Trao đổi với các phóng viên ở New Delhi hôm 15/5 khi tham dự cuộc họp của các ngoại trưởng khối BRICS, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết Tehran “không tin tưởng” Mỹ và sẽ chỉ đàm phán với Washington nếu nước này thực sự nghiêm túc.
Ông Araghchi nói rằng tàu thuyền của tất cả các nước đều có thể đi qua eo biển Hormuz, ngoại trừ những nước đang có xung đột với Tehran, đồng thời cho biết các tàu muốn đi qua eo biển Hormuz nên phối hợp với hải quân Iran.
Ngoại trưởng Iran cảnh báo tình hình xung quanh tuyến đường thủy quan trọng này “rất phức tạp”.
Ông Araghchi cho biết “những thông điệp mâu thuẫn” đã làm dấy lên nghi ngờ của Iran về ý định thực sự của Mỹ, đồng thời thừa nhận tiến trình hòa giải của Pakistan không thất bại mà chỉ đang gặp “khó khăn”.
Iran cáo buộc Mỹ phá vỡ 2 vòng đàm phán với Iran trong 13 tháng qua bằng cách phát động chiến dịch không kích Iran.
Ông Araghchi tuyên bố Iran đang cố gắng duy trì lệnh ngừng bắn để tạo cơ hội cho ngoại giao, nhưng cũng sẵn sàng quay trở lại chiến đấu.
Các vấn đề cản trở đàm phán giữa hai bên bao gồm chương trình hạt nhân của Iran và việc nước này kiểm soát eo biển Hormuz.
Tuyên bố của Ngoại trưởng Araghchi được đưa ra vài giờ sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump nói rằng sự kiên nhẫn của ông đối với Iran đang cạn kiệt. Ông Trump cũng nhất trí với Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong cuộc hội đàm tại Bắc Kinh rằng Tehran phải mở lại eo biển Hormuz.
Khi được hỏi liệu Tehran có sẵn sàng cho vai trò trung gian hòa giải của Bắc Kinh hay không, ông Araghchi nói rằng Iran đánh giá cao nỗ lực của bất kỳ quốc gia nào có khả năng hỗ trợ.
“Chúng tôi có mối quan hệ rất tốt với Trung Quốc. Chúng tôi là đối tác chiến lược, và chúng tôi biết rằng Trung Quốc có thiện chí. Vì vậy, bất cứ điều gì họ có thể làm để hỗ trợ về mặt ngoại giao đều được hoan nghênh”, ông Araghchi nhấn mạnh.
Ngoại trưởng Iran nói thêm: “Chúng tôi hy vọng rằng, với sự tiến triển của các cuộc đàm phán, chúng ta sẽ đạt được một kết quả tốt đẹp để eo biển Hormuz có thể được đảm bảo an ninh hoàn toàn và chúng ta có thể đẩy nhanh quá trình bình thường hóa giao thông qua eo biển”.
Ngoại trưởng Araghchi xác nhận đã trao đổi với các quan chức Nga về đề nghị của Moscow về việc lưu trữ uranium làm giàu của Iran và bày tỏ sự cảm kích đối với “ý định giúp đỡ” này.
Ông cho biết Iran dự định hoãn vấn đề uranium làm giàu đến giai đoạn sau của cuộc đàm phán với Mỹ, nhưng có thể xem xét đề xuất của Nga vào thời điểm thích hợp.
Tuyên bố của Tổng thống Trump
Trao đổi với các phóng viên trên chuyên cơ Không Lực Một sau khi kết thúc chuyến thăm Trung Quốc, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố ông đã xem xét phản hồi của Iran đối với đề xuất của Mỹ về một giải pháp hòa bình. Tuy nhiên, ông cho rằng câu đầu tiên trong văn bản phản hồi của Iran là “không thể chấp nhận được”.
“Tôi đã xem qua, và nếu tôi không thích câu đầu tiên, tôi sẽ vứt bỏ (văn bản)”, ông Trump cho biết.
Khi được hỏi câu đầu tiên trong văn bản của Iran là gì, nhà lãnh đạo Mỹ chỉ nói rằng đó là “câu không thể chấp nhận được”.
Tổng thống Trump cho biết ông sẵn sàng xem xét việc đình chỉ chương trình hạt nhân của Iran trong 20 năm nếu Tehran đưa ra cam kết “thực sự”.
Tổng thống Trump cho biết việc Iran tạm ngừng làm giàu uranium trong 20 năm là đủ, miễn là Tehran đưa ra những đảm bảo thỏa đáng.
Trước đó, Wall Street Journal đưa tin Iran đã từ chối yêu cầu của Mỹ về việc dỡ bỏ các cơ sở hạt nhân của nước này. Tehran được cho là bày tỏ sự sẵn lòng đồng ý tạm dừng làm giàu uranium, nhưng không phải trong thời hạn 20 năm như Mỹ yêu cầu.
Ông Trump nói rằng Mỹ có thể quay trở lại Iran để “dọn dẹp nốt” hậu quả.
“Về cơ bản, chúng ta đã xóa sổ lực lượng vũ trang của họ. Chúng ta có thể phải dọn dẹp nốt một chút vì chúng ta đã có một thỏa thuận ngừng bắn kéo dài một tháng”, ông Trump nói thêm.
“Chúng ta đã giành được chiến thắng quân sự hoàn toàn. Chúng ta đã đánh bại toàn bộ hải quân của họ, toàn bộ không quân của họ, toàn bộ vũ khí phòng không của họ, toàn bộ radar của họ, toàn bộ các nhà lãnh đạo của họ”, Tổng thống Mỹ tuyên bố.
Ông nói thêm rằng Mỹ chủ yếu đồng ý thỏa thuận ngừng bắn do lời kêu gọi từ các quốc gia khác, đặc biệt là Pakistan.
“Tôi thực sự không ủng hộ điều đó, nhưng chúng tôi đã làm vậy vì lợi ích của Pakistan”, ông Trump cho biết thêm.
Theo Tổng thống Trump, các thông tin cho rằng Iran vẫn duy trì phần lớn bệ phóng tên lửa của nước này là “tin giả”.
“Các bệ phóng tên lửa hầu như đã biến mất”, ông Trump cho biết, nói thêm rằng Mỹ sẽ nhanh chóng “xóa sổ” phần còn lại nếu quay trở lại Iran.
Iran và Mỹ đã tổ chức đàm phán tại Islamabad, Pakistan, tuy nhiên, 2 bên sau đó đều thông báo không thể đạt được thỏa thuận về một giải pháp lâu dài cho cuộc xung đột do một loạt các mâu thuẫn.
Thông qua Pakistan, Mỹ và Iran gần đây đã trao đổi các đề xuất hòa bình, nhưng chưa đạt được đồng thuận.
Gần đây nhất, Tổng thống Trump gọi đề xuất hòa bình 14 điểm của Tehran là “hoàn toàn không chấp nhận được”. Bản đề xuất này được cho là cũng bao gồm các điều khoản liên quan đến chấm dứt xung đột trên mọi mặt trận, dỡ bỏ trừng phạt, giải phóng tài sản bị đóng băng, công nhận chủ quyền của Iran đối với eo biển Hormuz.
AFP dẫn lời Bộ trưởng Y tế Pháp Stephanie Rist cho biết một hành khách nước này đã xét nghiệm dương tính với biến thể Andes của vi rút Hanta, và tình hình của bệnh nhân đang xấu đi. Người bệnh xuất hiện các triệu chứng nghi nhiễm trong lúc trên chuyến bay sơ tán do chính phủ Pháp tổ chức. Bốn hành khách Pháp khác đi cùng chuyến có kết quả âm tính, nhưng sẽ được xét nghiệm lại sau đó, theo Bộ trưởng Rist."Điều quan trọng là hành động ngay từ đầu và cắt đứt chuỗi lây truyền. Đó là điều mà chúng tôi đang cùng Thủ tướng thực hiện, đặc biệt với sắc lệnh vừa được ban hành cho phép chúng tôi tăng cường những biện pháp cách ly đối với trường hợp tiếp xúc và để bảo vệ cộng đồng", bà Rist cho biết và nói thêm rằng nước Pháp sẵn sàng ứng phó dịch bệnh. Thủ tướng Pháp Sebastien Lecornu cũng chủ trì cuộc họp xử lý khủng hoảng do vi rút Hanta trong hôm qua.
Về phần mình, Bộ Y tế và Dịch vụ nhân sinh Mỹ thông báo một công dân nước này trong quá trình sơ tán khỏi du thuyền đã xuất hiện những triệu chứng nhẹ nghi nhiễm vi rút Hanta. Một công dân khác có kết quả dương tính với biến thể Andes. Toàn bộ công dân Mỹ trên tàu đều đã lên chuyến bay đặc biệt về nước, trong đó 2 hành khách có triệu chứng ngồi khoang cách ly riêng, Reuters đưa tin.
Theo yêu cầu của chính quyền quần đảo Canary, chiến dịch sơ tán công dân các nước khỏi du thuyền phải hoàn tất trong hôm 11.5 (giờ địa phương), và con tàu rời đi sau đó trong ngày. Phía Tây Ban Nha xác nhận không tìm thấy chuột, vật chủ mang theo vi rút Hanta, trên tàu.
Trong bối cảnh này, WHO khuyến nghị các nước thực hiện biện pháp cách ly kéo dài 42 ngày và chủ động theo dõi tình trạng hành khách rời tàu, bao gồm mỗi ngày kiểm tra triệu chứng như sốt, theo AFP. Tuy nhiên, từng quốc gia quyết định áp dụng những biện pháp phù hợp với điều kiện nước họ.
Chẳng hạn, Bộ Y tế Hy Lạp cho biết hành khách nước này được yêu cầu bắt buộc cách ly 45 ngày ở bệnh viện tại Athens, trong khi 14 công dân Tây Ban Nha được đưa vào bệnh viện quân y ở Madrid. Úc cho biết sẽ đưa 6 công dân hồi hương vào cơ sở cách ly phía bắc TP.Perth trong ít nhất 3 tuần. Còn tại Anh, 20 hành khách vào thời điểm quay về nước được đưa đến một bệnh viện gần TP.Liverpool để xét nghiệm và cách ly khoảng 72 giờ.
Trong khi đó, Mỹ cho hay 17 hành khách nước này có thể không cần phải bắt buộc cách ly ở cơ sở tại ĐH Nebraska. Họ có thể quay về nhà tùy theo mức độ đánh giá của phía y tế, và phải đảm bảo không làm lây nhiễm cho người khác trên đường đi. Tuy nhiên, Tổng giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus cảnh báo biện pháp trên của Mỹ có thể mang đến rủi ro.
Liu, cư dân Bắc Kinh, năm ngoái đặt một chiếc bánh kem sinh nhật qua nền tảng giao đồ ăn trực tuyến và không hài lòng khi nó được trang trí bằng bông hoa không ăn được. Liu khiếu nại lên cơ quan chức năng, kích hoạt một cuộc thanh tra diện rộng trên toàn quốc.
Chính quyền phát hiện một chuỗi cửa hàng bánh kem "ma" dùng giấy phép giả, tự xưng có gần 400 chi nhánh nhưng thực tế không có cửa hàng nào. Họ nhận đơn và thu tiền của khách, sau đó đẩy đơn hàng lên một nền tảng trung gian để các nhà sản xuất khác đấu giá. Ai nhận làm với giá thấp nhất sẽ được chọn để thực hiện đơn hàng, khiến chất lượng sản phẩm lẫn an toàn thực phẩm không đảm bảo.
Theo Xinhua, một khách hàng trả 252 nhân dân tệ (35 USD) cho một chiếc bánh đường kính 15 cm. Đơn hàng này bị bán lại qua nền tảng trung gian nơi các lò bánh đấu giá từ 100, 90 xuống còn 80 nhân dân tệ. Kết quả là cửa hàng "ma" bỏ túi gần một nửa số tiền khách trả, nền tảng giao hàng thu 20% phí dịch vụ, còn lò bánh thực tế nhận được 30%.
Có hơn 67.000 cửa hàng "ma" bị phát hiện trên toàn quốc, bán ra hơn 3,6 triệu chiếc bánh. Cục Quản lý Thị trường Quốc gia Trung Quốc kết luận rằng 7 nền tảng giao hàng lớn bao gồm PDD, Alibaba, Douyin, Meituan và JD, đã không bảo vệ khách hàng thỏa đáng và không kiểm tra kỹ giấy phép của người bán.
Cơ quan này đã phạt các nền tảng trên 3,6 tỷ nhân dân tệ (528 triệu USD), mức phạt lớn nhất kể từ khi Luật An ninh Lương thực sửa đổi năm 2015. Trong số các công ty bị phạt, Pinduoduo nhận mức phạt nặng nhất (1,5 tỷ nhân dân tệ) do liên tục từ chối cung cấp thông tin, nộp tài liệu giả và có hành vi chống đối bạo lực. Pinduoduo cùng các ông lớn như Alibaba, Meituan sau đó cam kết chấp hành hình phạt và thắt chặt quản lý để loại bỏ các hành vi sai trái.
Cuộc điều tra kéo dài 10 tháng cho thấy nỗ lực của Bắc Kinh trong trấn áp cuộc cạnh tranh giá cả khốc liệt đang đẩy các công ty vào vòng xoáy tự hủy hoại: hạ giá để giành khách nhưng đánh đổi bằng an toàn thực phẩm.
"Việc các nền tảng thẩm định kỹ các cửa hàng là tuyến phòng thủ đầu tiên cho an toàn thực phẩm. Nếu tuyến phòng thủ này sụp đổ, toàn bộ hệ thống quản lý sẽ thất bại", giáo sư Tiết Quân, giảng viên trường Luật thuộc Đại học Bắc Kinh nhận xét hôm 17/4.
Ông cho rằng việc áp dụng hình phạt nặng nhất buộc các nền tảng chuyển hình thức xác minh cửa hàng từ "hình thức" sang "thực chất" và gánh vác trách nhiệm của mình.
Thời Kiến Trung, giáo sư đại học Chính trị Pháp luật Trung Quốc, cho rằng vụ án cửa hàng "ma" mang tính bước ngoặt, buộc các cơ quan quản lý phải tăng cường giám sát an toàn thực phẩm trên các cửa hàng trực tuyến và điều chỉnh sự phát triển của các nền tảng, đồng thời là cơ sở tham khảo cho việc xét xử các vụ án tương tự trong tương lai.
Đến cuối tuần (18-4), đàm phán Mỹ - Iran ghi nhận những tín hiệu tích cực hiếm có.
Theo các nguồn tin Thổ Nhĩ Kỳ được tờ Komsomolskaya Pravda (Nga) trích dẫn, khoảng 80% thỏa thuận hạt nhân đã được nhất trí, bao gồm cả vấn đề then chốt về số phận kho uranium làm giàu của Iran - ước tính 440 - 450kg ở độ tinh khiết 60%, đủ ngưỡng để chế tạo vũ khí hạt nhân.
Theo đề xuất đang được thảo luận, một phần sẽ được chuyển đến nước thứ ba như Thổ Nhĩ Kỳ hoặc Pakistan, phần còn lại được phân tán trong Iran dưới sự giám sát quốc tế. Bản ghi nhớ còn bao gồm việc tạm ngừng "tự nguyện" làm giàu uranium của Iran.
Ngày 18-4, trang Axios dẫn lời các quan chức Mỹ giấu tên tiết lộ một kế hoạch ba trang về việc chấm dứt chiến tranh ở Trung Đông đã được chuẩn bị cho cuộc gặp ngày 19-4, trong đó có điều khoản "đổi uranium lấy tiền mặt".
Washington đề nghị giải phóng 20 tỉ USD tài sản đang bị đóng băng của Iran để đổi lấy việc Tehran từ bỏ kho dự trữ uranium làm giàu. Trước đó, Mỹ từng đồng ý dùng 6 tỉ USD cho mục đích nhân đạo, Iran đòi 27 tỉ USD - và con số 20 tỉ USD là mức đang được hai bên thương lượng để chốt.
Tuy nhiên, 20% còn lại của thỏa thuận hạt nhân là khoảng trống không nhỏ. Mỹ yêu cầu Iran tạm ngừng làm giàu uranium trong 20 năm, Tehran chỉ chấp nhận 5 năm. Ông Trump tỏ ra lạc quan, nói thỏa thuận có thể đạt được trong "một hoặc hai ngày" và nhấn mạnh đàm phán đang diễn ra "rất tốt".
Phía Iran dè dặt hơn: Tehran khẳng định vòng đàm phán mới chưa được nhất trí, và áp lực từ Washington cùng những đòi hỏi quá cao vẫn là trở ngại chính.
Cuộc chiến thông tin cũng không kém phần căng thẳng. Washington tuyên bố Iran đã đồng ý từ bỏ việc đóng cửa eo biển Hormuz và chấp nhận các hạn chế với chương trình hạt nhân. Nhưng Tehran đã lập tức phủ nhận.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cáo buộc Mỹ thao túng truyền thông, nói thẳng vào ngày 18-4: "Tổng thống Mỹ đã đưa ra bảy tuyên bố trong vòng một giờ, và mỗi tuyên bố đó đều là dối trá".
Song song với bàn đàm phán, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 18-4 tái khẳng định quyền kiểm soát quân sự eo biển Hormuz, tuyên bố đóng cửa tuyến đường này cho đến khi Mỹ dỡ bỏ lệnh phong tỏa - chỉ chưa đầy 24 giờ sau khi Tehran đồng ý cho một số lượng hạn chế tàu thuyền qua lại "một cách có tổ chức".
Lý do IRGC đưa ra: Washington tiếp tục "cướp bóc và xâm phạm dưới cái cớ phong tỏa", nên eo biển "trở lại trạng thái trước đó" - điều mà IRGC gọi là "phong tỏa hỗn hợp".
Lời nói đi kèm hành động: cùng ngày, IRGC bắn từ tàu cao tốc vào hai tàu mang cờ Ấn Độ, trong đó có một siêu tàu chở gần 2 triệu thùng dầu của Iraq, buộc cả hai quay đầu. Ấn Độ triệu tập đại sứ Iran để yêu cầu giải thích.
Theo báo Wall Street Journal (WSJ) ngày 18-4, 23 tàu thuyền đang trên đường qua Hormuz đã quay trở lại về hướng Oman. Các vụ tấn công tàu thương mại ngoài khơi Oman tiếp tục gia tăng; Cơ quan an ninh Anh cũng ghi nhận các vụ tấn công vào tàu chở dầu và tàu container.
Lệnh phong tỏa các cảng Iran được Bộ Tư lệnh trung tâm Mỹ ban hành ngày 14-4, nhằm "cắt đứt hoàn toàn" hoạt động thương mại đường biển quốc tế của Tehran - vốn chiếm khoảng 90% nền kinh tế nước này.
WSJ còn cho biết Lầu Năm Góc đang chuẩn bị mở rộng chiến dịch ra ngoài Trung Đông, tiến tới bắt giữ tàu chở dầu Iran trong vùng biển quốc tế. Nhà Trắng tuyên bố lệnh phong tỏa sẽ không được dỡ bỏ cho đến khi đạt được thỏa thuận.
Logic quân sự đang lấn át logic ngoại giao ở nhiều mặt trận. Phó tổng thống Iran Mohammad Reza Aref thẳng thừng tuyên bố việc kiểm soát eo biển Hormuz sẽ được đảm bảo "bằng đàm phán hoặc vũ lực".
Tại miền bắc Iraq, phía Iran đang tiến hành các chiến dịch chống lại các nhóm vũ trang; trong khi ở Lebanon, mặc dù có một thỏa thuận ngừng bắn chính thức giữa Israel và Hezbollah, hai bên vẫn tiếp tục tấn công và cáo buộc lẫn nhau. Israel thông báo sẽ thiết lập "lằn ranh vàng" ở Lebanon, cấm người dân trở về các khu vực bị chiếm đóng. Lực lượng gìn hòa bình Liên hợp quốc tại Lebanon bị tấn công và có thương vong.
Tại Israel, các cuộc biểu tình quy mô lớn ở Tel Aviv yêu cầu chấm dứt đối đầu và tổ chức bầu cử sớm - cho thấy sự mệt mỏi ngày càng lớn trong nội bộ đất nước. Trong giới chuyên gia Mỹ, đặc biệt là các cựu quan chức quân đội, cũng xuất hiện những tiếng nói chỉ trích cho rằng những tuyên bố mâu thuẫn từ Washington đang làm phức tạp thêm tiến trình đàm phán và kéo dài xung đột.