Shing Tung Yau (Khâu Thành Đồng) sinh năm 1949, là một trong những nhà toán học đương đại có ảnh hưởng nhất thế giới. Ông là người gốc Hoa đầu tiên giành giải Fields vào năm 1982, khi mới 33 tuổi.
Yau được ghi nhận vì những đóng góp cho phương trình vi phân đạo hàm riêng, giả thuyết Calabi trong hình học đại số, giả thuyết khối lượng dương của lý thuyết tương đối rộng, các phương trình Monge-Ampère thực và phức.
Ảnh hưởng từ công trình của Yau còn thể hiện trong lĩnh vực hình học lồi, hình học đại số, hình học đếm, đối xứng gương, thuyết tương đối rộng và lý thuyết dây. Nghiên cứu của ông cũng chạm đến toán học ứng dụng, kỹ thuật và phân tích số.
Yau là người con thứ 5 trong gia đình có 8 anh, chị em. Khi ông mới vài tháng tuổi, cả gia đình chuyển đến Hong Kong. Là nhà kinh tế học và triết gia, cha ông giảng dạy tại một trường cao đẳng, sau này thuộc Đại học Trung văn Hong Kong (CUHK).
“Gia đình chúng tôi rất nghèo, ban đầu gần như chết đói”, ông Yau nói trong cuộc phỏng vấn với tờ Discover Magazine năm 2010. Họ sống trong một ngôi nhà ở ngoại ô, không có điện hay nước sinh hoạt. Yau thường xuyên trốn học, cầm đầu một nhóm lang thang khắp nơi, nhưng vẫn làm đủ bài tập mà cha giao ở nhà.
Dù khó khăn, cha của Yau luôn duy trì một nhóm sinh viên đến nhà để bàn luận về triết học và văn học. Ông cũng khuyến khích con quan tâm đến triết, toán, dạy các bài thơ và văn dài, nên khi mới 10-11 tuổi, Yau đã dần quen với lối suy luận trừu tượng.
Biến cố tới vào năm ông 14 tuổi, khi cha qua đời. Kinh tế kiệt quệ, mẹ ông phải làm hàng đan, móc để bán. Yau bắt đầu đọc và trân trọng những cuốn sách cha để lại, chú tâm học hành hơn. Ông vừa đi học, vừa làm gia sư để phụ giúp gia đình.
Sau khi tốt nghiệp trung học năm 1965, ông học cử nhân toán tại Đại học Trung văn Hong Kong. Ông có sức học vượt trội, có thể làm bài thi của nhiều môn mà không cần đến lớp. Stephen Salaff, một giảng viên ở trường, đề nghị ông đến Đại học California, Berkeley (Mỹ) làm tiến sĩ vì thấy tiềm năng to lớn của học trò.
Salaff liên hệ với một phó giáo sư, thuyết phục trường miễn, giảm yêu cầu đầu vào. Ông cũng tìm cách để Yau được nhận một trong hai suất học bổng từ Tập đoàn International Business Machines (IBM) để thực hiện nghiên cứu.
“Nếu không có sự giúp đỡ của ông ấy, tôi sẽ không trở thành nhà toán học như bây giờ”, ông Yau nói.
Năm 1969, Yau phải vay bạn bè để mua vé máy bay sang San Francisco, nhận học bổng 300 USD mỗi tháng nhưng gửi một nửa về cho gia đình.
Ông đăng ký nhiều lớp học cùng lúc và bắt đầu quan tâm đến hình học. Trong đó, một khóa về phương trình vi phân riêng phần phi tuyến do Charles Bradfield Morrey Jr. giảng dạy được ông đánh giá rất xuất sắc.
Vì không đủ tiền về nhà, Yau đã dành cả kỳ nghỉ Giáng sinh trong thư viện, vùi đầu vào các bài báo nghiên cứu và chuyên khảo, đặc biệt là Tạp chí Hình học Vi phân và các bài báo của John Milnor về lý thuyết nhóm hình học.
“Tôi thấy hình học rất thanh lịch và đẹp đẽ. Tôi rất hào hứng với việc không gian có thể có độ cong và làm thế nào để nắm bắt được chúng”, ông Yau nói sau khi nhận Huân chương Khoa học quốc gia Mỹ năm 1997.
Từ năm thứ hai, Yau dành phần lớn thời gian nghiên cứu về đa tạp phức, đặc biệt say mê với giả thuyết Calabi. Chỉ sau hai năm, ông bảo vệ thành công luận án tiến sĩ, đồng thời có ba bài báo được xuất bản.
Vào thời điểm ấy, nhiều người cho rằng giải được giả thuyết Calabi là bất khả thi. Nhưng ông tin rằng ngay cả khi không thể, ông vẫn phải hiểu tại sao. Ông theo đuổi bài toán xuyên suốt những năm đầu sự nghiệp, như khi gia nhập Viện Nghiên cứu cao cấp tại Princeton năm 1971, làm giáo sư bậc một ở Đại học New York-Stony Brook năm 1972, lên giáo sư bậc hai ở Stanford,…
Cuối cùng, năm 1976, ông chứng minh thành công giả thuyết Calabi. Bài báo của ông cũng đặt nền móng cho lý thuyết dây 10 năm sau đó, cho thấy hầu hết 10 chiều không gian-thời gian cần thiết cho “lý thuyết vạn vật” có thể được cuộn lại, ẩn khuất trong một không gian mà ngày nay được gọi là Calabi-Yau.
Ba năm sau, ông Yau cùng công sự chứng minh được một kết quả quan trọng khác về thuyết tương đối rộng của Einstein: bất kỳ nghiệm nào của phương trình Einstein đều phải có năng lượng dương.
“Ông ấy là một nhà giải tích hình học với năng lực kỹ thuật phi thường và tầm nhìn sâu sắc. Ông giải quyết được những vấn đề mà tiến độ nghiên cứu đã đình trệ trong nhiều năm”, Louis Nirenberg, nhà toán học người Canada, viết vào năm 1982, khi Yau nhận giải Fields.
Sau giải thưởng này, Yau tới Đại học California-San Diego, rồi tới Harvard vào năm 1987, gắn bó hơn 3 thập kỷ sau đó. Ông được phong chức Giáo sư danh dự William Caspar Graustein về Toán học ở Harvard, trước khi hồi hương, về làm việc tại Đại học Thanh Hoa năm 2022.
Yau cũng đạt nhiều thành tựu trong hình học, tôpô học và vật lý, được vinh danh bằng các giải thưởng như Veblen về Hình học (1981), giải Crafoord của Viện Hàn lâm khoa học Thụy Điển (1994), giải Wolf (2010) và gần đây nhất là giải Shaw (2023).
Ngoài nghiên cứu, ông dốc toàn lực để xây dựng nền toán học Trung Quốc. Ông thường về thăm Trung Quốc trong kỳ nghỉ hè khi còn dạy tại Harvard, giúp đỡ các sinh viên xuất sắc sang Mỹ học tiến sĩ.
Ông cũng góp phần gây quỹ để thành lập loạt viện toán học ở Trung Quốc, như Viện Khoa học Toán học ở CUHK (1993), Trung tâm Toán học Morningside thuộc Viện Hàn lâm khoa học Trung Quốc (1995) và Trung tâm Toán học và Khoa học tại ba đại học lớn, gồm Chiết Giang, Thanh Hoa và Quốc gia Đài Loan.
“Mục tiêu của tôi rất đơn giản, đó là chứng minh rằng Trung Quốc có thể phát triển một môn học cơ bản như toán học”, ông Yau phát biểu vào năm 2015 tại lễ khánh thành Trung tâm Toán và Khoa học Yau-Đại học Thanh Hoa, nơi ông làm giám đốc cho đến nay.
Hiện, ông còn là chủ tịch Học viện Qiuzhen thuộc Thanh Hoa, nơi tập trung đào tạo các nhà toán học trẻ thông qua các chương trình đặc biệt. Ông cũng đang dẫn đầu nhóm 40 nhà toán học Trung Quốc và quốc tế, tham gia vận động để Hong Kong có thể đăng cai Đại hội Toán học quốc tế (ICM), nơi trao giải Fields, vào năm 2030.
Trong khi không ít ngành nghề khác đang phải đối mặt với sự bão hòa nhân lực, sinh viên ngành địa chất lại đang đứng trước cơ hội việc làm rộng mở hơn bao giờ hết. Với mức lương khởi điểm từ 15-30 triệu đồng/tháng, đây là một cơ hội tốt cho những bạn trẻ đam mê kỹ thuật, khoa học và khám phá.
PGS.TS Phạm Trung Hiếu - Trưởng khoa địa chất Trường ĐH Khoa học Tự nhiên (ĐH Quốc gia TP.HCM) - cho biết làn sóng bứt phá của hạ tầng giao thông và năng lượng đang kéo theo nhu cầu nhân lực địa chất tăng mạnh.
Hàng loạt dự án quy mô lớn trên cả nước tăng tốc triển khai, từ đường sắt, cao tốc Bắc - Nam đến các tuyến metro tại TP.HCM, Hà Nội cùng các dự án năng lượng như điện gió, điện mặt trời, điện hạt nhân.
Bên cạnh đó, việc tìm kiếm và khai thác các khoáng sản chiến lược, đặc biệt là đất hiếm, cũng trở thành nhiệm vụ trọng tâm trong chiến lược phát triển quốc gia. Sự bùng nổ của các công trình và lĩnh vực này đang tạo ra nhu cầu nhân sự lớn cho ngành địa chất.
Theo PGS.TS Nguyễn Tài Tuệ - Trưởng khoa địa chất Trường ĐH Khoa học tự nhiên (ĐH Quốc gia Hà Nội), địa chất học là lĩnh vực có phạm vi rộng, gắn với nhiều ngành kinh tế then chốt. Ngành không chỉ nghiên cứu cấu trúc và lịch sử hình thành Trái đất mà còn giữ vai trò thiết yếu trong thăm dò, đánh giá tài nguyên khoáng sản, dầu khí cũng như khảo sát địa chất công trình.
Đồng thời, địa chất học góp phần dự báo, phòng chống các tai biến thiên nhiên như sạt lở, động đất. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo và công nghệ phân tích dữ liệu hiện đại cũng đang nâng cao hiệu quả dự báo rủi ro, trong đó có các hệ thống cảnh báo sạt lở theo thời gian thực.
Ông Tuệ cũng cho biết cơ hội việc làm của sinh viên ngành địa chất hiện rất rộng mở khi nhu cầu tuyển dụng từ doanh nghiệp ngày càng tăng, đặc biệt trong các lĩnh vực khai thác khoáng sản, xây dựng, tư vấn khảo sát và quản lý tài nguyên.
Trong bối cảnh nhiều dự án hạ tầng lớn được triển khai trên cả nước như hệ thống tàu điện ngầm, đường cao tốc, đường sắt tốc độ cao hay các công trình năng lượng, nhu cầu chuyên gia địa chất tiếp tục gia tăng, tạo lợi thế rõ rệt cho sinh viên sau khi tốt nghiệp.
PGS.TS Nguyễn Việt Hà, Trưởng phòng quan hệ công chúng doanh nghiệp Trường ĐH Mỏ - Địa chất, nói các ngành khai thác mỏ, địa chất đang có nhu cầu nhân lực rất lớn, phục vụ trực tiếp cho những lĩnh vực sản xuất then chốt như khai thác than, khoáng sản, đất hiếm, titan và nhiều tài nguyên chiến lược khác.
Theo ông Hà, nhiều tập đoàn, tổng công ty trong lĩnh vực năng lượng và khai khoáng đã chủ động phối hợp với các cơ sở đào tạo để "đặt hàng" nguồn nhân lực chất lượng. Không ít doanh nghiệp tham gia sâu vào quá trình đào tạo thông qua việc cấp học bổng, hỗ trợ chi phí học tập và cam kết tuyển dụng sau khi tốt nghiệp, qua đó mở rộng cơ hội việc làm cho sinh viên.
"Thống kê tại Trường ĐH Mỏ - Địa chất cho thấy khoảng 98-99% sinh viên có việc làm sau khi ra trường. Thậm chí nhiều em được tuyển dụng ngay từ khi bảo vệ khóa luận tốt nghiệp", ông Hà thông tin.
Tại Trường ĐH Khoa học Tự nhiên (ĐH Quốc gia TP.HCM), khoa địa chất hiện tập trung đào tạo hai ngành chủ lực là địa chất học và kỹ thuật địa chất nhằm đáp ứng trực tiếp nhu cầu thị trường lao động. PGS.TS Phạm Trung Hiếu cho biết nhu cầu tuyển dụng trong lĩnh vực này tăng rõ rệt thời gian gần đây.
Từ giữa năm 2025 đến nay, khoa đã nhận được 34 tin tuyển dụng, mỗi đợt cần khoảng 20 vị trí, tổng nhu cầu vượt hơn 500 vị trí việc làm.
"Không chỉ dồi dào cơ hội, mức đãi ngộ cũng là điểm đáng chú ý khi nhiều doanh nghiệp sẵn sàng trả lương khởi điểm từ 15-30 triệu đồng/tháng cho sinh viên mới ra trường. Tuy nhiên số lượng người học ngành này những năm gần đây không nhiều khiến nguồn cung chưa đáp ứng được nhu cầu tuyển dụng", ông Hiếu chia sẻ.
Trước yêu cầu mới của thị trường, chương trình đào tạo ngành địa chất tại các trường ĐH được cập nhật theo hướng gắn lý thuyết với thực tiễn, tăng cường ứng dụng công nghệ hiện đại và mở rộng hợp tác với doanh nghiệp. Nhờ đó sinh viên có cơ hội tiếp cận môi trường làm việc thực tế từ sớm, nâng cao kỹ năng và sẵn sàng tham gia thị trường lao động ngay sau khi tốt nghiệp.
Theo PGS.TS Phạm Trung Hiếu, đội ngũ đào tạo của khoa luôn chủ động phối hợp với doanh nghiệp trong nước nhằm nâng cao năng lực thực hành cho sinh viên. Thông qua các thỏa thuận hợp tác đào tạo với doanh nghiệp, sinh viên được tham gia thực tập, làm quen với môi trường làm việc chuyên nghiệp, qua đó rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tế.
Đáng chú ý, Trường ĐH Khoa học Tự nhiên (ĐH Quốc gia TP.HCM) còn triển khai nhiều chính sách học bổng nhằm thu hút người học vào các ngành phục vụ chiến lược phát triển bền vững và chiến lược quốc gia như địa chất học, kỹ thuật địa chất. Thí sinh trúng tuyển có thành tích cao có thể nhận học bổng lên tới 100% học phí năm đầu và duy trì ở các năm tiếp theo nếu đáp ứng điều kiện.
Ngoài ra sinh viên còn có cơ hội nhận học bổng toàn phần từ doanh nghiệp kèm cam kết làm việc cho doanh nghiệp trong năm năm sau tốt nghiệp, sinh viên khó khăn có thành tích học tập tốt còn có cơ hội nhận học bổng của GS Trần Kim Thạch và GS Huỳnh Trung.
Sau khi tốt nghiệp ngành địa chất, người học có thể tiếp tục theo học bậc thạc sĩ, tiến sĩ trong và ngoài nước. Nhiều chương trình hợp tác đào tạo, nghiên cứu với các trường ĐH quốc tế mở ra cơ hội nhận học bổng toàn phần, đặc biệt trong lĩnh vực khoa học Trái đất và khai khoáng, giúp sinh viên phát triển chuyên sâu và hội nhập môi trường học thuật quốc tế.
Theo đó, bà Trần Thị Thảo, Chủ tịch UBND phường Bến Cát (TP.HCM), cho biết đã nhận được phản ánh của phụ huynh về việc học sinh lớp 3 Trường tiểu học Lương Thế Vinh bị giáo viên M. đưa ra hình thức phạt học sinh không ngoan bằng cách yêu cầu học sinh tự lấy kim tiêm đâm vào tay.
Sau đó, các cơ quan chuyên môn đã tiến hành xác minh và khẳng định việc cô M. đưa ra hình thức phạt học sinh chưa ngoan bằng cách yêu cầu tự lấy kim tiêm đâm vào tay là có thật.
"Việc giáo viên đưa ra hình thức phạt này là vi phạm đạo đức, gây phản cảm cho các em học sinh. Hiện tại tinh thần của các em học sinh đã ổn định. Chúng tôi đang tiến hành các bước kỷ luật theo quy định", bà Trần Thị Thảo cho hay.
Trước đó, theo phản ánh của phụ huynh Trường tiểu học Lương Thế Vinh, có đến 5 học sinh bị cô M. phạt do không đeo khăn quàng đỏ, vi phạm nội quy của lớp học… bằng cách yêu cầu học sinh tự lấy kim tiêm đâm vào tay. Điều này khiến tinh thần của các em hoảng loạn.
Bà Trần Thị Thảo cho biết thêm, qua làm việc, cô M. đã thừa nhận kim tiêm là do cô đi mua ở tiệm thuốc tây về để tiêm thuốc cho người nhà trong gia đình.
Trong lúc chưa mang kim tiêm về nhà, cô M. để trong túi xách, mang đến trường. Khi có các học sinh vi phạm nội quy, cô đã mang kim tiêm ra để phạt học sinh.
Trước đó, phụ huynh Trường tiểu học Lương Thế Vinh cũng bất bình khi phát hiện thực phẩm kém chất lượng đưa vào bếp ăn của học sinh bán trú (Thanh Niên đã thông tin). Đến nay, nhà trường đã đình chỉ nhà cung cấp suất ăn cho học sinh và tiến hành đấu thầu công khai để tìm đơn vị mới.
Trao đổi với Thanh Niên tại Trường ĐH Nha Trang, nơi có 4 điểm thi V-ACT cùng tổng số thí sinh hơn 3.300 bạn, nhiều thí sinh đều nhận định gặp khó với phần thi tiếng Việt và một số nội dung về toán phổ thông. Câu khó nhất, theo nhiều bạn, hỏi về đặc điểm thi luật trong bài thơ Thuật hứng 1 của Nguyễn Trãi, cụ thể là quy tắc niêm (chữ thứ nhì trong cả hai câu cùng theo một luật - PV) trong đoạn thơ Đường luật thất ngôn tứ tuyệt này.
"Đề hỏi câu nào niêm câu nào. Em chịu", Trần Minh Khang, học sinh lớp 12 Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn (Khánh Hòa), cho hay. Một câu tiếng Việt khác khiến nam sinh rối bời là tìm từ đúng chính tả giữa các từ nghĩ quẫn, túng quẫn, quẫn trí... Còn ở môn toán, Khang nói gặp khó ở những hỏi câu liên quan đến logarit và tham số m.
Tương tự, Thái Hoàng Anh Tuấn, học sinh lớp 12 Trường THPT Lý Tự Trọng (Khánh Hòa), cũng gặp nhiều khó khăn ở nội dung liên quan đến tiếng Việt và toán. Tuấn kể em đã "đánh lụi" câu về quy tắc niêm và một câu hỏi khác về lỗi chính tả. Trong khi đó ở phần toán, các câu liên quan tới tư duy logic khiến Tuấn thấy đau đầu, "bởi những môn khác ôn luyện lâu dài sẽ làm được, riêng phần này thì không vì liên quan tới khả năng tư duy".
"Còn ở phần tư duy khoa học, vì tổ hợp em học không có môn hóa nên em cũng chịu thua", nam sinh nói thêm.
Nguyễn Khánh Kỳ, học cùng trường, cũng thấy phần tiếng Việt khó nhất, "trong khi những phần khác tương đối dễ" cho dù nam sinh chọn thi khối C. Cảm giác khó nhằn bắt đầu ngay từ câu đầu tiên khi đề hỏi thể loại văn bản là sử thi hay thần thoại hay những lựa chọn khác. "Mới vô em đã thấy bối rối. Còn với những câu chính tả, em thường dùng mấy từ sai chính tả nên cảm giác từ nào cũng đúng, thành thử em đánh lụi luôn", Kỳ kể.
Khác với Tuấn, Kỳ không gặp nhiều thử thách ở phần tư duy khoa học. "Dù không học hóa và sinh nhưng khi đọc đề em vẫn có thể làm bài được", nam sinh nói, dự đoán bản thân sẽ đạt trên 700 điểm trong đợt 1 này.
Đi tàu tới Nha Trang để dự thi V-ACT vào sáng nay 5.4, Vũ Trần Bảo Thy, học sinh lớp 12 Trường THPT Nguyễn Huệ (Phú Yên cũ), đặc biệt thấy mệt mỏi ở những câu toán về tham số. Còn ở phần tư duy khoa học, dù không học các môn sinh, địa và giáo dục kinh tế và pháp luật, Thy vẫn có thể làm được bài dựa trên dữ kiện đề cho. Với phần tiếng Việt, nữ sinh thấy "bối rối" vì các câu trả lời "chung chung". "Em áng chừng mình sẽ được khoảng 800 điểm", Thy nói.
Thực tế trao đổi với học sinh, thạc sĩ Bùi Văn Công, chuyên gia luyện thi V-ACT trực tuyến tại TP.HCM, cũng nhận định nội dung thi tiếng Việt trong phần sử dụng ngôn ngữ "hơi lạ", ngoài nội dung trước giờ hay ra đề. Câu hỏi về niêm luật là minh chứng rõ nét, "đến cả tôi cũng chưa nghe tới khái niệm này bao giờ". Các câu hỏi về chính tả cũng đặc biệt làm khó nhiều học trò của thầy.
"Tôi cho rằng phần tiếng Việt năm nay thiên về suy luận, không còn quá chú trọng tới cảm nhận văn chương hay đọc hiểu văn bản đơn thuần như trước. Điều này cho thấy đề thi đang ngày càng đi theo hướng ngôn ngữ hơn là ngữ văn, đúng theo tinh thần mà phần thi đề ra", thạc sĩ Công nhận định. Còn ở môn toán, nam giáo viên cũng đồng tình rằng có một số câu hỏi "lắt léo" về logarit và tham số m, dễ khiến thí sinh mắc sai lầm.
Một thí sinh khác tại Khánh Hòa cho biết em gặp khó với câu sử trong phần tư duy khoa học, hỏi về việc vua Lê Thánh Tông thuộc triều đại nào, ban hành bộ luật nào và bộ luật này đã cải tổ điều gì đáng chú ý. Câu trả lời là vị vua này thuộc vương triều Lê sơ, ban hành Quốc triều hình luật hay còn gọi là bộ luật Hồng Đức.
Theo kế hoạch, ĐH Quốc gia TP.HCM sẽ bắt đầu tổ chức chấm thi V-ACT đợt 1 từ 6.4 sau đó công bố kết quả vào 17.4. Năm nay ĐH này sẽ không gửi giấy báo điểm qua đường bưu điện, thí sinh có thể tra cứu kết quả thông qua tài khoản cá nhân khi đăng ký dự thi. Kế tiếp thí sinh có thể đăng ký thi đợt 2 nếu muốn trong thời gian từ 18-25.4. Điểm V-ACT dự kiến được hơn 100 trường ĐH-CĐ trên toàn quốc sử dụng trong công tác tuyển sinh.
