“Chủ tịch Tập Cận Bình nói một cách rất dứt khoát rằng ông ấy sẽ không cung cấp thiết bị quân sự cho Iran. Ông ấy muốn thấy eo biển Hormuz được mở trở lại và nói rằng ‘nếu có thể giúp theo cách nào đó, tôi sẵn sàng giúp'”, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói trong cuộc phỏng vấn với Fox News hôm nay, sau cuộc gặp lãnh đạo Trung Quốc tại Bắc Kinh.
Trung Quốc có quan hệ mật thiết với Iran và cũng là khách hàng tiêu thụ dầu mỏ lớn nhất của quốc gia Tây Á.
“Chủ tịch Tập muốn thấy một thỏa thuận được ký kết. Ông ấy thực sự mong muốn như vậy”, Tổng thống Trump nói thêm, đề cập thỏa thuận tiềm năng nhằm chấm dứt xung đột Trung Đông.
Trung Quốc chưa lên tiếng về phát biểu của Tổng thống Mỹ.
Trong cuộc phỏng vấn, ông Trump cũng cho biết Trung Quốc đã đồng ý đặt hàng 200 máy bay Boeing. CEO Boeing Kelly Ortberg, thành viên đoàn tháp tùng Tổng thống Mỹ, trước đó bày tỏ hy vọng chính quyền Trump sẽ giúp hãng giành đơn đặt hàng lớn từ Trung Quốc.
Trước khi Tổng thống Mỹ lên đường thăm Trung Quốc, nhiều người dự đoán ông sẽ hối thúc Bắc Kinh gây áp lực lên Tehran để nước này chấp nhận thỏa thuận hòa bình và mở lại eo biển Hormuz, tuyến hàng hải trọng yếu đã gần như bị phong tỏa từ khi chiến sự bùng phát.
Trong thông cáo sau cuộc gặp thượng đỉnh giữa lãnh đạo hai nước ở Bắc Kinh, Nhà Trắng cho biết Trung Quốc nhất trí rằng eo biển “phải được duy trì tình trạng mở cửa”. Bắc Kinh cũng phản đối quân sự hóa cũng như thu phí qua eo biển.
Trả lời phỏng vấn NBC News cùng ngày, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết Washington không đề nghị Bắc Kinh giúp đỡ trong vấn đề với Tehran. “Chúng tôi đã nêu vấn đề này để làm rõ lập trường của mình và để họ hiểu, bởi điều đó là hợp lý. Chúng tôi sẽ thảo luận vì đây là vấn đề rất quan trọng”, ông nói.
Bộ Ngoại giao Hàn Quốc ngày 10/5 cho biết một nhóm điều tra của nước này đã đưa ra kết luận cho rằng vụ nổ và hỏa hoạn trên một con tàu do Hàn Quốc vận hành tại eo biển Hormuz là do bị các "vật thể bay chưa xác định" tấn công.
Theo thông báo của bộ trên, phần đuôi của một tàu chở hàng rời HMM Namu treo cờ Panama do hãng vận tải HMM của Hàn Quốc điều hành đã bị hai vật thể bay chưa xác định tấn công vào ngày 4/5 khi đang mắc cạn ở eo biển Hormuz.
Một tuần trước, Seoul đã thông báo về một vụ nổ và hỏa hoạn trên cùng con tàu này ở eo biển khi đang neo đậu gần Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE). Không có ai bị thương trong vụ việc.
Tổng thống Mỹ Donald Trump lúc đó cho hay Iran đã "thực hiện một số phát súng" vào tàu chở hàng và các mục tiêu khác, trong khi Đại sứ quán Iran tại Seoul đã ra tuyên bố chính thức vào tuần trước, phủ nhận "một cách mạnh mẽ và tuyệt đối" mọi sự liên quan của quân đội Iran.
Seoul đang điều tra vụ việc, và con tàu đã được kéo đến một cảng ở Dubai sau vụ cháy. Trong khi đó, các giới chức đã tiến hành một cuộc kiểm tra tại chỗ vào hôm 8/5.
Bộ Ngoại giao Hàn Quốc cho hay vẫn chưa chắc chắn các vật thể đó là gì, mặc dù chúng đã được camera giám sát ghi lại. Các nhà chức trách cho biết sẽ thu thập mảnh vỡ tại hiện trường để phân tích kỹ càng.
Theo một đại diện của Bộ Ngoại giao Hàn Quốc, các vật thể được cho là đã va vào đuôi tàu bên trái vào khoảng 15h30 hôm 4/5. Vụ va chạm gây ra hỏa hoạn và làm hư hại một khu vực rộng khoảng 35m2. Hệ thống động cơ, máy phát điện hoặc nồi hơi của tàu cũng không gặp bất kỳ vấn đề gì.
"Chúng tôi cho rằng nguyên nhân gây ra hỏa hoạn không liên quan đến các vấn đề nội bộ trên tàu", quan chức trên nói. Người này cho biết thêm, chính phủ Hàn Quốc đang liên hệ với các nước liên quan, bao gồm cả Iran, về vụ việc.
"Chúng tôi đang đưa ra thỏa thuận rất công bằng và hợp lý. Tôi hy vọng họ sẽ chấp nhận, nếu không Mỹ sẽ phá hủy mọi cây cầu và nhà máy điện ở Iran. Chúng tôi sẽ không đóng vai người tốt nữa. Iran sẽ sụp đổ nhanh chóng và dễ dàng", Tổng thống Donald Trump cho biết trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social hôm nay.
Ông Trump thêm rằng phái đoàn Mỹ sẽ đến thủ đô Islamabad của Pakistan vào tối 20/4 để đàm phán.
Đề cập đến tuyên bố tái phong tỏa eo biển Hormuz của Iran, Tổng thống Trump cho rằng "điều này thật kỳ lạ bởi chúng tôi đã đóng cửa nó rồi". Ông cáo buộc Iran vi phạm thỏa thuận ngừng bắn với Mỹ khi khai hỏa nhằm vào một tàu của Pháp và một của Anh.
"Iran đang giúp Mỹ mà không hay biết. Họ chính là bên thiệt hại khi đóng cửa tuyến đường này với 500 triệu USD mỗi ngày, còn Mỹ không mất gì cả. Nhiều tàu đang đến bang Texas, Louisiana và Alaska của Mỹ để bốc hàng nhờ Lực lượng Vệ binh Hồi giáo Iran (IRGC)", ông Trump viết.
Giới chức Iran chưa bình luận về những phát biểu trên. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher, trưởng đoàn đàm phán của nước này, ngày 18/4 nói hai bên "vẫn còn rất xa cuộc thảo luận cuối cùng".
Quân đội Mỹ hôm 13/4 bắt đầu nỗ lực ngăn chặn tàu thuyền đến và đi từ các cảng của Iran, hai ngày sau khi cuộc đàm phán ở Pakistan kết thúc mà không có kết quả và Tehran không mở lại eo biển Hormuz.
Ngày 17/4, Iran thông báo mở cửa eo biển Hormuz để hoan nghênh lệnh ngừng bắn giữa Israel và Lebanon có hiệu lực, song tiếp tục phong tỏa tuyến hàng hải này chỉ sau một ngày để đáp trả chiến dịch ngăn chặn cảng biển do Mỹ thực thi.
Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei sau đó tuyên bố Mỹ phong tỏa các cảng và bờ biển của Iran không chỉ vi phạm lệnh ngừng bắn do Pakistan làm trung gian, mà còn là "hành động bất hợp pháp, phạm tội và trừng phạt tập thể người dân".
Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran ngày 18/4 cho biết nước này đang xem xét "những đề xuất mới" từ Mỹ những ngày gần đây, nhưng chưa đưa ra phản hồi. Cơ quan này tuyên bố phái đoàn đàm phán của Tehran "sẽ không đưa ra bất kỳ nhượng bộ nào, dù là nhỏ nhất, và nỗ lực hết sức để bảo vệ lợi ích của quốc gia".
Trang tin Axios dẫn nguồn thạo tin cho biết Tổng thống Trump đã triệu tập cuộc họp cùng các quan chức nội các, tình báo và quân sự để bàn về cuộc khủng hoảng ở Hormuz cùng tiến trình đàm phán với Iran. Trả lời báo giới tại Nhà Trắng, ông Trump nói rằng Iran không được "tống tiền" Mỹ bằng cách liên tục thay đổi lập trường về eo biển Hormuz, nhưng thêm rằng hai bên đang đối thoại.
"Bất kỳ hành vi tấn công nào nhằm vào tàu chở dầu và tàu hàng Iran đều sẽ bị đáp trả dữ dội bằng những cuộc tập kích vào tàu bè cũng như cơ sở của Mỹ tại khu vực", Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 9/5 tuyên bố, một ngày sau khi Mỹ không kích hai tàu chở dầu của Tehran trên vịnh Oman.
Không quân IRGC cảnh báo "tên lửa và máy bay không người lái (drone) đã khóa mục tiêu vào kẻ thù". "Chúng tôi đang chờ lệnh khai hỏa", lực lượng này cho hay.
Margot Haddad, phóng viên kênh truyền hình Pháp LCI cùng ngày cho biết Tổng thống Donald Trump trong một cuộc phỏng vấn ngắn đã nói với bà rằng ông kỳ vọng sẽ nhận được câu trả lời "rất sớm" từ Iran cho đề xuất hòa bình mới nhất của Mỹ.
Tuy nhiên, chưa có dấu hiệu công khai nào cho thấy Iran sẽ làm điều này và Ngoại trưởng Abbas Araghchi được cho là đã đặt nghi vấn về độ tin cậy của giới lãnh đạo Mỹ.
"Những động thái leo thang căng thẳng gần đây của lực lượng Mỹ tại vịnh Ba Tư cùng nhiều hành động vi phạm lệnh ngừng bắn đã làm gia tăng nghi ngờ về động lực cũng như mức độ nghiêm túc của phía Mỹ trên con đường ngoại giao", hãng tin Iran ISNA dẫn lời ông Araghchi nói trong cuộc điện đàm với người đồng cấp Thổ Nhĩ Kỳ.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 9/5 có cuộc gặp lãnh đạo Qatar, một trung gian quan trọng của Washington trong các cuộc đối thoại với Tehran, thảo luận về "việc tiếp tục phối hợp chặt chẽ nhằm ngăn chặn các mối đe dọa, đồng thời thúc đẩy ổn định và an ninh trên khắp Trung Đông", theo Bộ Ngoại giao Mỹ.
Thủ tướng Qatar Mohammed bin Abdulrahman Al Thani trước đó gặp Phó tổng thống Mỹ JD Vance để bàn về những nỗ lực do Pakistan dẫn dắt nhằm tiến tới một thỏa thuận hòa bình lâu dài. Iran từng tấn công các địa điểm tại Qatar xuyên suốt cuộc xung đột do quốc gia này cho phép Mỹ đặt các căn cứ không quân lớn.
Tehran tuần trước chuyển cho Washington đề xuất 14 điểm, nhưng nội dung không đề cập đến các yêu cầu then chốt của Mỹ, như Iran dừng chương trình hạt nhân và mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược từng vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu khí toàn cầu trước chiến sự. Washington sau đó chuyển lại cho Tehran câu trả lời và đang chờ Iran phản hồi.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei cho biết Tehran sẽ thông báo lập trường của mình cho nước trung gian Pakistan "sau khi hoàn tất xem xét". Tuy nhiên, cuộc đấu hỏa lực giữa Mỹ và Iran ở eo biển Hormuz ngày 7/5 khiến triển vọng hòa bình hai nước thêm xa vời.
