Giữa tháng 3, xã Sơn Lộ, tỉnh Cao Bằng chào đón đoàn tình nguyện “Kỷ yếu trên bản” bằng một trận mưa rừng. Con đường đất dẫn vào xã vốn đã khó đi, nay biến thành những rãnh bùn đỏ quạch. Những chiếc ôtô chở gần 100 thành viên phải nhích từng mét. Nhiều lần họ phải xuống đẩy xe vượt vũng lầy.
“Cảnh chúng tôi hay gặp trong 7 năm đi chụp ảnh ở vùng cao”, Lưu Minh Khương, 32 tuổi, trưởng đoàn nói. “Mỗi lần thấy mệt mỏi, tôi lại nhớ nụ cười của đám trẻ khi thấy mình trong khung hình làm động lực”.
Khương là người dân tộc Tày, quê ở bản Cây Thị, huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang cũ (nay là Bắc Ninh), làm nhiếp ảnh tự do tại Hà Nội. Năm 2019, trong chuyến đi săn ảnh tại Y Tý (Lào Cai), anh mang theo chiếc máy in ảnh. Thấy đám trẻ vây quanh, anh chụp và in tặng vài tấm.
“Hôm đó tôi chỉ mang đủ giấy in 5 tấm ảnh. Những đứa trẻ còn lại chạy theo xe, ánh mắt hụt hẫng khi thấy bạn có ảnh còn mình thì không khiến tôi áy náy”, chàng trai 32 tuổi kể. Anh tự hứa sẽ quay lại để tất cả đều có ảnh.
Từ tiếc nuối đó, Khương nảy ra ý tưởng chụp ảnh kỷ yếu cho mọi học sinh từ mầm non đến trung học cơ sở vùng cao. Thời gian đầu chỉ có anh và mấy người bạn cùng làm. Với thu nhập của thợ ảnh tự do, việc tự túc kinh phí cho những chuyến đi dài ngày là bài toán khó. Anh dành dụm tiền lương, tranh thủ ngày trống lịch khách để lên đường. Họ thường chỉ đến được một, hai trường mỗi năm. Có chuyến, Khương một mình chạy xe máy hàng trăm km, mang theo máy ảnh, máy in lên với lũ trẻ. Anh thường xin ngủ nhờ tại các điểm trường để tiết kiệm.
“Có đêm nằm lại bản, tôi trằn trọc về những điểm trường tiếp theo sẽ làm thế nào, tự hỏi liệu việc này có thay đổi được gì không. Nhưng chính những cái ôm của đám trẻ khi nhận ảnh là động lực cho tôi bước tiếp”, chàng trai Bắc Giang nói.
Bước ngoặt đến vào năm 2023 khi các video về hành trình của Khương lan truyền trên mạng xã hội, hút hàng triệu lượt xem. Hơn 1.000 người từ mọi miền đã đăng ký làm tình nguyện viên, đồng hành cùng anh. Dự án “Kỷ yếu trên bản” ra đời với đội ngũ nòng cốt 20 người và hàng trăm tình nguyện viên thay đổi theo từng mùa. Kinh phí đi lại do các thành viên tự túc, chi phí in ấn, khung ảnh do cộng đồng đóng góp.
Khương kể khó khăn nhất khi chụp trẻ vùng cao là các em chưa quen ống kính. Thấy máy ảnh, nhiều bé bỏ chạy. Để tiếp cận, nhóm tổ chức nấu trà sữa, bày gian hàng quà bánh. Khi các em bắt đầu chơi đùa, những chiếc máy ảnh mới hoạt động.
“Chúng tôi không yêu cầu các bé tạo dáng, thậm chí giữ nguyên những vệt lấm lem trên tay hay đôi má nẻ. Đó mới là vẻ đẹp”, Khương nói. Ảnh được chỉnh sửa, in và đóng khung ngay tại chỗ.
Gắn bó hơn ba năm với dự án, anh Minh Phụng, 38 tuổi, thợ ảnh ở Tuyên Quang, cho biết chuyến đi xã Sơn Lộ hồi tháng 3 là mùa kỷ yếu đặc biệt nhất. Nhóm phải di chuyển lên điểm lẻ Thôm Ngàn của trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Sơn Lập, cách trường chính hơn 15 km. Đường đi chỉ vừa lọt một bánh xe máy, một bên vách đá, một bên vực sâu. Giữa núi rừng không sóng điện thoại, cả nhóm phải vừa đi vừa hỏi đường dân bản.
“Mất gần ba tiếng đến nơi, quần áo đầy bùn đất nhưng thấy đám trẻ mặc đồ đẹp đợi sẵn giữa sân, mệt mỏi tan biến”, anh Phụng nói. Chuyến đi này, nhóm còn vào nhà chụp ảnh chân dung tặng các cụ già và cựu chiến binh, những người mà bức ảnh rõ nét nhất họ có là căn cước công dân.
Ông Đàm Văn Thắng, Phó bí thư Đảng ủy xã Sơn Lộ, cho biết đây là lần đầu học sinh địa phương được chụp kỷ yếu. Sơn Lộ là xã vùng cao đặc biệt khó khăn với 5 dân tộc thiểu số chung sống. Tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo chiếm hơn 45%; 3 xóm và 12 nhóm hộ chưa có điện lưới quốc gia. “Nhiều gia đình nhận được ảnh, trân trọng treo ở vị trí cao nhất trong nhà”, ông Thắng nói.
Cầm tấm hình trên tay, Hoàng Thị Phương, học sinh lớp 8A trường Sơn Lập, khóc. Trong ảnh, Phương mặc đồ dân tộc Mông đứng giữa sân trường. “Nhà không có điện thoại chụp hình. Em sẽ giữ bức ảnh này vì có thể đây là lần duy nhất em được chụp”, cô bé nói.
Bảy năm qua, hơn 10.000 khung ảnh từ “Kỷ yếu trên bản” được trao đi khắp các tỉnh Điện Biên, Cao Bằng, Bắc Kạn, Hà Giang. Những lá thư tay viết lời nhắn “Cháu nhớ chú lắm”, “Chú đợi cháu đậu đại học xuống dưới xuôi nhé” là động lực để cả nhóm tiếp tục hành trình.
“Mong mỏi của tôi là sau này đi xa bản làng, các em nhìn lại ảnh để nhớ mình có một tuổi thơ nơi vùng cao”, Khương nói.
Người đi đường qua giao lộ Pasteur - Võ Thị Sáu (TP.HCM) những ngày qua khá thích thú với hình ảnh thầy giáo Tây dạy học cho cô bé bán vé số ngay trên vỉa hè, và người mẹ cạnh bên chăm chú dõi theo cô con gái nhỏ của mình học.
Người thầy tên Christopher (35 tuổi), với tên thường gọi là Chris, đến từ Anh và đã qua Việt Nam công tác một năm nay. Còn cô học trò tên Thanh Hiền (9 tuổi) cùng mẹ là chị Mai Anh (44 tuổi) đã bán vé số tại khu vực đó được vài năm rồi.
Một lần đi ngang đoạn đường này, Chris tình cờ thấy cô gái nhỏ cùng mẹ đang chăm chú làm bài dưới ánh đèn giao thông.
Hình ảnh đó khiến anh xúc động và lóe lên ý nghĩ phải làm gì đó giúp cô bé ấy học tốt hơn. Vì vậy anh đã ngỏ ý muốn dạy bé tiếng Anh và hai mẹ con đã đồng ý.
Bài viết về câu chuyện ấm áp này của Tuoi Tre News nhận được hàng trăm ngàn lượt xem, tương tác và bình luận trên Facebook. Nhiều độc giả nước ngoài bày tỏ sự xúc động và ngưỡng mộ trước hành động của Chris.
Nhiều bạn đọc ca ngợi lòng tốt của anh, trong khi một số khác chia sẻ những trải nghiệm tương tự khi từng giúp trẻ em Việt Nam luyện tiếng Anh.
"Anh là một người đàn ông tuyệt vời", một độc giả tên Yuki Chan từ Tokyo (Nhật Bản) viết. Nột bạn đọc khác nhận xét hành động này "quá tuyệt vời".
"Thật ngọt ngào. Thế giới cần nhiều người như anh ấy hơn", một độc giả chia sẻ. Grace David từ Maryland bình luận: "Thật quý giá. Đây mới chính là cuộc sống!".
"Tôi đã rơi nước mắt vì hành động đẹp này. Cảm ơn vì lòng tốt của anh", một bạn đọc viết.
Từ câu chuyện của Chris, một độc giả tên Edith Giraudo chia sẻ quan điểm sống: "Khi bạn muốn làm điều tốt cho người khác, bạn không cần một tổ chức từ thiện. Chỉ cần bắt đầu từ những người xung quanh mình".
"Đó chính là điều thế giới nên có", một độc giả nước ngoài khác viết.
Như để ca ngợi hành động tốt bụng của anh Tây, một độc giả ví von: "Một sự dìu dắt có giá trị hơn tất cả".
Nhiều bạn đọc kêu gọi lan tỏa hành động đẹp này vì quá xúc động. "Hãy lan tỏa năng lượng tích cực này", một độc giả chia sẻ.
"Chúng tôi hy vọng sẽ thấy nhiều người tử tế và tốt bụng hơn nữa, dù là khách du lịch hay người nước ngoài làm việc tại đây, để hướng dẫn và giúp đỡ trẻ em nhiều hơn", một bạn đọc khác bình luận.
Một số bạn đọc cũng chia sẻ trải nghiệm từng giúp người Việt luyện tiếng Anh khi sinh sống tại Việt Nam.
"Tôi đã sống ở TP.HCM nhiều năm trước và thường đến công viên Lê Văn Tám vào buổi sáng. Nhiều lần tôi được người lớn và sinh viên đến nhờ luyện tiếng Anh và tôi rất vui khi giúp họ", Scott Fries kể lại.
Một bạn đọc nước ngoài khác cho biết anh từng làm việc tại Vũng Tàu và thường ở khách sạn trước khi lên đường ra khơi. Anh thường ngồi trước quán nước gần đó và giúp hai con của chủ quán luyện tiếng Anh.
Maja Julia, sống tại Bern, cũng chia sẻ kỷ niệm đáng nhớ ở Hà Nội khi được các em nhỏ quanh hồ Hoàn Kiếm nhờ dạy tiếng Anh. Dù giao tiếp còn khó khăn, nhưng họ vẫn tạo nên một kỷ niệm đẹp cùng nhau.
Thanh Hiền có ba chị em gái. Chị đầu 25 tuổi đã lập gia đình, chị thứ hai 16 tuổi không may bị động kinh nên lúc tỉnh lúc mê và cũng theo mẹ đi bán vé số. Hiền là út đang học lớp 3, ban ngày đi học, tối về theo mẹ ra đường vì để con ở nhà một mình người mẹ không an tâm. Ba Hiền hồi trước dịch COVID-19 làm tài xế cho một hãng xe công nghệ, nhưng sau dịch bị mất việc và hiện đang chạy xe ôm truyền thống.
Chị Mai Anh nói điều làm mình áy náy nhất là để các con còn nhỏ đã phải theo mẹ đội nắng mưa bươn chải ngoài đường. Nhưng những đứa trẻ dường như biết hoàn cảnh khó khăn của gia đình nên cũng rất vui vẻ mỗi khi làm bạn đồng hành cùng mẹ.
Cận Giỗ Tổ Hùng Vương, mạng xã hội lan tỏa, chia sẻ sự khâm phục về bức tượng lớn mang tên "Cội nguồn", tái hiện câu chuyện Lạc Long Quân - Âu Cơ và bọc trăm trứng.
Theo tìm hiểu, tác phẩm "Cội nguồn" do anh Bùi Văn Quân, một 9X trú xã Hợp Thịnh (Bắc Ninh) thực hiện, như một cách tri ân tổ tiên. Anh cũng là chủ của Khu vườn Hạnh phúc, nơi sẽ mở cửa miễn phí từ ngày 25-4 đến hết kỳ nghỉ lễ 30-4 và 1-5.
Đây là thành quả sau khoảng 50 ngày đêm miệt mài của anh và cộng sự, từ những nét phác thảo trên giấy, sau đó là bộ khung bằng sắt rồi tới cốt bê tông, tạo hình thô, cuối cùng là hoàn thiện các chi tiết.
Theo anh Bùi Văn Quân, tượng "Cội nguồn" cao 5,7m, nặng tới 25 tấn. Nổi bật là hình tượng rồng vươn cao, uy quyền - biểu tượng gắn với truyền thuyết "Con Rồng cháu Tiên", cội nguồn của dân tộc Việt Nam.
"Mỗi đường đục, lớp vật liệu không chỉ tạo nên hình hài của tác phẩm, mà còn gửi gắm lòng thành kính của tôi và những người bạn yêu quý đối với tổ tiên và cội nguồn dân tộc", anh Quân bày tỏ.
Lý giải tên gọi "Cội nguồn", tác giả mong muốn gợi nên trí tò mò của người xem, đặc biệt là trẻ nhỏ, từ đó các em sẽ tự mình tìm hiểu, khám phá lịch sử dựng nước, giữ nước của cha ông. Những câu hỏi giản dị như "vì sao gọi là cội nguồn", "câu chuyện về Lạc Long Quân - Âu Cơ và bọc trăm trứng thế nào" sẽ tiếp tục được kể lại, nuôi dưỡng ý thức về nguồn cội cho các bạn trẻ.
"Tôi vẫn luôn nhớ lời dạy còn văn hóa là còn dân tộc. Tiền bạc có thể vơi đi, nhưng những giá trị cội nguồn sẽ trường tồn mãi mãi với thời gian. Bức tượng này không chỉ là bê tông sắt thép, nó là lời thề của tôi với cha ông: "Sẽ không bao giờ để những câu chuyện cổ tích Việt Nam bị lãng quên".
"Cội nguồn" chính là tác phẩm đầu tiên cho dự án "Vườn cổ tích Việt Nam". Tôi đang ấp ủ tái hiện toàn bộ kho tàng truyện cổ dân gian ngay tại mảnh đất hình chữ S này", anh Quân tiết lộ.
Dù được nhiều người yêu thích, anh vẫn nhận được các câu hỏi về "gương mặt mẹ Âu Cơ lại khắc khổ, già thế mà không chọn nét thanh xuân rạng rỡ".
Theo anh, đó là dụng ý khắc họa khoảnh khắc mẹ Âu Cơ vừa đón đứa con đầu lòng. Nét khắc khổ ấy chính là dấu ấn của sự hy sinh của người phụ nữ Việt sau bao ngày thai nghén và của tình mẫu tử vĩ đại.
"Khi đứng trước bức tượng mẹ Âu Cơ, tôi mong muốn mỗi chúng ta hãy tĩnh lặng nghĩ về cội nguồn, để thấy mình nhỏ bé và biết ơn hơn với cội nguồn dân tộc ta", anh nói thêm.
Trưa 13/5, Quốc Tuấn, 26 tuổi, nhân viên văn phòng ở phường Yên Hòa ra phố Nguyễn Quốc Trị mua bánh mì. Hàng quán trên vỉa hè biến mất, thay vào đó là những tờ giấy in thực đơn, mã QR thanh toán dán trên hàng rào tôn. Tuấn đứng chờ và trao đổi với người bán qua khe hở của tấm kim loại. "Mua đồ ăn mà như đang thực hiện một giao dịch bí mật", Tuấn nói.
Ba tuần nay, những rào tôn quanh dự án A4/NO1, dọc phố Nguyễn Quốc Trị trở thành "sàn giao dịch" của các hàng quán vỉa hè trước kia. Khách dừng xe, người bán đứng sau tấm tôn nói vọng ra, mời chào. Việc đưa đồ, nhận tiền diễn ra qua khe hở hoặc lỗ thủng. Khách mua xong tự tìm nơi ngồi ăn, uống, tránh công an tuần tra.
Bên trong khu đất quây tôn, anh Hùng, chủ một quán nước, cho biết bán hàng kiểu du kích này là lựa chọn bất đắc dĩ. Do chi phí thuê mặt bằng cố định cao, anh bám trụ vỉa hè để giữ lượng khách quen. "Chúng tôi không lấn chiếm lối đi nhưng cũng cần một kẽ hở để sống, chứ cấm hẳn thì lấy gì nuôi gia đình", anh Hùng nói.
Cách đó hơn 8 km, tại phố Hàng Bạc, quán trà đá của bà Kim Ngân phải lùi vào con ngõ rộng hơn một mét. Khách tự mang cốc, tìm đến vỉa hè trước những nhà đang đóng cửa hoặc mái hiên nhà đối diện để ngồi. Mức phạt tới 2,5 triệu đồng mỗi lần vi phạm buộc bà Ngân phải "đuổi" họ đi nơi khác.
Tại phố Hàng Chiếu, bà Nguyễn Hồng, 60 tuổi, rời khỏi vỉa hè từ đầu tháng 4. Quầy bánh rán, bánh gối được chuyển vào sâu trong ngõ và treo biển bán mang về. Khách muốn ăn tại chỗ phải ngồi nép sát tường. Khi có người đi, họ phải đứng dậy, bê bát đĩa trên tay để nhường đường.
Dù doanh thu giảm hơn 50%, bà Hồng nói ủng hộ kế hoạch dẹp vỉa hè. "Tôi tin khi khách quen mua mang về, hàng quán vẫn duy trì được sinh kế theo cách văn minh, trật tự hơn", bà Hồng cho biết.
Kế hoạch 332 của Hà Nội về việc giành lại vỉa hè cho người đi bộ được triển khai qua ba giai đoạn: tuyên truyền, tổng kiểm tra xử lý và duy trì chống tái lấn chiếm. Giám đốc Công an Hà Nội yêu cầu siết chặt trách nhiệm cán bộ, trường hợp để vi phạm trật tự đô thị kéo dài sẽ bị hạ bậc xếp loại hoặc điều chuyển công tác.
Hiệu quả của việc "phạt nguội" qua camera bắt đầu phát huy tác dụng. Từ 23/4 đến 5/5, các đơn vị trong công an thành phố đã xử phạt 2.200 trường hợp, thu hơn 1,15 tỷ đồng. Hơn 1.100 trường hợp khác bị phạt nguội với tổng số tiền trên 557 triệu đồng.
Ghi nhận trong ngày 13/5 tại các tuyến phố thuộc phường Ba Đình, Giảng Võ, Đống Đa, Thanh Xuân, Hoàn Kiếm, Cầu Giấy, phần lớn vỉa hè đã quang đãng. Tuy nhiên, nhiều tiểu thương quanh các bệnh viện, công viên chuyển sang bán hàng kiểu "vô hình". Người bán đứng từ xa quan sát, khi có khách gọi mới mang nước ra. Nhiều chủ quán dùng xe máy chở đồ để dễ sơ tán khi thấy lực lượng tuần tra.
Chị Thúy Hạnh, sống gần Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương, kể người bán hàng giờ "thoắt ẩn thoắt hiện" để canh chừng công an.
Tiến sĩ Phan Lê Bình, chuyên gia giao thông, nói việc giải quyết lấn chiếm vỉa hè cần dựa vào thực tế. Ông đề xuất các phương án ứng xử khác nhau: cân bằng kinh doanh và lối đi ở vỉa hè rộng 6-8 mét; cho bán hàng rong buổi tối ở khu du lịch; phân vạch rõ ràng cho hộ kinh doanh nhỏ và yêu cầu ký cam kết.
Về góc độ kinh tế, PGS TS Đinh Trọng Thịnh, nguyên Trưởng Khoa Tài chính Quốc tế - Học viện Tài chính, cho biết kế hoạch dẹp vỉa hè đang đưa hoạt động kinh doanh vào nền nếp, dù tác động đến thu nhập của người lao động nhỏ lẻ. Ông Thịnh cũng nói tiểu thương đang chuyển sang kinh doanh trực tuyến hoặc bán hàng lưu động để thích ứng.
Anh Trần Vũ ở phường Từ Liêm chuyển sang bán cà phê trên xe lưu động từ cuối tháng 11/2025. Đầu tư khoảng 80 triệu đồng, anh đỗ xe tại các bãi được cấp phép. Anh Vũ nói mô hình này giúp tiết kiệm chi phí, không lo mất chỗ bán nhưng vẫn lo lắng khi loại hình này chưa có quy định pháp lý rõ ràng, dễ bị liệt vào dạng bán hàng rong. Anh hy vọng sớm có chính sách phù hợp cho các xe bán hàng lưu động để tiểu thương yên ổn mưu sinh.
"Thay vì kêu than, chúng tôi đang tìm cách thích nghi để tồn tại", anh Vũ nói.
