Sau cuộc họp đồng chủ trì với Tổng thống Pháp Emmanuel Macron tại Paris ngày 17/4, Thủ tướng Anh Keir Starmer cho biết hai nước sẽ dẫn dắt sứ mệnh đa quốc gia nhằm bảo vệ tự do hàng hải ở eo biển Hormuz “ngay khi điều kiện cho phép”.
“Đây là sứ mệnh mang tính chất hòa bình và phòng thủ thuần túy, nhằm tạo sự an tâm cho các tàu thương mại và hỗ trợ rà phá thủy lôi. Hiện đã có hơn 10 quốc gia đề nghị tham gia”, ông Starmer cho hay.
Cuộc họp tại Paris quy tụ hơn 30 lãnh đạo các nước, hầu hết tham dự qua hình thức trực tuyến. Mỹ và Iran không góp mặt.
Iran ngày 17/4 tuyên bố mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz, huyết mạch vận chuyển 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu, cho các tàu thương mại, sau khi giao tranh giữa Israel và nhóm Hezbollah ở Lebanon đã dừng nhờ lệnh ngừng bắn 10 ngày.
Tổng thống Mỹ Donald Trump hoan nghênh động thái này, nhưng cho biết lệnh phong tỏa của Mỹ đối với các cảng biển của Iran vẫn duy trì đến khi hai bên đạt thỏa thuận chấm dứt xung đột hoàn toàn. Mỹ và Iran đang trong thời gian ngừng bắn kéo dài 2 tuần, có hiệu lực từ ngày 8/4.
Trả lời phỏng vấn của AFP cùng ngày, ông Trump cho biết Mỹ “đang tiến rất gần” đến thỏa thuận hòa bình với Iran, thêm rằng không còn điểm vướng mắc nào giữa hai bên.
Những người tham gia cuộc họp ở Paris cũng hoan nghênh tuyên bố của Tehran về việc mở cửa lại eo biển, nhưng kêu gọi các bên “mở cửa lại hoàn toàn, vô điều kiện”, theo ông Macron. Ông thêm rằng sự hiện diện của lực lượng đa quốc gia là cần thiết để củng cố và đảm bảo tính bền vững của các cam kết mở cửa đó.
Thủ tướng Italy Giorgia Meloni, người tham dự cuộc họp, nhấn mạnh rằng sứ mệnh như vậy cần phải chờ đến khi “chấm dứt chiến sự”, nhưng cho biết nước này sẵn sàng tham gia. Thủ tướng Đức Friedrich Merz trong khi đó bày tỏ mong muốn Mỹ tham gia.
Trong khi đó, Tổng thống Trump cho hay ông đã từ chối lời đề nghị của NATO về việc giúp đảm bảo an ninh eo biển Hormuz sau khi Iran tuyên bố mở cửa. “Tôi nhận được cuộc gọi từ NATO để hỏi liệu chúng tôi có cần giúp đỡ hay không. Tôi đã nói với họ hãy tránh xa, trừ khi họ chỉ muốn đưa tàu đến để chở dầu”, ông viết.
Kể từ khi phát động cuộc chiến ở Iran, ông Trump đã chế giễu các đồng minh châu Âu là “những kẻ hèn nhát”, chỉ trích NATO là “hổ giấy” vì đã phớt lờ lời kêu gọi hỗ trợ của ông khi Iran gần như phong tỏa eo biển Hormuz.
Tàu thăm dò Psyche của NASA đang bước vào một cột mốc quan trọng kể từ khi rời trái đất hồi tháng 10.2023, theo Reuters. Ngày 15.5, con tàu có kích thước tương đương một chiếc xe tải nhỏ dự kiến bay ngang sao Hỏa ở khoảng cách khoảng 4.500 km, với tốc độ gần 19.848 km/giờ.
Theo NASA, cuộc bay ngang này đã được tính toán từ trước nhằm giúp Psyche tận dụng lực hấp dẫn của sao Hỏa để tăng tốc và điều chỉnh quỹ đạo cũng như giúp tàu tiết kiệm nhiên liệu trong chặng đường dài tới 16 Psyche.
"Hiện tại, chúng tôi đang đi đúng hướng để thực hiện chuyến bay ngang qua", bà Sarah Bairstow, trưởng nhóm lập kế hoạch sứ mệnh Psyche tại Phòng thí nghiệm Phản lực của NASA, cho biết trong một thông cáo trước thời điểm tàu tiếp cận sao Hỏa.
Nhóm vận hành Psyche cũng tận dụng cuộc gặp sao Hỏa để thực hành và hiệu chỉnh các thiết bị khoa học trên tàu. Theo đó, Psyche sẽ thử nghiệm khả năng "tìm kiếm vệ tinh" quanh sao Hỏa, như bước chuẩn bị cho việc phát hiện các tiểu vệ tinh có thể quay quanh tiểu hành tinh 16 Psyche trong giai đoạn sau của sứ mệnh, theo trang SciTech Daily.
Trong quá trình tiếp cận, các camera của Psyche còn có thể ghi lại hình ảnh sao Hỏa ở những góc nhìn hiếm gặp. Ông Jim Bell, trưởng nhóm chụp ảnh của sứ mệnh tại Đại học bang Arizona, cho biết các quan sát này có thể mang lại "những bức ảnh đơn giản nhưng tuyệt đẹp".
Sau khi "mượn lực" sao Hỏa, Psyche sẽ tiếp tục hành trình tới mục tiêu chính của sứ mệnh. Theo kế hoạch, tàu sẽ đến tiểu hành tinh 16 Psyche vào tháng 8.2029, sau đó bay quanh vật thể này trong khoảng 26 tháng để chụp ảnh bề mặt, đo trọng lực, từ tính và phân tích thành phần cấu tạo. Quỹ đạo của tàu sẽ được hạ dần, giúp Psyche tiến gần hơn đến mục tiêu trước khi sứ mệnh kết thúc vào năm 2031, theo trang Space.com.
Được phát hiện vào năm 1852 và được đặt tên theo nữ thần linh hồn trong thần thoại Hy Lạp, 16 Psyche có đường kính khoảng 280 km. Trong khi phần lớn tiểu hành tinh trong vành đai giữa sao Hỏa và sao Mộc được cấu tạo chủ yếu từ đá hoặc băng, 16 Psyche được xem là một "thế giới kim loại" hiếm gặp khi chứa nhiều sắt, niken cùng một số khoáng sản khác, theo Reuters.
Từ đặc điểm đó, các nhà khoa học đặt ra giả thuyết rằng 16 Psyche có thể là phần lõi niken - sắt còn sót lại của một tiền hành tinh từng hình thành trong giai đoạn sơ khai của hệ mặt trời. Tiền hành tinh này có thể đã trải qua những vụ va chạm dữ dội, khiến lớp vỏ và lớp phủ bên ngoài bị bóc tách, để lộ phần lõi kim loại tồn tại đến ngày nay.
Dù 16 Psyche từng được mô tả có giá trị kim loại giả định lên tới khoảng 10 triệu tỉ USD, song NASA nhấn mạnh sứ mệnh này không nhằm khai thác khoáng sản ngoài không gian. Giá trị lớn nhất của Psyche nằm ở khoa học khi nó có thể mở ra một cách hiếm hoi để nghiên cứu cấu trúc bên trong các hành tinh đá, theo NASA.
Với trái đất, phần lõi nằm quá sâu và quá nóng khiến việc tiếp cận trực tiếp là bất khả thi. Vì vậy, nếu 16 Psyche thật sự là phần lõi lộ ra của một tiền hành tinh cổ đại, nó có thể trở thành "mẫu vật" tự nhiên giúp giới khoa học hiểu rõ hơn cách các lõi kim loại hình thành, nguội đi và ảnh hưởng đến sự tiến hóa của những thế giới đá.
Có thể thấy, nếu thành công, sứ mệnh Psyche không chỉ gửi về những hình ảnh đầu tiên ở cự ly gần của một tiểu hành tinh kim loại hiếm. Nó còn có thể giúp nhân loại lần theo dấu vết của thời kỳ hệ mặt trời hình thành cách đây khoảng 4,6 tỉ năm, đồng thời làm sáng tỏ bên trong các hành tinh như trái đất đã được tạo nên như thế nào.
“Các quốc gia từ khắp nơi trên thế giới, hầu hết đều không liên quan đến cuộc tranh chấp ở Trung Đông, đã yêu cầu Mỹ xem liệu chúng ta có thể giúp giải cứu các con tàu của họ đang bị mắc kẹt ở eo biển Hormuz hay không. Họ đơn thuần chỉ là những người ngoài cuộc trung lập và vô tội”, Tổng thống Trump viết trên mạng xã hội X ngày 3.5 (sáng 4.5 giờ VN).
“Vì lợi ích của Iran, Trung Đông và nước Mỹ, chúng tôi đã nói với các quốc gia này rằng chúng tôi sẽ dẫn đường an toàn cho tàu của họ ra khỏi các vùng biển bị hạn chế này, để họ có thể tự do và thuận lợi tiếp tục công việc kinh doanh của mình. Việc di dời tàu đơn thuần chỉ nhằm giải cứu những con người, công ty và quốc gia hoàn toàn không làm gì sai trái”, Tổng thống Trump nêu thêm.
Chủ nhân Nhà Trắng cho hay quá trình hộ tống các tàu qua eo biển Hormuz mang tên “Dự án Tự do” (Project Freedom) và sẽ bắt đầu vào sáng 4.5 theo giờ Trung Đông. Ông cũng tiết lộ các đại diện Mỹ đã có cuộc thảo luận "tích cực" với Iran và có thể dẫn đến "những điều tích cực cho tất cả".
Ông Trump cảnh báo nếu tiến trình di dời các tàu bị can thiệp dưới bất kỳ hình thức nào thì Mỹ sẽ có biện pháp xử lý mạnh mẽ.
Sau phát biểu của ông Trump, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) thông báo sẽ bắt đầu hỗ trợ "Dự án Tự do". "Sự hỗ trợ của chúng tôi cho nhiệm vụ phòng thủ này là rất cần thiết cho an ninh khu vực và nền kinh tế toàn cầu, trong khi chúng tôi cũng duy trì lệnh phong tỏa hải quân”, Chỉ huy CENTCOM Brad Cooper cho biết.
Mỹ sẽ điều các tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường, hơn 100 máy bay trên đất liền và trên biển cùng 15.000 binh sĩ tham gia nhiệm vụ, tuyên bố của CENTCOM có đoạn.
Một quan chức Mỹ nói với CNN rằng Dự án Tự do sẽ không phải nhiệm vụ hộ tống.
CENTCOM cho hay “Sáng kiến tự do hàng hải” được công bố tuần trước sẽ là một phần quan trọng trong Dự án Tự do. Sáng kiến trên hướng đến việc chia sẻ thông tin để hỗ trợ an ninh ở eo biển Hormuz và kết hợp “hành động ngoại giao phối hợp quân sự”.
Trước động thái trên của Mỹ, người đứng đầu Ủy ban An ninh Quốc gia của quốc hội Iran, ông Ebrahim Azizi, viết trên mạng xã hội X rằng bất kỳ sự can thiệp nào của Washington sẽ bị coi là vi phạm lệnh ngừng bắn.
The Guardian cho hay hiện có hơn 850 con tàu đang mắc kẹt ở vùng Vịnh do chiến sự Trung Đông, bao gồm các lệnh phong tỏa của Mỹ và Iran.
Tuyên bố trên của ông Trump được đưa ra vài ngày sau khi phía Iran gửi đề xuất hòa bình mới, trong đó tập trung vào thỏa thuận nhằm mở cửa eo biển Hormuz. Bộ Ngoại giao Iran ngày 3.5 cho biết đã nhận được phản hồi của Mỹ và sẽ nghiên cứu.
Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) thông báo tình trạng norovirus bùng phát trên du thuyền Caribbean Princess được báo cáo hôm 7.5 trong chuyến hành trình của con tàu qua vùng biển Caribbean từ ngày 28.4 đến ngày 11.5. Tính đến chiều 9.5 (giờ địa phương), con tàu đang ở phía bắc Cộng hòa Dominica trên đường đến Nassau ở Bahamas, theo chuyên trang CruiseMapper.
Nôn mửa và tiêu chảy là những triệu chứng chính của những người bị nhiễm norovirus trên du thuyền Caribbean Princess và cũng là những triệu chứng phổ biến nhất của virus này.
Hãng du thuyền Princess Cruises (có trụ sở tại Mỹ) cho hay "một số ít người báo cáo bị bệnh đường tiêu hóa nhẹ" và họ đã "nhanh chóng vệ sinh toàn bộ tàu và tăng cường các biện pháp khử khuẩn trong suốt hành trình".
Princess Cruises tuyên bố đã thực hiện các quy trình vệ sinh tăng cường, trong khi CDC cho hay hành khách và thành viên thủy thủ đoàn bị bệnh đã được cách ly và lấy mẫu phân để xét nghiệm.
Vào tháng 3, hơn 150 hành khách trên một tàu du lịch khác của Princess Cruises là Star Princess đã nhiễm norovirus, theo Đài Sky News.
Norovirus là nguyên nhân hàng đầu gây nôn mửa và tiêu chảy và có thể ảnh hưởng đến mọi lứa tuổi, theo CDC.
Norovirus chủ yếu lây lan qua tiếp xúc trực tiếp, nên các chuyến du lịch trên du thuyền, nơi có nhiều người ở gần nhau, dễ xảy ra dịch bệnh, theo hệ thống y tế công cộng NHS của Anh.
Rửa tay đúng cách và các bước đơn giản khác có thể giúp ngăn ngừa nhiễm và lây lan norovirus. Hầu hết người bệnh sẽ khỏi trong vòng 1-3 ngày, nhưng họ vẫn có thể lây lan virus trong vài ngày sau đó, theo CDC.
