đất nước", Khang nói.
Có lẽ chính cách học bằng cảm xúc ấy khiến môn lịch sử trở nên gần gũi hơn với em. Thay vì học để nhớ rồi quên sau kỳ thi, Khang chọn cách hiểu bản chất vấn đề, liên kết sự kiện và tự đặt mình vào dòng chảy của lịch sử.
Cô Trần Kim Yến, giáo viên dạy lịch sử Trường THPT Viên An, người trực tiếp ôn luyện cho Khang, cho biết điều khiến cô ấn tượng ở cậu học trò này là tinh thần chủ động học tập. Trong các tiết học, Khang thường xuyên đặt câu hỏi, tranh luận và mở rộng vấn đề. Em luôn muốn hiểu sâu hơn nguyên nhân, bối cảnh và ý nghĩa của từng sự kiện lịch sử. "Niềm đam mê thật sự với môn học cùng tình yêu quê hương, đất nước chính là yếu tố quan trọng giúp Khang tạo nên thành tích đặc biệt này", cô Yến nói.
Một điểm khác biệt nữa trong hành trình học tập của Khang là việc tận dụng công nghệ để học lịch sử. Ở thời đại số, nam sinh vùng Đất Mũi không giới hạn việc học trong sách giáo khoa hay bài giảng trên lớp. Đối diện lượng kiến thức lớn và nhiều mốc thời gian dễ nhầm lẫn của môn lịch sử, Khang chọn cách hệ thống bằng sơ đồ tư duy, liên kết các sự kiện theo từng giai đoạn để dễ ghi nhớ hơn.
Song song đó, em tận dụng nền tảng học trực tuyến để xem video bài giảng, tìm thêm tài liệu và sử dụng AI để giải thích lại những phần kiến thức khó, đặt câu hỏi mở rộng hoặc luyện đề. Không dừng ở đó, việc học còn được "mềm hóa" bằng nhiều hình thức như xem phim tư liệu, tạo video clip, chơi game lịch sử hay tham gia các tiết học STEM trên lớp.
Điều đáng nói là Khang không xem công nghệ như công cụ thay thế việc học mà là cách giúp bản thân chủ động hơn trong tiếp cận kiến thức. "Nhờ ứng dụng công nghệ, việc học giúp em hiểu sâu và ghi nhớ lâu hơn", nam sinh nói.
Tuy nhiên, giữa thời đại AI và thông tin tràn ngập, Khang cũng tự đặt ra nguyên tắc rõ ràng, luôn kiểm chứng, đối chiếu thông tin để tránh sai lệch kiến thức lịch sử.
Chương trình tư vấn truyền hình trực tuyến với chủ đề ''Lưu ý quan trọng khi chọn nguyện vọng lớp 10'' được phát tại địa chỉ thanhnien.vn, fanpage Facebook Báo Thanh Niên, kênh YouTube và TikTok.
Theo quy định của Sở GD-ĐT TP.HCM, kỳ thi tuyển sinh lớp 10 năm nay sẽ diễn ra vào ngày 1-2.6 với sự tham gia của khoảng 170.000 học sinh lớp 9. Đây là kỳ thi tuyển sinh lớp 10 đầu tiên của TP.HCM sau khi sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu cũ, trở thành siêu đô thị với quy mô trường lớp và học sinh lớn nhất cả nước.
Theo thống kê của Sở GD-ĐT TP.HCM, số lượng học sinh lớp 9 năm nay ở 3 khu vực tăng khoảng 40.000 học sinh so với năm học trước. Kỳ thi tuyển sinh lớp 10 thu hút sự quan tâm của hàng trăm ngàn học sinh, phụ huynh bởi thí sinh không chỉ quyết định, lựa chọn nguyện vọng chính xác để trúng tuyển vào trường công lập mà còn phải chọn trường phù hợp với năng lực, định hướng nghề nghiệp.
Vì vậy làm sao cho việc đăng ký nguyện vọng lớp 10 đúng và trúng đang là những trăn trở, cân nhắc của phụ huynh và học sinh trong những ngày này. Trước nhu cầu này, Báo Thanh Niên thực hiện chương trình tư vấn truyền hình trực tuyến với chủ đề ''Lưu ý quan trọng khi chọn nguyện vọng lớp 10'' với sự tham gia của các chuyên gia nhằm cung cấp thông tin và giúp phụ huynh giải tỏa những căng thẳng, lo lắng.
Các khách mời tham gia chương trình gồm:
Chương trình tư vấn truyền hình trực tuyến với chủ đề ''Lưu ý quan trọng khi chọn nguyện vọng lớp 10'' được trực tuyến tại địa chỉ thanhnien.vn , fanpage Facebook Báo Thanh Niên, kênh YouTube và TikTok. Mời bạn đọc theo dõi và có thể đặt câu hỏi qua các địa chỉ trên.
Theo báo cáo về tác động kinh tế - xã hội của dòng sinh viên quốc tế do Trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo Di cư (MRTC) công bố ngày 11/5, khoảng 71% du học sinh đang làm thêm trong lĩnh vực ăn uống và lưu trú - vốn đòi hỏi trình độ thấp. Với nhóm sinh viên đại học 19-24 tuổi, tỷ lệ này lên tới 81,6%.
Theo MRTC, xu hướng này do sinh viên muốn tìm việc làm thêm vào khung giờ phù hợp (54,4%), và kiếm tiền trang trải sinh hoạt (24,8%). Tuy nhiên, những công việc như vậy không giúp họ tích lũy kinh nghiệm cho sự nghiệp trong tương lai.
Ngoài ra, 41,9% chọn nhận lương bằng tiền mặt, không khai báo với cơ quan chức năng, được cho là "lao động chui". Nhà chức trách nhìn nhận một trong những lý do là để "lách" quy định về bảo hiểm.
Hiện, du học sinh Hàn Quốc phải đóng bảo hiểm y tế bắt buộc là 150.000 won (2,6 triệu đồng) mỗi tháng. Nhưng nếu thu nhập hàng năm dưới 3,6 triệu won, họ được giảm 50%.
Để được đóng mức thấp, nhiều sinh viên chọn nhận lương bằng tiền mặt, không kê khai. Nhưng cũng vì thế, họ ngại lên tiếng khi bị nợ, quỵt lương.
Ngoài ra, du học sinh đối mặt với nguy cơ bị đối xử bất bình đẳng. Juan Paez Rubiano, sinh viên người Colombia, đang làm phục vụ tại một nhà hàng ở khu Apgujeong, Seoul, kể từng bị cho nghỉ việc ngay trong ngày đầu tiên vì khó giao tiếp với khách hàng. Một số khách Hàn Quốc từ chối nói chuyện với nhân viên nước ngoài, thậm chí quát mắng. Anh cũng hai lần phải nghỉ việc vì bị cấp trên quấy rối.
Cơ quan khảo sát nhận định điều này cho thấy sinh viên quốc tế thường được coi là nguồn lao động giá rẻ, ít gặp trở ngại ngay cả ở mức lương tối thiểu. Nhóm này đang giữ vai trò quan trọng với ngành dịch vụ ở Hàn Quốc.
Để cải thiện thực trạng, MRTC đề xuất xây dựng hệ thống quản lý việc làm bán thời gian, đồng thời nới lỏng một số quy định, điều chỉnh ngưỡng thu nhập liên quan đến bảo hiểm y tế hay giới hạn về khoảng cách đến nơi làm việc.
Hàn Quốc đang là điểm đến du học hấp dẫn ở khu vực châu Á, khi hoàn thành mục tiêu đạt 300.000 du học sinh sớm hai năm so với kế hoạch. Trong đó, du học sinh Việt chiếm hơn 1/3, với gần 108.000 người.
