Theo Hãng tin AFP ngày 27-4, một báo cáo của Viện Nghiên cứu hòa bình quốc tế Stockholm (SIPRI) cho biết chi tiêu quân sự toàn cầu trong năm 2025 đã gần chạm ngưỡng 2.900 tỉ USD, tăng 2,9% so với năm trước và đánh dấu năm tăng trưởng thứ 11 liên tiếp.
Tình trạng xung đột bất ổn, giao tranh kéo dài và xu hướng tái vũ trang tiếp tục là các yếu tố chính thúc đẩy ngân sách phòng thủ trên toàn thế giới.
Theo báo cáo, ba nước chi tiêu lớn nhất gồm Mỹ, Trung Quốc và Nga đã chi tổng cộng 1.480 tỉ USD, chiếm hơn một nửa chi tiêu quân sự toàn cầu.
Đáng chú ý, dù Mỹ đã giảm mức chi xuống 7,5% còn 954 tỉ USD do chưa thông qua gói viện trợ quân sự mới cho Ukraine, mức giảm này được bù đắp bởi sự gia tăng mạnh tại châu Âu và châu Á.
Đà tăng toàn cầu chủ yếu đến từ châu Âu (bao gồm Nga và Ukraine), nơi chi tiêu tăng 14% lên 864 tỉ USD. Nguyên nhân chính là chiến sự tại Ukraine và việc Mỹ giảm mức độ can dự, thúc đẩy các nước châu Âu tự tăng cường năng lực phòng thủ.
Trong đó, Đức tăng chi 24% lên 114 tỉ USD, còn Tây Ban Nha tăng tới 50% lên 40,2 tỉ USD – đánh dấu lần đầu tiên nước này vượt ngưỡng 2% GDP kể từ năm 1994.
Tại Ukraine, chi tiêu quân sự tăng 20% lên 84,1 tỉ USD, tương đương 40% GDP, trong khi Nga tăng 5,9% lên 190 tỉ USD (7,5% GDP). Đây cũng là hai quốc gia có tỉ trọng ngân sách dành cho quân sự cao nhất.
Ở Trung Đông, dù căng thẳng tiếp diễn, tổng chi tiêu chỉ tăng nhẹ 0,1% lên 218 tỉ USD. Iran giảm 5,6% xuống 7,4 tỉ USD do lạm phát cao, còn Israel giảm 4,9% xuống 48,3 tỉ USD sau khi cường độ xung đột Gaza hạ nhiệt, nhưng vẫn cao hơn 97% so với năm 2022.
Đặc biệt, khu vực châu Á – châu Đại Dương ghi nhận mức tăng 8,5% và đạt 681 tỉ USD – mức tăng cao nhất của khu vực này kể từ năm 2009.
Trong đó Trung Quốc được nhận định tiếp tục là “nhân tố chính” với mức chi ước tính 336 tỉ USD, duy trì xu hướng tăng liên tục suốt ba thập kỷ. Nhật Bản cũng tăng 9,7% lên 62,2 tỉ USD – mức cao nhất tính theo tỉ lệ GDP kể từ năm 1958 – và Đài Loan tăng 14% lên 18,2 tỉ USD.
Theo nhà nghiên cứu Lorenzo Scarazzato, thế giới đang trải qua “thêm một năm chiến sự và căng thẳng leo thang”, khiến “gánh nặng quân sự” toàn cầu – tức tỉ lệ GDP dành cho quốc phòng – lên mức cao nhất kể từ năm 2009.
“Mọi dấu hiệu đều cho thấy một thế giới cảm thấy kém an toàn hơn và đang tăng chi tiêu cho quân sự để bù đắp cho tình hình toàn cầu hiện tại”, ông nói.
Giới phân tích nhận định xu hướng gia tăng chi tiêu quân sự có thể tiếp diễn trong thời gian tới, đặc biệt khi mức giảm của Mỹ được dự báo chỉ mang tính tạm thời. Gần đây Quốc hội Mỹ đã thông qua ngân sách hơn 1.000 tỉ USD cho năm 2026, và con số này có thể tăng lên 1.500 tỉ USD vào năm 2027 nếu đề xuất ngân sách của Tổng thống Mỹ Donald Trump được thông qua.
Theo South China Morning Post ngày 12.5, nhà máy hiện sản xuất linh kiện cho các dòng tiêm kích tiên tiến nhất của Trung Quốc, trong đó có J-20 Mãnh Long - mẫu tiêm kích tàng hình thế hệ thứ 5 được xem là đối trọng của Trung Quốc với F-22 Raptor của Mỹ.
"Nhà máy bóng tối" là mô hình sản xuất cần rất ít hoặc gần như không cần sự can thiệp trực tiếp của con người, qua đó giảm nhu cầu chiếu sáng, tiết kiệm năng lượng và hạ chi phí vận hành. Tại cơ sở này, các bộ phận khung của máy bay có thể được sản xuất trong điều kiện gần như tối hoàn toàn.
J-20 do Công ty máy bay Thành Đô thuộc Tập đoàn công nghiệp hàng không Trung Quốc phát triển. Mẫu máy bay này được tuyên bố sẵn sàng chiến đấu vào năm 2018 và bắt đầu được sản xuất hàng loạt hai năm sau đó.
Ông Song Ge, Giám đốc trung tâm sản xuất kỹ thuật số của nhà máy Thành Đô, cho biết J-20 có hàng nghìn linh kiện chuyên biệt. Trước đây, dây chuyền sản xuất cần 2 - 3 nhân viên làm việc theo ca để giám sát máy móc suốt ngày đêm. Hiện nay, các phương tiện tự động đảm nhiệm việc vận chuyển nguyên vật liệu, trong khi các máy móc có độ chính xác cao xử lý linh kiện.
Nhà máy cũng được trang bị hệ thống quét thông minh và robot có khả năng kiểm tra sản phẩm, sau đó nhanh chóng tạo báo cáo. Một thách thức lớn là hàng chục máy móc trong nhà máy vốn sử dụng các giao thức và ngôn ngữ phần mềm khác nhau, khiến việc tự động hóa toàn bộ dây chuyền gặp khó khăn.
Tuy nhiên, ông Song cho biết "giờ đây các thiết bị hiện đã có thể nói cùng một ngôn ngữ", được điều khiển từ xa và giao tiếp với nhau. Nhờ hệ thống mới, hiệu quả sản xuất tăng gần 150%, trong khi máy móc có thể hoạt động hết công suất hơn 21 giờ/ngày.
Mô hình này cũng giúp giảm hơn 80% số giờ lao động cần thiết để vận hành nhà máy, dù con người vẫn tham gia vào công đoạn lắp ráp cuối cùng của máy bay. Theo tờ Science and Technology Daily, nhà máy đang lên kế hoạch mở rộng ứng dụng các công nghệ như 5G, AI và bản sao số thời gian thực để tiếp tục nâng cao năng lực sản xuất.
Tiêm kích J-20 đã trải qua nhiều đợt nâng cấp kể từ khi ra mắt, trong đó có việc thay thế động cơ ban đầu do Nga sản xuất bằng động cơ nội địa mạnh hơn. Theo CCTV hồi tháng 1, dòng tiêm kích này dự kiến tiếp tục được nâng cấp với AI, hệ thống điện tử hàng không cải tiến, radar và động cơ mới.
Phiên bản 2 chỗ ngồi của J-20, được xem là tiêm kích tàng hình 2 chỗ đầu tiên trên thế giới, đã chính thức ra mắt năm 2024. Theo Viện Nghiên cứu quân sự hoàng gia Anh (RUSI), Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc có khoảng 300 chiếc J-20 đang hoạt động vào giữa năm ngoái, và con số này có thể tăng lên 1.000 chiếc vào năm 2030.
Diễn biến trên diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc và Mỹ đang cạnh tranh quyết liệt trong lĩnh vực tiêm kích thế hệ mới. Bắc Kinh được cho là đã bắt đầu thử nghiệm các mẫu J-36 và J-50 vào năm 2024, trong khi Washington đã trao cho Boeing hợp đồng phát triển mẫu F-47.
Theo thông cáo của Bộ Ngoại giao, nhận lời mời của Tổng thống Sri Lanka Anura Kumara Dissanayake, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam sẽ thăm cấp Nhà nước tới Sri Lanka từ ngày 7 đến ngày 8-5.
Đây là chuyến thăm cấp Nhà nước đầu tiên của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đến Sri Lanka trên cương vị người đứng đầu Đảng, Nhà nước. Lần gần đây nhất một nguyên thủ quốc gia Việt Nam thăm Sri Lanka là vào năm 2011.
Hồi tháng 5-2025, Tổng thống Sri Lanka Anura Kumara Dissanayake đã thăm cấp Nhà nước đến Việt Nam và dự Đại lễ Phật đản Liên hợp quốc Vesak được tổ chức ở TP.HCM.
Tại cuộc gặp ở Hà Nội khi đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định với những thế mạnh của mình, Việt Nam mong muốn đồng hành và hợp tác với Sri Lanka trong phát triển kinh tế, xã hội.
Tổng thống Sri Lanka Anura Kumara Dissanayake hoan nghênh và khẳng định sẽ tạo điều kiện cho doanh nghiệp Việt Nam sang đầu tư trong các lĩnh vực quan trọng, chiến lược tại Sri Lanka.
Hai bên cũng nhất trí mở rộng hơn nữa hợp tác nông nghiệp, giáo dục, văn hóa, giao lưu nhân dân, du lịch, tôn giáo, thúc đẩy việc sớm mở đường bay thẳng hỗ trợ hợp tác, kết nối hai nước.
Nhân dịp này, nhà lãnh đạo Sri Lanka đã trân trọng gửi lời mời Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thăm Sri Lanka.
Việt Nam và Sri Lanka thiết lập quan hệ ngoại giao ngày 21-7-1970. Hai nước có quan hệ hữu nghị truyền thống và hợp tác nhiều mặt.
Các đảng phái chính trị tại Sri Lanka có thiện cảm và coi trọng quan hệ với Việt Nam, coi Việt Nam là hình mẫu thành công trong phát triển kinh tế để Sri Lanka học tập. Sri Lanka đã công nhận Việt Nam có nền kinh tế thị trường đầy đủ.
Năm 2025, kim ngạch thương mại song phương đạt khoảng 260 triệu USD, tăng 20% so với 2024. Tính đến tháng 3-2026, kim ngạch song phương đạt khoảng 50 triệu USD.
Sri Lanka có 34 dự án còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký 43 triệu USD, đứng thứ 64/154 quốc gia và vùng lãnh thổ có đầu tư tại Việt Nam vào 7/21 ngành kinh tế của Việt Nam, tập trung vào lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo. Về tài chính, hai nước đã ký Hiệp định tránh đánh thuế hai lần giữa vào tháng 10-2005 và Hiệp định về hợp tác và hỗ trợ lẫn nhau trong lĩnh vực hải quan tháng 5-2025.
Chuyến thăm cấp Nhà nước đến Sri Lanka của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm lần này được kỳ vọng sẽ trở thành cột mốc mới trong quan hệ song phương, mở ra cơ hội tạo đột phá trong hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư, góp phần ứng phó hiệu quả với những biến động nhanh chóng của tình hình chính trị, kinh tế toàn cầu.
"Rõ ràng là các nhóm thù địch được tổ chức tốt đang lợi dụng biên giới mở và những lý tưởng toàn cầu hóa liên quan. Các nền văn hóa ngoại lai càng phát triển và các chính sách hiện nay của châu Âu duy trì càng lâu thì chủ nghĩa khủng bố càng được củng cố", theo chiến lược. Đến chiều qua chưa có phản ứng từ phía châu Âu.
Chiến lược mới cũng nhằm loại bỏ "các thành phần cực đoan cánh tả bạo lực" và đặt các băng nhóm ma túy ở châu Mỹ vào trung tâm của nỗ lực chống khủng bố. Mỹ tuyên bố sẽ "ưu tiên việc nhanh chóng xác định và vô hiệu hóa các nhóm chính trị bạo lực có hệ tư tưởng chống Mỹ, ủng hộ người chuyển giới một cách cực đoan và theo chủ nghĩa vô chính phủ".
