Israel sẽ chi hàng chục tỷ USD để mua thêm F-15, F-35 từ Mỹ

Hôm qua, hãng thông tấn Tasnim dẫn lời người phát ngôn quân đội Iran Mohammad Akraminia cảnh báo các tàu từ những nước tuân theo lệnh cấm vận của Mỹ đối với Iran từ nay sẽ gặp khó khăn khi đi qua eo biển Hormuz. Ông nhấn mạnh: "Nếu kẻ thù lại tấn công Iran, họ sẽ bị bất ngờ trước những vũ khí mới, phương thức tác chiến mới và chiến trường mới". Tuyên bố được đưa ra khi Iran vẫn khẳng định nước này đang kiểm soát eo biển chiến lược và chuẩn bị phương án hợp thức hóa bằng cách thông qua một dự luật với điều khoản cấm tàu thuyền của "các nước thù địch", theo Reuters.

Trước đó, Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đe dọa tấn công các lợi ích của Mỹ tại Trung Đông nếu tàu dầu và tàu thương mại của Iran bị gây hấn. IRGC cảnh báo rằng "tên lửa và máy bay không người lái đã khóa mục tiêu vào kẻ thù" và "đang chờ lệnh khai hỏa". Một ngày trước đó, Mỹ tấn công 2 tàu dầu Iran tại vịnh Oman với cáo buộc những tàu này tìm cách thoát sự phong tỏa của hải quân Mỹ.

Bên cạnh đó, tình hình chiến sự trong tuần qua bất ngờ leo thang khi Washington tấn công các cơ sở quân sự tại Iran để đáp trả đợt tấn công nhắm vào nhóm tàu chiến Mỹ. Tehran cáo buộc Washington là bên gây hấn trước khi tấn công tàu Iran, buộc nước này phải đáp trả. Sáng qua, Cơ quan Điều hành thương mại hàng hải Anh (UKMTO) cho biết một tàu chở hàng đã thông báo bị trúng đạn ngoài khơi Qatar nhưng chưa rõ bên nào tấn công, theo AP. Bất chấp những căng thẳng nêu trên, các quan chức Nhà Trắng khẳng định thỏa thuận ngừng bắn vẫn đang duy trì hiệu lực.

Trong khi đó, tình hình đàm phán vẫn chưa có dấu hiệu tiến triển rõ ràng. Tối qua, truyền thông nhà nước Iran đưa tin nước này đã gửi phản hồi về đề xuất của Mỹ thông qua trung gian Pakistan, nhằm chấm dứt xung đột trong khu vực Trung Đông. Tuy nhiên, các chi tiết cụ thể chưa được công bố và sự đồng thuận của hai bên về các điều khoản chưa được làm rõ.

Với việc Tổng thống Trump chuẩn bị thăm Trung Quốc vào ngày 14.5, cả Washington lẫn Bắc Kinh đều có động lực để tìm cách khép lại cuộc xung đột tại Trung Đông càng sớm càng tốt nhằm tránh thiệt hại kinh tế toàn cầu. Hôm 7.5, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif, một trong những bên trung gian và là chủ nhà của cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran từ đầu xung đột, cho biết các nỗ lực ngoại giao vẫn tiếp tục và Islamabad đang liên lạc ngày đêm với các bên nhằm kéo dài ngừng bắn, hướng tới đạt một thỏa thuận hòa bình.

Ngoại trưởng Rubio hôm 9.5 đã gặp Thủ tướng Qatar Mohammed bin Abdulrahman al-Thani tại Florida để thảo luận về ngăn chặn các mối đe dọa, thúc đẩy ổn định và an ninh trên khắp Trung Đông. Cùng ngày, một tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của Qatar di chuyển từ vùng Vịnh về hướng eo biển Hormuz để đến Pakistan. Reuters cho rằng đó có thể là tàu LNG đầu tiên của Qatar đi qua eo biển kể từ khi xung đột nổ ra và việc Iran để tàu đi qua là nhằm xây dựng lòng tin với Qatar và Pakistan.

Tin Gốc: Thanh Niên

Cách đây vài ngày, tôi có vinh dự được đến thăm trụ sở Báo Tuổi Trẻ tại TP.HCM. Trong buổi gặp gỡ thân tình với ban lãnh đạo tòa soạn, do Tổng Biên tập Lê Thế Chữ đứng đầu, chúng tôi đã trao đổi về hợp tác giữa Cuba và Việt Nam, về nghề báo và nhiều vấn đề khác.

Khi đi dọc các phòng làm việc và trò chuyện với các phóng viên, trong tôi dâng lên những ký ức đầy hoài niệm về hơn một thập kỷ làm việc sôi nổi tại tờ báo Juventud Rebelde ở Cuba.

Có lẽ vì thế mà tại Báo Tuổi Trẻ, tôi cảm thấy mình như đang ở giữa những người đồng nghiệp thân quen. Đồng thời, tôi cũng có dịp quan sát quá trình sáng tạo báo chí trong bối cảnh nghề nghiệp này đang trải qua những biến đổi sâu sắc.

Một niềm bất ngờ thú vị là tôi gặp tại đây một nhóm sinh viên, những người mà tôi chỉ kịp trao đổi đôi lời. Trong số họ có những người sẽ trở thành nhà báo trong tương lai. Họ sẽ gánh vác một sứ mệnh không hề dễ dàng: phân định giữa sự thật và dối trá, truyền tải thông tin bằng những ngôn ngữ mới trong một thế giới số, nơi các thuật toán thường đề cao tính hời hợt hơn là tính khách quan, và tin giả có thể len lỏi vào nhận thức xã hội chỉ trong chớp mắt.

Thực trạng đó cũng đang phản ánh rõ nét trong cách thông tin về Cuba được lan truyền. Những ngày gần đây, các tiêu đề liên quan đến hòn đảo Caribe này xuất hiện dày đặc. Bên cạnh những khó khăn do lệnh cấm vận kéo dài suốt nhiều thập kỷ, Cuba còn phải đối mặt với các biện pháp cưỡng chế đơn phương mới từ Chính phủ Mỹ, một vòng siết chặt về năng lượng khiến việc nhập khẩu nhiên liệu bị cản trở, cùng với những lời đe dọa quân sự lặp đi lặp lại.

Trong những thời khắc gian khó ấy và cả trong mọi thời điểm khó khăn khác, Cuba luôn nhận được sự sẻ chia chân thành, nghĩa tình từ Việt Nam.

Từ mạch nguồn tình cảm ấy, tập thể Báo Tuổi Trẻ đã chuyển hóa thành những hành động cụ thể khi phối hợp cùng nhiều tổ chức, trong đó có Hội Hữu nghị Việt Nam - Cuba TP. Hồ Chí Minh, khởi xướng sáng kiến giàu ý nghĩa "Mặt trời không biên giới". Sáng kiến này hướng tới việc trang bị các hệ thống điện mặt trời cho các trường học tại Cuba, góp phần giảm bớt tình trạng thiếu hụt năng lượng mà đất nước tôi đang phải đối mặt.

Song hành với đó là dự án xây dựng các nhà máy điện mặt trời mà Việt Nam sẽ triển khai trong thời gian tới tại tỉnh Mayabeque, gần La Habana. Đây không chỉ là hành động kịp thời và thiết thực của Đảng, Nhà nước và nhân dân Việt Nam, mà còn là thông điệp đoàn kết sâu sắc, được nhân dân Cuba trân trọng và đánh giá cao.

Ở một lĩnh vực khác, những hạt gạo Việt Nam được gieo trồng ngay trên chính đất đai Cuba đang dần hiện diện trong bữa ăn của người dân nơi đây. Các doanh nghiệp đến từ đất nước Việt Nam anh em đã đạt được những kết quả đáng khích lệ trong việc canh tác các giống lúa năng suất cao, nhờ áp dụng các phương thức quản lý kinh tế đổi mới.

Đồng thời, các sản phẩm dược - sinh học của Cuba cũng sẽ sớm được sản xuất và phân phối tại Việt Nam, khi một nhà máy do doanh nghiệp liên doanh Cuba - Việt Nam vận hành đi vào hoạt động. Dự án này không chỉ mở ra cơ hội chuyển giao công nghệ, mà còn góp phần hình thành năng lực nghiên cứu và phát triển các sản phẩm mới, trong một lĩnh vực mang ý nghĩa chiến lược đối với sức khỏe cộng đồng và sự phát triển kinh tế - xã hội của cả hai quốc gia.

Các dự án hợp tác giữa Việt Nam và Cuba hôm nay chính là sự tiếp nối ở một tầm vóc mới, mang ý nghĩa sâu sắc hơn, của những công trình từ những năm tháng đặt nền móng cho đất nước.

Sau chuyến thăm của Tổng Tư lệnh Fidel Castro tới vùng giải phóng Quảng Trị, hàng trăm người Cuba đã góp sức dựng nên những công trình mang dấu ấn biểu tượng như Khách sạn Thắng Lợi, Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam - Cuba tại Đồng Hới, cùng các trang trại chăn nuôi bò sữa, gia cầm và những tuyến đường kết nối.

Cũng chính trong chuyến thăm Báo Tuổi Trẻ, tôi đã có dịp nhắc lại những "bước khởi đầu" của mình với nghề báo - một ký ức gắn bó với Việt Nam. Khi còn là một cậu bé tại thành phố quê hương Holguín, miền Đông Cuba, tôi từng háo hức thực hiện "cuộc phỏng vấn" đầu tiên và đăng trên tờ báo địa phương mang tên ¡Ahora!.

Đó chỉ là một mẩu tin rất ngắn về một công nhân xây dựng vừa trở về từ Hà Nội sau thời gian tham gia các công trình do Cuba hỗ trợ. Thế nhưng đến nay, tôi vẫn còn nhớ rõ, với tất cả sự xúc động, câu trả lời của ông khi tôi hỏi ông đã trải qua ngày lịch sử 30-4-1975 như thế nào. Khi ấy, ông đã so sánh niềm vui ấy với niềm hân hoan vô bờ của chiến thắng Cách mạng Cuba.

Chính vì những điều đó, tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành tới Báo Tuổi Trẻ vì đã mời tôi cộng tác trên những trang báo của mình và vì đã đón nhận tôi như một độc giả gắn bó, thân thiết.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 17/4 thông báo nước này "mở hoàn toàn" eo biển Hormuz cho tất cả tàu thương mại đi qua, nhằm "hưởng ứng thỏa thuận ngừng bắn 10 ngày tại Lebanon".

Điều này trái ngược với những tuyên bố cứng rắn mà Iran đưa ra trước đây về việc kiểm soát và phong tỏa eo biển Hormuz. Nước này cũng đã nêu điều kiện tiếp tục kiểm soát việc tiếp cận eo biển ngay cả khi chiến sự kết thúc trong đề xuất đàm phán 10 điểm gửi phía Mỹ.

Quyết định được Iran đưa ra sau 7 tuần chiến sự, trong đó Tehran đã hứng chịu nhiều tổn thất trước các cuộc tấn công dữ dội của Mỹ và Israel và gần đây nhất là lệnh phong tỏa cảng biển mà Tổng thống Mỹ Donald Trump áp đặt.

Mỹ và Israel tuyên bố đã tấn công ít nhất 17.000 mục tiêu ở Iran trước khi ngừng bắn, gồm các nhà máy, hạ tầng đường sắt, đường bộ, cảng biển, cùng các tòa nhà chính phủ và cơ sở quân sự.

Truyền thông nhà nước Iran ước tính chi phí để tái thiết hậu xung đột lên tới 270 tỷ USD, dù các nhà phân tích cho rằng còn quá sớm để đưa ra con số chính xác về những tổn thất mà Tehran phải gánh chịu. Những thiệt hại vật chất này chất thêm gánh nặng lên nền kinh tế Iran, vốn đã rơi vào khủng hoảng nghiêm trọng và làm bùng phát các cuộc biểu tình khắp đất nước trước khi xung đột bùng phát.

Mặc dù việc kiểm soát eo biển Hormuz và khả năng tấn công các mục tiêu khắp vùng Vịnh trong thời gian chiến sự mang lại cho Iran lợi thế khi đàm phán với Mỹ, quy mô tái thiết lớn lại khiến khả năng duy trì lập trường cứng rắn của họ bị hạn chế, theo Burcu Ozcelik, nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Hoàng gia Anh (RUSI).

Máy bay Israel đã tập kích 8 nhà máy hóa dầu của Iran, gồm cả trung tâm Bandar Imam nằm ở tỉnh Khuzestan, phía tây nam đất nước. Hai nhà máy sản xuất thép chính của Iran cũng bị hư hại. Hóa dầu và thép vốn mang về hàng tỷ USD doanh thu hàng năm cho quốc gia này.

"Các cuộc tấn công đó không phải ngẫu nhiên. Họ đã nhắm vào những lĩnh vực kinh tế vốn giúp Iran thu về ngoại tệ", Kevan Harris, chuyên gia về kinh tế Iran tại Đại học California, nói.

Sau những cuộc tập kích vào cơ sở hạ tầng hóa dầu, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tuyên bố "chúng tôi đã phá hủy một cách có hệ thống cỗ máy kiếm tiền của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC)".

Iran ngày 15/4 thông báo lệnh cấm xuất khẩu tất cả sản phẩm hóa dầu, động thái dường như nhằm đảm bảo tiêu dùng và nguồn dự trữ trong nước, theo Henna Moussavi, nhà bình luận của WSJ.

Israel cũng đã không kích Công ty Nghiên cứu & Kỹ thuật Tofigh Daru, một trong những hãng dược lớn nhất Iran chuyên sản xuất thuốc gây mê và thuốc điều trị ung thư. Tiêm kích nước này còn tấn công trung tâm xử lý khí đốt Asaluyeh, nguồn cung năng lượng chính của Iran, khiến các nhà máy ở đây phải đóng cửa.

Việc ném bom các cơ sở sản xuất giữa lúc kinh tế suy thoái sẽ làm trầm trọng thêm tình trạng thất nghiệp ở Iran. Hadi Kahalzadeh, nhà kinh tế học và từng làm việc trong Tổ chức An ninh Xã hội của Iran, ước tính 12 triệu việc làm ở nước này đang bị đe dọa.

"Các đợt không kích của Mỹ và Israel đã giáng đòn trực diện vào những ngành then chốt, vốn là nền tảng chính tạo việc làm và duy trì sản xuất của nền kinh tế", Kahalzadeh nhận định.

Nỗi đau từ lệnh phong tỏa cảng biển

Lệnh phong tỏa cảng biển Iran của Mỹ bắt đầu có hiệu lực từ ngày 13/4 đã "hoàn toàn chặn đứng" hoạt động giao thương bằng đường biển của Iran, Bộ tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) tuyên bố. Hàng loạt tàu dầu, tàu hàng đã phải quay đầu về cảng Iran khi đối mặt với vòng phong tỏa của Mỹ.

Điều này đồng nghĩa hoạt động xuất khẩu dầu thô, vốn mang lại 80% nguồn thu cho Iran, bị tê liệt. Trong một tháng trước khi Mỹ áp lệnh phong tỏa, Iran xuất khẩu ít nhất 55 triệu thùng dầu, thu về gần 5 tỷ USD, theo ước tính của công ty dữ liệu thương mại Kpler.

Theo ước tính của Miad Maleki, nhà phân tích của Quỹ Phòng vệ Dân chủ tại Mỹ, Iran có thể tổn thất khoảng 435 triệu USD mỗi ngày vì lệnh phong tỏa, trong đó có 276 triệu USD xuất khẩu và chủ yếu là dầu thô, sản phẩm hóa dầu.

Khi không thể xuất khẩu, các kho dự trữ dầu của Iran sẽ đầy trong vòng 2-3 tuần, buộc nước này phải đóng giếng khai thác, theo công ty phân tích và nghiên cứu Vortexa tại Anh. Các mỏ dầu bị đóng đột ngột sẽ không thể nhanh chóng mở lại và khó khôi phục sản lượng trong tương lai.

Priyanka Shankar, nhà phân tích của Al Jazeera, cho rằng cuộc phong tỏa của Mỹ còn tác động đến toàn bộ hoạt động thương mại của Iran và gây tổn hại cho nền kinh tế nước này. Các chuyến hàng cập cảng bị chặn sẽ khiến tình trạng khan hiếm hàng hóa trong nước ngày càng trầm trọng, tạo ra nỗi đau kinh tế ngày càng lớn.

"Nội bộ Iran nhiều khả năng đang lo ngại về nguy cơ thảm họa kinh tế cận kề nếu Washington không nới lỏng trừng phạt để mang lại cơ hội phục hồi kinh tế", Ozcelik cho hay. "Nếu nền kinh tế không thể phục hồi, chính quyền Iran có thể đối mặt với áp lực lớn hơn trong nước".

Vòng đàm phán đầu tiên giữa Mỹ và Iran tại Islamabad, Pakistan gần đây đã kết thúc trong bế tắc. Tuy nhiên, cả hai bên đều để ngỏ khả năng thỏa hiệp, bao gồm cả vấn đề cốt lõi như chương trình làm giàu uranium của Tehran. Hai bên có thể nối lại đàm phán trong những ngày tới.

Trong thời gian xung đột, Iran đã phóng hàng nghìn tên lửa và máy bay không người lái vào các nước vùng Vịnh và Israel. Nhiều cuộc tập kích trong đó đã đánh trúng các cơ sở năng lượng, sân bay và khách sạn. Tuy nhiên, mức độ thiệt hại ở các nước đó khó có thể so sánh với những gì mà Iran đã hứng chịu.

"Tôi nhận thấy quy mô thiệt hại hiện tại tồi tệ hơn nhiều so với chiến tranh Iran - Iraq", Kaveh Ehsani, phó giáo sư nghiên cứu quốc tế tại Đại học DePaul ở Chicago, nhận xét.

Trong cuộc xung đột năm 1980-1988 đó, khoảng một triệu người Iran và Iraq đã thiệt mạng, nhưng giao tranh khi đó chỉ diễn ra chủ yếu ở khu vực gần biên giới. Trong xung đột hiện tại với Mỹ và Israel, khoảng 20.000 quả bom, tên lửa đã rơi xuống Iran, trong đó nhiều quả tấn công mục tiêu ở thủ đô Tehran và các khu vực đô thị.

Việc Mỹ phong tỏa các cảng biển của Iran sẽ siết chặt thêm nguồn ngân sách của nước này. Sara Vakhshouri, người sáng lập kiêm chủ tịch công ty tư vấn SVB Energy International, cho hay mức độ thiệt hại còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, như lệnh phong tỏa của Mỹ sẽ siết chặt tới mức nào và được duy trì trong bao lâu.

Tổng thống Mỹ đã hoan nghênh động thái mở cửa Hormuz của Iran, nhưng khẳng định lệnh phong tỏa các cảng Iran vẫn còn hiệu lực cho đến khi thỏa thuận hai nước "hoàn thành 100%". Ông còn nói rằng Iran đã đồng ý sẽ "không bao giờ đóng cửa eo biển Hormuz nữa".

Vấn đề về lệnh phong tỏa cảng biển nhạy cảm đến mức Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf ngay sau đó đe dọa nước này sẽ tiếp tục đóng cửa eo biển Hormuz nếu chiến dịch phong tỏa các cảng vẫn diễn ra.

Sune Engel Rasmussen, nhà phân tích của WSJ, cho rằng những tổn thất mà Iran gánh chịu qua cuộc xung đột hiện tại và nhu cầu tái thiết, phục hồi nền kinh tế có thể trở thành áp lực khiến họ phải cân nhắc khả năng thỏa hiệp trong thời gian tới.

Tin Gốc: Vnexpress