Nhật Bản tính bán tên lửa, chuyển giao tàu hộ tống cho Philippines?

"Chủ tịch Tập Cận Bình nói một cách rất dứt khoát rằng ông ấy sẽ không cung cấp thiết bị quân sự cho Iran. Ông ấy muốn thấy eo biển Hormuz được mở trở lại và nói rằng 'nếu có thể giúp theo cách nào đó, tôi sẵn sàng giúp'", Tổng thống Mỹ Donald Trump nói trong cuộc phỏng vấn với Fox News hôm nay, sau cuộc gặp lãnh đạo Trung Quốc tại Bắc Kinh.

Trung Quốc có quan hệ mật thiết với Iran và cũng là khách hàng tiêu thụ dầu mỏ lớn nhất của quốc gia Tây Á.

"Chủ tịch Tập muốn thấy một thỏa thuận được ký kết. Ông ấy thực sự mong muốn như vậy", Tổng thống Trump nói thêm, đề cập thỏa thuận tiềm năng nhằm chấm dứt xung đột Trung Đông.

Trung Quốc chưa lên tiếng về phát biểu của Tổng thống Mỹ.

Trong cuộc phỏng vấn, ông Trump cũng cho biết Trung Quốc đã đồng ý đặt hàng 200 máy bay Boeing. CEO Boeing Kelly Ortberg, thành viên đoàn tháp tùng Tổng thống Mỹ, trước đó bày tỏ hy vọng chính quyền Trump sẽ giúp hãng giành đơn đặt hàng lớn từ Trung Quốc.

Trước khi Tổng thống Mỹ lên đường thăm Trung Quốc, nhiều người dự đoán ông sẽ hối thúc Bắc Kinh gây áp lực lên Tehran để nước này chấp nhận thỏa thuận hòa bình và mở lại eo biển Hormuz, tuyến hàng hải trọng yếu đã gần như bị phong tỏa từ khi chiến sự bùng phát.

Trong thông cáo sau cuộc gặp thượng đỉnh giữa lãnh đạo hai nước ở Bắc Kinh, Nhà Trắng cho biết Trung Quốc nhất trí rằng eo biển "phải được duy trì tình trạng mở cửa". Bắc Kinh cũng phản đối quân sự hóa cũng như thu phí qua eo biển.

Trả lời phỏng vấn NBC News cùng ngày, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết Washington không đề nghị Bắc Kinh giúp đỡ trong vấn đề với Tehran. "Chúng tôi đã nêu vấn đề này để làm rõ lập trường của mình và để họ hiểu, bởi điều đó là hợp lý. Chúng tôi sẽ thảo luận vì đây là vấn đề rất quan trọng", ông nói.

Tin Gốc: Vnexpress

Theo Hãng tin Reuters ngày 18-4, phát biểu trên chuyên cơ Air Force One, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói "mọi thứ có vẻ đang diễn ra rất tốt với Iran", nhưng từ chối tiết lộ chi tiết về thông tin tích cực mà ông vừa nhận được.

"Chúng tôi có một số tin khá tốt cách đây 20 phút, và có vẻ mọi thứ đang diễn ra rất tốt ở Trung Đông với Iran. Bạn sẽ sớm nghe thôi. Tôi nghĩ đó là điều nên xảy ra. Đó là điều hoàn toàn hợp lý. Và tôi nghĩ nó sẽ xảy ra. Chúng ta sẽ xem điều gì xảy ra, nhưng tôi tin là sẽ như vậy", ông nói khi được hỏi về khả năng đạt thỏa thuận.

Tuy nhiên nhà lãnh đạo Mỹ cũng để ngỏ kịch bản cứng rắn hơn. Ông cho biết có thể sẽ không gia hạn lệnh ngừng bắn tạm thời giữa Washington và Tehran nếu hai bên không đạt được thỏa thuận trước hạn chót dự kiến vào 22-4.

"Có thể tôi sẽ không gia hạn… và đáng tiếc là chúng tôi sẽ phải bắt đầu ném bom trở lại", ông nói, đồng thời khẳng định lệnh phong tỏa các cảng Iran sẽ vẫn được duy trì.

Các phát biểu này được đưa ra trong bối cảnh các phái đoàn Mỹ và Iran dự kiến sẽ tới Pakistan vào cuối tuần và có thể tiến hành đàm phán vào ngày 20-4 (giờ Việt Nam). Hiện phía Mỹ chưa xác nhận lịch trình này.

Trước đó các cuộc thương lượng giữa hai bên vẫn còn nhiều khác biệt lớn và chưa đạt được đồng thuận.

Trong khi đó Iran tuyên bố đã "mở lại hoàn toàn" eo biển Hormuz sau thỏa thuận ngừng bắn 10 ngày giữa Israel và Lebanon, nhưng cảnh báo có thể đóng lại tuyến hàng hải quan trọng này nếu Mỹ tiếp tục phong tỏa. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cũng công bố các điều kiện về việc lưu thông qua eo biển Hormuz.

Liên quan các điều khoản tiềm năng của thỏa thuận, ông Trump khẳng định Mỹ và Iran có thể cùng chuyển lượng uranium làm giàu của Tehran sang Mỹ như một phần của giải pháp chấm dứt xung đột. Tuy nhiên Bộ Ngoại giao Iran đã bác bỏ khả năng này, tuyên bố kho dự trữ uranium sẽ không được chuyển đi "bất cứ đâu".

Trong một diễn biến liên quan, ông Trump cho biết Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình "rất vui" về việc eo biển Hormuz được mở lại, đồng thời tiết lộ cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo tại Bắc Kinh vào tháng 5 "có thể mang tính lịch sử".

Tin Gốc: Tuổi Trẻ

Giao tranh bùng nổ trở lại ở Trung Đông hôm 4/5 sau khoảng một tháng lắng dịu. Mỹ đã điều các tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường đi qua eo biển Hormuz và hỗ trợ hai tàu treo cờ Mỹ rời khỏi đây nhằm phá vỡ thế kìm kẹp của Iran.

Đây là một phần trong sáng kiến mà Tổng thống Donald Trump công bố nhằm dẫn đường cho tàu hàng qua eo biển Hormuz. Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ tại Trung Đông, cho biết các lực lượng trực thuộc sẽ bắt đầu triển khai kế hoạch "Dự án Tự do" theo chỉ đạo từ Tổng thống.

Đô đốc Brad Cooper, Tư lệnh CENTCOM, cho biết chiến dịch Dự án Tự do được triển khai sau khi lực lượng Mỹ sử dụng "công nghệ đặc biệt tinh vi" để mở thông một hành lang qua Hormuz trong vài tuần qua, rồi "dựng lên một chiếc ô bảo vệ bao trùm khu vực".

Theo Cooper, hành lang này cuối cùng sẽ trở thành tuyến lưu thông hai chiều, thay vì chỉ được dùng để các tàu rời khỏi vịnh Ba Tư. Chiến dịch dự kiến huy động các tàu khu trục, hơn 100 máy bay và khoảng 15.000 binh sĩ.

"Dự án Tự do" được coi là cách Mỹ sử dụng ưu thế về công nghệ giám sát và các hệ thống quân sự hiện đại của mình để phá vỡ vòng phong tỏa của Iran, giúp các tàu hàng lưu thông trở lại qua Hormuz. Theo đó, Mỹ sẽ rà phá thủy lôi dưới mặt nước và sẵn sàng đánh chặn mọi tên lửa, drone của Iran để bảo vệ hành lang hàng hải này.

Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cho rằng chiến dịch của Mỹ là hành động vi phạm lệnh ngừng bắn và đáp trả bằng cách phóng tên lửa hành trình, máy bay không người lái (UAV) và sử dụng xuồng cao tốc tấn công tàu bè đi qua Hormuz.

IRGC còn tập kích Fujairah, trung tâm dầu mỏ quan trọng của Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), nơi nằm ngoài Hormuz và được Abu Dhabi sử dụng như một kênh xuất khẩu dầu thay thế nhằm đối phó tình trạng tắc nghẽn tại eo biển.

UAE, quốc gia vốn ủng hộ các biện pháp cứng rắn hơn với Iran, đã trở thành quốc gia vùng Vịnh đầu tiên hứng chịu tác động khi căng thẳng giữa Mỹ và Iran leo thang trở lại ở eo biển Hormuz.

Giới chức UAE cho biết đã bắn hạ 15 tên lửa và 4 máy bay không người lái (UAV) được phóng lên từ lãnh thổ Iran. Lần đầu tiên trong gần một tháng, họ phải phát báo động phòng không, yêu cầu người dân xuống hầm trú ẩn, học sinh quay lại học trực tuyến, hàng loạt chuyến bay cũng bị hủy.

Ngoài khơi, các thủy thủ trên tàu thương mại đã chứng kiến một vụ tấn công bằng UAV nhắm trúng tàu chở dầu JV Innovation treo cờ quần đảo Marshall. Thuyền trưởng cho biết họ bị tập kích khi đang thả neo chờ băng qua eo biển. Thủy thủ trên các tàu lân cận nói rằng họ đã nhìn thấy một vật thể lao vào và ngọn lửa bùng lên trên boong tàu.

Trong bản ghi âm từ buồng lái của con tàu mà Wall Street Journal thu thập được, thuyền trưởng thông báo tàu bị tấn công và đang bốc cháy, đồng thời yêu cầu những tàu khác gần đó giữ khoảng cách an toàn.

Theo công ty an ninh hàng hải Vanguard, một con tàu khác là HMM Namu của Hàn Quốc tiếp tục bị tấn công vào cuối ngày 4/5. Phía UAE cho hay hai UAV Iran đã nhắm vào tàu chở dầu thứ ba thuộc tập đoàn dầu khí quốc gia Adnoc khi con tàu đang băng qua eo biển.

Đáp lại những hành động từ phía Iran, đô đốc Cooper cho biết các tàu chiến và máy bay của Washington đã "phản công" và đánh chìm 6 xuồng tấn công nhanh do Tehran điều động đang "quấy rối" tàu thuyền tại eo biển.

"Tổng thống khẳng định nếu tiến trình này bị cản trở, Mỹ sẽ phản ứng quyết liệt. Và thực tế là trong 12 giờ qua, phía Iran đã có hành động can thiệp", Cooper nói, đề cập đến chiến dịch khai thông eo biển, thêm rằng Iran còn phóng tên lửa hành trình vào các tàu chiến Mỹ nhưng đều không trúng mục tiêu.

Những cuộc tấn công ăn miếng trả miếng khiến eo biển Hormuz một lần nữa dậy sóng, kể từ khi lệnh ngừng bắn được các bên thực thi ngày 8/4.

Rủi ro nghiêm trọng

Trong một tháng qua, dù tình hình trở nên yên tĩnh, việc Iran siết chặt eo biển cùng Mỹ phong tỏa các cảng của nước này đã khiến thị trường toàn cầu thiếu hụt hàng triệu thùng dầu, đẩy giá nhiên liệu tăng cao, đồng thời chồng chất áp lực lên nền kinh tế Iran.

Theo Bryan Clark, cựu quan chức cấp cao hải quân Mỹ, hiện là chuyên gia tại Viện Hudson, trụ sở ở Washington, mỗi bên đều có lý do để cố gắng chấm dứt tình trạng tê liệt hiện tại ở eo biển. Tuy nhiên, họ cũng đối mặt những rủi ro lớn nếu các cuộc đụng độ leo thang ngoài tầm kiểm soát. Đối với Iran, đó là tổn thất nặng nề hơn cho nền kinh tế và bộ máy lãnh đạo, còn với Tổng thống Trump là nguy cơ lún sâu vào một cuộc chiến vốn đang bị cử tri trong nước phản đối.

Clark cho rằng giai đoạn mới của cuộc xung đột nhiều khả năng sẽ diễn ra trên biển với một cuộc đối đầu tương tự Chiến tranh Tàu dầu giữa Iran và Iraq vào những năm 1980, cũng nhằm giành quyền kiểm soát Hormuz. Cục diện này mở đầu cho một cuộc đối đầu có thể kéo dài và âm ỉ, tuy ít khốc liệt hơn chiến dịch không kích diện rộng trong 5 tuần đầu xung đột, nhưng sẽ rất dễ leo thang nếu một trong hai bên tính toán sai lầm.

"Về cơ bản, phía Mỹ muốn gây sức ép buộc Iran phải đầu hàng và khôi phục hoạt động lưu thông tự do qua eo biển Hormuz", Clark nhận định. "Nhưng do không thành công, giờ đây họ buộc phải tìm cách triển khai lực lượng quân sự hộ tống tàu bè của mình".

Trả lời phỏng vấn kênh Fox News, ông Trump tiếp tục đưa ra cảnh báo cứng rắn khi tuyên bố Iran sẽ bị "xóa sổ khỏi mặt đất" nếu dám nhắm vào tàu Mỹ.

Truyền thông nhà nước Iran hôm 4/5 công bố bản đồ khu vực kiểm soát của IRGC tại eo biển, bao trùm cả Fujairah, điểm cuối của đường ống dẫn dầu mà UAE sử dụng để lách qua điểm tắc nghẽn tại Hormuz.

Jack Kennedy, chuyên gia phân tích rủi ro khu vực Trung Đông và Bắc Phi tại công ty tư vấn S&P Global Market Intelligence, nhận định Iran sẽ tiếp tục sử dụng các công cụ bất đối xứng như UAV và xuồng tấn công nhanh để tập kích tàu bè hoặc leo thang đối đầu với lực lượng Mỹ tại eo biển.

IRGC đã thách thức sáng kiến của ông Trump khi tuyên bố các tàu thuyền đi qua đây mà không được phép sẽ đối mặt nguy hiểm.

"Việc quản lý eo biển Hormuz không có gì thay đổi", Sardar Mohebbi, người phát ngôn IRGC, phát biểu trên Tasnim, hãng thông tấn có liên hệ với lực lượng này. "Mọi hoạt động hàng hải đi ngược lại các nguyên tắc mà hải quân IRGC đã công bố sẽ chịu rủi ro nghiêm trọng. Những tàu vi phạm sẽ bị ngăn chặn".

Các chủ tàu cho biết họ hiện không dám mạo hiểm băng qua eo biển khi luôn đối mặt mối đe dọa tấn công từ phía Iran. Mặt khác, họ cũng chưa hiểu rõ cách thức vận hành của chiến dịch "Dự án Tự do" được Mỹ khởi xướng nhằm khai thông tuyến đường thủy này. Chủ hai con tàu đang mắc kẹt tại vùng Vịnh tuyên bố sẽ chỉ di chuyển chúng khi xung đột kết thúc và một thỏa thuận hòa bình bền vững được thiết lập.

"Vài công ty vận tải biển có thể cân nhắc đề xuất từ Mỹ và chấp nhận rủi ro khi di chuyển qua Hormuz", Lars Jensen, giám đốc điều hành công ty phân tích hàng hải Vespucci Maritime, trụ sở tại Đan Mạch, nhận định. "Nhưng đối với các đơn vị vận hành lớn, điều đó là không thực tế. Họ cần những đảm bảo an ninh thiết thực hơn".

Các diễn biến leo thang tiếp tục khiến số phận của tuyến hàng hải năng lượng quan trọng nhất thế giới, lộ trình xuất khẩu của khoảng 1/5 lượng dầu mỏ toàn cầu, thêm bất định.

Hàng triệu thùng dầu đã bị chặn lại và hàng trăm con tàu cùng thủy thủ đoàn đang mắc kẹt tại vùng Vịnh. Mỹ đối phó bằng cách phong tỏa các cảng của Iran và chặn bắt những tàu bị trừng phạt thuộc đội "tàu bóng đêm" đang vận chuyển dầu cho nước này.

Giá dầu đã tăng vọt vào đầu ngày 4/5 trước khi thu hẹp đà tăng. Giá dầu thô Brent, thước đo chuẩn của thị trường quốc tế, hiện giao dịch ở mức khoảng 111 USD mỗi thùng.

Các tàu chiến Mỹ đã tiến vào eo biển Hormuz từ đầu tháng 4, lần đầu tiên kể từ khi xung đột nổ ra. Giới phân tích quân sự từng cảnh báo việc sử dụng tàu chiến để khai thông eo biển sẽ rất khó khăn và nguy hiểm, bởi họ chỉ có vài giây để phản ứng trước hỏa lực từ các lực lượng Iran đồn trú gần tuyến đường hẹp này.

Mỹ từng hộ tống các tàu tại vùng Vịnh trong Chiến tranh Tàu dầu. Theo tổ chức phi lợi nhuận Viện Hải quân Mỹ, thời điểm đó, hải quân Mỹ có hơn 500 tàu đang hoạt động, so với lực lượng tác chiến hiện nay chỉ khoảng 292 tàu.

Sau khi Tổng thống Trump thông báo về Chiến dịch Tự do, Mỹ đã liên hệ với hàng trăm tàu thương mại tại vùng Vịnh và khuyến khích họ thử băng qua eo biển.

Ngay cả khi một số tàu có thể vượt qua nhờ trợ giúp từ Mỹ, con số này chắc chắn vẫn sẽ thấp hơn nhiều so với mức khoảng 130 tàu mỗi ngày trước xung đột và có thể mất nhiều tháng mới giải tỏa hết hàng trăm con tàu vẫn mắc kẹt ở vùng Vịnh.

"Mọi thứ diễn ra hôm nay đều là chiến tranh", Yoruk Isik, lãnh đạo công ty tư vấn hàng hải Bosphorus Observer, nhận xét. "Như thể chưa có lệnh ngừng bắn nào".

Tin Gốc: Vnexpress