Từ bỏ công việc ổn định với mức lương cao, anh Nguyễn Thương (35 tuổi, xã Tịnh Khê, Quảng Ngãi) trở về quê khởi nghiệp, kiên trì “massage” từng cuống dừa nước để chiết xuất mật, tạo ra sản phẩm đặc trưng của địa phương.
Giữa những rặng dừa nước xanh mướt ven dòng sông Kinh, hình ảnh người thanh niên cầm búa cao su miệt mài gõ từng buồng dừa khiến không ít người tò mò, thậm chí hoài nghi. Ít ai ngờ, từ những ngày bị cho là “khùng” ấy, anh Thương lại từng bước mở ra hướng đi mới cho cây dừa nước vốn lâu nay chỉ được khai thác lá và quả.
3 năm làm việc tại Nhật Bản, thêm 5 năm làm cho doanh nghiệp nước ngoài, anh Thương từng có công việc ổn định với thu nhập đáng mơ ước, nhưng trong anh luôn canh cánh ý định trở về quê hương lập nghiệp.
Năm 2024, anh quyết định nghỉ việc để bắt đầu hành trình khởi nghiệp ấp ủ từ lâu. Thế nhưng con đường ấy không hề bằng phẳng, chỉ sau thời gian ngắn, anh nhận ra hướng đi này không phù hợp. Sau thất bại lần đó, anh xin vào làm tại một công ty Nhật Bản ở Khu công nghiệp VSIP Quảng Ngãi; nhưng ngọn lửa khởi nghiệp vẫn âm ỉ trong anh.
Một buổi chiều cách đây 4 năm, sau giờ làm, anh Thương chèo ghe trên sông Kinh. Giữa không gian tĩnh lặng, những buồng dừa nước trĩu quả bất chợt khiến anh suy nghĩ. Anh nhớ lại thời gian làm việc tại Nhật, từng thấy các sản phẩm đồ uống từ mật dừa nước của Thái Lan rất được ưa chuộng. Trong khi đó, quê anh có rừng dừa rộng hàng chục héc ta nhưng người dân chỉ khai thác lá, còn mật dừa không ai quan tâm. Ý tưởng khai thác mật dừa nước từ đó nhen nhóm trong anh.
Anh Thương bắt đầu tìm hiểu, thử nghiệm cách lấy mật. Ban đầu, khi chặt buồng dừa, cuống có tiết ra mật nhưng rất ít và chỉ kéo dài 1 – 2 ngày, điều đó khiến anh tiếp tục tìm tòi. Sau nhiều tháng nghiên cứu, anh biết đến phương pháp “massage” cuống dừa để kích thích tiết mật. Từ đó, anh bắt đầu hành trình thử nghiệm đầy gian nan.
Ngoài giờ làm ở công ty, anh gần như dành toàn bộ thời gian ở rừng dừa. Ngày nào anh cũng mang theo búa cao su, kiên trì gõ từng cuống dừa, thử nghiệm hết phương pháp này đến phương pháp khác. “Có thời gian tôi làm một mình, vừa làm vừa học, nhiều lúc cũng buồn vì không ai tin; nhưng nhờ sự động viên của vợ, tôi vẫn quyết tâm theo đuổi”, anh kể.
Để có điều kiện nghiên cứu, anh phải đầu tư hàng trăm triệu đồng thuê lại rừng dừa của người dân. Sau gần 2 năm miệt mài, tổng chi phí đầu tư lên đến hơn 500 triệu đồng, anh dần tìm ra quy trình phù hợp. Theo anh, để cây dừa nước có thể tiết mật ổn định, cần quy trình khá công phu. Khi buồng dừa được khoảng 3 tháng tuổi, anh dùng búa cao su gõ dọc cuống khoảng 100 lần, sau đó lắc buồng dừa nhiều lần. Công đoạn này được lặp lại mỗi ngày, kéo dài khoảng 1 tháng.
Việc “massage” giúp cây hiểu rằng buồng dừa vẫn còn trên cây và tiếp tục tiết mật để nuôi trái. Khi cuống chuyển màu, buồng dừa sẽ được cắt bỏ và bắt đầu thu mật.
Nếu không xử lý, cây chỉ tiết mật trong 1 – 2 ngày. Nhưng với phương pháp này, mỗi cây có thể cho 0,5 – 0,7 lít mật/ngày, kéo dài suốt 1 tháng. Mật dừa được hứng bằng bao chuyên dụng, thu hoạch từ rất sớm, khoảng 2 giờ để đảm bảo độ tươi. Trung bình mỗi ngày anh thu được khoảng 30 lít mật. Sau đó mật được lọc, thanh trùng để làm nước uống, hoặc cô đặc thành sản phẩm thương mại. Để tạo ra 1 lít mật dừa cô đặc, cần đến 8 lít mật tươi. Sản phẩm hiện được bán với giá khoảng 500.000 đồng/lít.
Không dừng lại ở sản xuất, anh Thương còn nhìn thấy tiềm năng du lịch từ rừng dừa nước. Anh thuê lại khoảng 5 ha rừng dừa, liên kết với hợp tác xã để phát triển mô hình trải nghiệm. Du khách khi đến đây có thể trực tiếp tham quan quy trình massage dừa, thu hoạch và thưởng thức mật dừa tươi ngay tại chỗ.
Ông Nguyễn Quốc Vương, Chủ tịch UBND xã Tịnh Khê, cho biết: “Mô hình sản xuất mật dừa nước là hướng đi mới, bước đầu cho thấy hiệu quả và được du khách ưa chuộng. Đây là cách nâng cao giá trị cây dừa nước, góp phần phát triển kinh tế địa phương”.
Những năm gần đây, thói quen sử dụng đồ uống có cồn đang có dấu hiệu thay đổi, đặc biệt xuất hiện nhóm người trẻ ngại nhậu. Theo khảo sát người tiêu dùng trẻ Việt Nam (Vietnam Young Consumers Report) năm 2024, do hãng nghiên cứu thị trường NielsenIQ thực hiện, 45% người trẻ Việt cho biết họ hạn chế hoặc không sử dụng rượu bia, con số này cao hơn hẳn mức 28% của thế hệ trước.
Sỹ Thái, hiện là huấn luyện viên cá nhân tại phòng tập Đức Thợ Rèn, cho biết anh hiếm khi uống rượu bia, tần suất chỉ khoảng một lần mỗi tháng và gần như không còn tham gia các buổi nhậu sau giờ làm.
Theo Thái, đặc thù công việc gắn liền với việc rèn luyện sức khỏe và hình thể khiến anh ý thức rõ hơn về tác động của rượu bia lên cơ thể. "Rượu bia ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu suất tập luyện, khả năng phục hồi cơ và cả chất lượng giấc ngủ. Nếu uống thường xuyên thì rất khó để giữ được thể trạng tốt và kỷ luật trong sinh hoạt", anh chia sẻ.
Thay vì tham gia các cuộc nhậu, Thái thường dành thời gian tập luyện, nghỉ ngơi hoặc gặp gỡ bạn bè theo những cách nhẹ nhàng hơn như đi cà phê. Với anh, việc hạn chế rượu bia không chỉ là lựa chọn cá nhân mà còn là một phần trong lối sống chuyên nghiệp, giúp duy trì thể lực và làm tốt công việc huấn luyện.
Ở một góc nhìn khác, Bùi Nhật Tân, ở phường An Nhơn, TP.HCM, cho biết dù môi trường làm việc vẫn có những buổi tụ tập sau giờ làm, anh không còn tham gia với tần suất dày như trước. "Tôi đã gần như bỏ nhậu, nếu có uống thì chủ yếu là những dịp gặp gỡ bạn bè hoặc liên hoan cùng công ty. Khi uống cũng giữ chừng mực, không "tới bến" như trước đây", Tân nói.
Theo Tân, các hoạt động như chơi game, đi cà phê hay đơn giản là nghỉ ngơi ngày càng trở thành lựa chọn phổ biến. Những cuộc vui không còn xoay quanh việc uống bao nhiêu, mà thiên về trải nghiệm và sự thoải mái.
Đáng chú ý, việc từ chối lời mời uống rượu bia cũng dần trở nên dễ dàng hơn. "Nếu không muốn thì mình có thể từ chối, văn hóa ép rượu giờ đã dần được thay thế bằng sự tôn trọng quyền lựa chọn cá nhân", Tân chia sẻ.
Bên cạnh nhận thức ngày càng cao về sức khỏe, việc siết chặt xử phạt vi phạm nồng độ cồn khi tham gia giao thông theo Nghị định 100/2019/NĐ-CP và Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia năm 2019, cũng được cho là yếu tố góp phần tác động mạnh đến hành vi tiêu dùng rượu bia của người trẻ trong những năm gần đây.
Ở lĩnh vực kinh doanh, nơi từng được xem là gắn chặt với những cuộc gặp trên bàn nhậu, không ít người trẻ hiện nay cũng cho rằng hiệu quả công việc không còn phụ thuộc vào khả năng uống rượu bia.
Huỳnh Ngọc Mai, chuyên viên kinh doanh tại Công ty SRT Đông Bắc, cho biết cô hiếm khi sử dụng rượu bia trong quá trình làm việc dù thường xuyên tiếp xúc với khách hàng có nhu cầu đầu tư bất động sản.
"Khách hàng của mình chủ yếu là những người có điều kiện tài chính và khá bận rộn, nên họ không có nhiều thời gian cho những buổi tiệc rượu. Sau khi chốt giao dịch, mình có thể mời khách đi ăn nhưng thường không sử dụng bia rượu trong bữa ăn", Mai chia sẻ.
Theo Mai, trong lĩnh vực bất động sản, yếu tố quyết định nằm ở chất lượng sản phẩm và khả năng tư vấn hơn là những cuộc vui bên bàn tiệc. "Khách hàng cần thông tin rõ ràng, sản phẩm phù hợp và sự tư vấn đủ tốt để ra quyết định. Khi đáp ứng đúng nhu cầu của họ thì không cần đến bàn nhậu vẫn có thể chốt được giao dịch", cô nói.
Nữ chuyên viên kinh doanh cho rằng với những quyết định tài chính lớn như mua bất động sản, khách hàng luôn cần sự tỉnh táo và cân nhắc kỹ lưỡng, nên các buổi tiệc rượu không còn phù hợp với tính chất giao dịch như trước.
Không chỉ thay đổi về tư duy công việc, sự "ngại nhậu" của người trẻ còn bắt nguồn từ những hiểu biết sâu sắc hơn về y khoa mà các thế hệ trước đôi khi bỏ lỡ.
Dưới góc độ y khoa, PGS.TS, bác sĩ Lâm Vĩnh Niên, Trưởng khoa Dinh dưỡng - Tiết chế (Bệnh viện ĐH Y Dược TP.HCM), cho biết việc hạn chế hoặc không sử dụng rượu bia mang lại nhiều lợi ích rõ rệt cho sức khỏe, đặc biệt ở người trẻ.
"Chỉ sau vài tuần giảm hoặc ngừng uống rượu bia, các chỉ số tim mạch và chuyển hóa như huyết áp, triglycerid máu đã có thể được cải thiện, từ đó giảm nguy cơ tổn thương mạch máu về lâu dài", ông Niên cho biết.
Cũng theo ông Niên, việc sử dụng rượu bia thường xuyên, dù với lượng không lớn, vẫn có thể gây ra những ảnh hưởng tiêu cực. Chất cồn làm rối loạn giấc ngủ. Ngoài ra, rượu bia còn cản trở hấp thu các vi chất quan trọng như kẽm, magie và vitamin nhóm B, ảnh hưởng đến hệ miễn dịch và thể trạng tổng thể.
Xung quanh khu đô thị ĐH Quốc gia TP.HCM hiện có nhiều quán cà phê kết hợp cho thuê hộp ngủ theo giờ, không bắt buộc mua nước, được sinh viên ưa chuộng. Dù diện tích hộp ngủ chỉ khoảng 2 - 3 m2 nhưng lại khá riêng tư, mát mẻ, có bàn học, ổ cắm điện, đèn và quạt gió.
Để thu hút khách, các quán này cho thuê hộp ngủ theo combo (gói), với giá từ 10 - 15.000 đồng/giờ, tùy theo thời gian và số người cùng sử dụng. Có nơi khách còn được tặng thêm giờ, nước đóng chai và khăn giấy. Nhờ đó vào buổi trưa, khá đông sinh viên đến quán cà phê để nghỉ ngơi giữa ngày, đặc biệt khi "kẹt lịch" giữa các ca học.
Khoảng 11 giờ, hơn 20 hộp ngủ trong quán cà phê Star Box tại khu dân cư 61, KP.Tân Lập, P.Đông Hòa, TP.HCM, đã được sinh viên thuê nghỉ trưa. Huỳnh Ngọc Khang, sinh viên Trường ĐH Bách Khoa TP.HCM, cho biết: "Do nhà không gần trường nên buổi trưa em thường vào đây thuê hộp ngủ theo giờ nghỉ ngơi lấy sức chiều vào học tiếp, hoặc chờ khi nào trời mát mới về nhà. Em thấy ở lại giảng đường vào buổi trưa không được thoải mái, lại còn nóng, ồn ào. Trong khi giá thuê hộp ngủ trong quán cà phê cũng hợp lý, lại mát mẻ, phù hợp với nhu cầu của em".
Dịch vụ cho thuê hộp ngủ theo giờ trong quán cà phê xung quanh khu đô thị ĐH Quốc gia TP.HCM được sinh viên ưa chuộng vì tiện lợi, phù hợp với túi tiền
ẢNH: NGUYỄN HẬU
Đinh Tường Anh, sinh viên Trường ĐH Công nghệ kỹ thuật TP.HCM, cũng thường thuê hộp ngủ trong quán cà phê để trốn nóng và làm bài tập. "Quán cà phê không gian mở khá ồn ào, trong khi em thích sự yên tĩnh để tập trung học tập. Do đó, em thường đến quán cà phê có sleep box để nghỉ ngơi cũng như có không gian riêng tư, mát mẻ mà tập trung cho việc học, không bị người khác làm phiền", Tường Anh cho biết.
Cũng trong khu dân cư 61, khu vực cho thuê hộp ngủ của quán Yes Box luôn đông khách vì không gian mát mẻ và được khuyến mãi thêm giờ khi thuê từ 2 giờ trở lên.
Chu Hoàng Long, sinh viên Trường ĐH Khoa học tự nhiên TP.HCM, cho biết: "Lần đầu thuê hộp ngủ trong quán cà phê, em thấy rất tốt, không gian yên tĩnh, mát mẻ, giúp em tập trung làm bài tập. So với việc ngồi trong quán cà phê có không gian mở, em thấy đây là lựa chọn phù hợp với túi tiền, nhu cầu học tập".
Dù quán cà phê kết hợp kinh doanh cho thuê hộp ngủ mang lại nhiều tiện lợi cho sinh viên nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn phòng cháy chữa cháy (PCCC) và an ninh trật tự. Qua ghi nhận cho thấy các quán cà phê kinh doanh hộp ngủ xung quanh khu đô thị ĐH Quốc gia TP.HCM được thiết kế 2 tầng bằng khung sắt hoặc gỗ, vách ngăn ván gỗ ép, diện tích từ 2 - 4 m2, có rèm che nên nguy cơ cháy nổ luôn tiềm ẩn. Do đó, nếu những cơ sở này không làm tốt công tác PCCC thì khi xảy ra sự cố cháy nổ, có thể dẫn đến hậu quả khó lường.
Nhận thấy điều này, UBND P.Đông Hòa đã chỉ đạo các ngành chức năng tăng cường công tác quản lý, kiểm tra PCCC tại các cơ sở kinh doanh cho thuê hộp ngủ trên địa bàn nhằm phòng ngừa, ngăn chặn nguy cơ cháy nổ.
Ông Võ Trọng Tài, Chủ tịch UBND P.Đông Hòa, cho biết: "Thời gian qua, UBND phường rất quan tâm công tác PCCC nhằm hạn chế đến mức thấp nhất những điều kiện, nguyên nhân phát sinh cháy nổ. Theo đó, địa phương thường xuyên chỉ đạo công an phường phối hợp với các đơn vị liên quan tăng cường quản lý, kiểm tra định kỳ và đột xuất cơ sở kinh doanh thuộc thẩm quyền, trong đó có quán cà phê kết hợp cho thuê hộp ngủ".
Cũng theo ông Tài, lực lượng chức năng phường cũng thường xuyên hướng dẫn những cơ sở này trang bị, lập hồ sơ PCCC và thẩm duyệt phương án chữa cháy; đồng thời khuyến cáo và kiên quyết xử lý nghiêm trường hợp vi phạm. Ông Tài cho biết thêm, hiện chưa có quy định về loại hình quán cà phê kết hợp cho thuê sleep box nên địa phương cũng không khuyến khích hình thức kinh doanh này.
Theo ghi nhận của chúng tôi, hầu hết các quán cà phê kinh doanh hộp ngủ trên địa bàn P.Đông Hòa đều có trang thiết bị PCCC theo quy định như: bình chữa cháy, đèn thoát hiểm, tiêu lệnh PCCC, lối thoát hiểm thứ hai… Bên cạnh vấn đề PCCC, các cơ sở này còn chú ý đến công tác bảo đảm an ninh trật tự và phòng, chống tội phạm. Các quán còn thực hiện khai báo lưu trú cho khách thuê hộp ngủ theo quy định pháp luật, nhằm phòng ngừa tội phạm lợi dụng loại hình kinh doanh này để hoạt động phạm pháp.
Theo ghi nhận của người viết, tại một số quán ăn trên các tuyến đường Lê Đức Thọ, Nguyễn Văn Bảo… (P.An Nhơn), TP.HCM, dù đã hơn 23 giờ nhưng không khó để bắt gặp nhiều bạn trẻ vẫn còn ngồi ăn uống nhộn nhịp. Tuy nhiên, thói quen ăn khuya này có thể dẫn đến những hệ lụy không mong muốn, như ăn khuya gây béo phì.
Ngồi ăn vặt cùng nhóm bạn tại một quán trên đường Lê Đức Thọ, P.An Nhơn, Nguyễn Thị Yến Nhi (20 tuổi), ngụ P.Xuân Hòa, TP.HCM, chia sẻ do lịch học dày đặc đến tận tối muộn nên bạn thường xuyên ăn sau 21 giờ. "Mặc dù đã ăn tối, nhưng sau đó mình cảm thấy thèm ăn vặt nên tiếp tục chạy xe đi tìm đồ ăn đến 1 giờ sáng. Cứ thấy món ăn vặt nào đang "hot trend" trên mạng xã hội lại làm mình tò mò, thôi thúc phải ăn cho bằng được, bất chấp thời gian", Nhi nói.
Khoảng 1 giờ 30, tại một quán ăn cũng trên đường Lê Đức Thọ, chúng tôi gặp Nguyễn Lê Ngọc Ánh (19 tuổi), ngụ P.An Nhơn, tìm đến để giải quyết "chiếc bụng đói". Ánh cho biết vừa kết thúc ca làm đêm. "Ban ngày mình bận rộn với lịch học cả ngày trên trường, tối về tranh thủ đi làm bán thời gian kiếm thêm thu nhập. Thú thật, làm việc liên tục khiến bụng rất nhanh đói, lúc đó mình chỉ muốn tìm đến những quán ăn bán xuyên đêm để nạp năng lượng. Mình cũng nghe bác sĩ cảnh báo không nên ăn khuya vì ảnh hưởng đến sức khỏe, nhưng vì công việc làm đêm nên cũng đành chấp nhận ăn để có sức", Ánh nói.
Nguyễn Sỹ Huy, sinh viên Trường ĐH Công nghiệp TP.HCM, đang ở trọ tại đường Nguyễn Văn Lượng, P.An Nhơn, cho biết do tính chất công việc là làm ca gãy (tức hình thức làm việc không liên tục 8 tiếng trong ngày), nên giờ giấc sinh hoạt thường xuyên bị đảo lộn.
"Mình hay ăn sau 23 giờ, chủ yếu là thức ăn nhanh như gà rán hoặc đồ ăn sẵn tại cửa hàng tiện lợi. Thời gian gần đây mình thấy lên cân khá nhanh, người có cảm giác mệt mỏi và mặt bị béo lên, trong một tháng mình tăng gần 10 kg. Mình lo lắng nên đi đo chỉ số cơ thể, kết quả BMI trên 31,8, mỡ nội tạng cao, mình mới tá hỏa phát hiện là bị béo phì mức độ 2", Huy nói.
Bác sĩ CK2 Đỗ Thị Ngọc Diệp, Phó chủ tịch Hội Dinh dưỡng VN, Phó chủ tịch Hiệp hội Y học TP.HCM, nguyên Giám đốc Trung tâm dinh dưỡng TP.HCM, cho biết ăn không đúng giờ, tiêu hóa và hấp thụ thức ăn vào giờ khuya không tốt cho sức khỏe và kéo theo nhiều hệ lụy.
"Thời điểm ăn tối tốt nhất từ khoảng 18 - 19 giờ và tuyệt đối không nên ăn sau 20 giờ. Ngoài yếu tố dinh dưỡng cân bằng, đầy đủ và hợp lý, chế độ ăn còn cần đảm bảo tính điều độ. Người trưởng thành và thanh niên nên duy trì 3 bữa chính mỗi ngày. Tuy nhiên, hiện nay nhiều người trẻ có thói quen ăn sau 23 giờ, đây là thói quen không phù hợp với sinh lý cơ thể", bác sĩ Diệp lưu ý và cho biết thông thường sau bữa ăn cuối vào khoảng 19 giờ, hệ tiêu hóa bắt đầu nghỉ ngơi. Nếu tiếp tục ăn sau 23 giờ khiến hệ tiêu hóa, tuần hoàn và đặc biệt là hệ nội tiết bị quá tải.
Bác sĩ Diệp cảnh báo việc ăn khuya còn làm tích lũy năng lượng dư thừa, lâu dần có thể dẫn đến hội chứng chuyển hóa với nhiều hệ lụy rối loạn: mỡ máu, đường huyết, tim mạch, tâm sinh lý; béo phì, đặc biệt là béo bụng. Hơn nữa, thói quen ăn khuya còn ảnh hưởng đến giấc ngủ và làm tăng nguy cơ trào ngược dạ dày - thực quản, đái tháo đường, tăng huyết áp.
"Khi ăn nhiều chất béo, muối, đường và phụ gia trong tối khuya sẽ dẫn tới gia tăng các rối loạn chuyển hóa. Các bữa ăn khuya thường là thực phẩm chế biến sẵn, thức ăn nhanh, đa số nhiều dầu mỡ, muối, đường, đều không có lợi cho sức khỏe, đặc biệt khi sử dụng vào ban đêm", bác sĩ Diệp phân tích.
Bác sĩ Diệp khuyến cáo các bạn trẻ trẻ cần dứt khoát thay đổi thói quen ăn uống, hạn chế ăn sau 20 giờ. Một số trường hợp ngoại lệ như người làm việc ca đêm, tăng ca hoặc người mắc một số bệnh lý đặc biệt có chỉ định của bác sĩ cần chia nhỏ bữa ăn ra nhiều lần thì có thể bổ sung thêm bữa tối. Tuy nhiên, bữa này không nên ăn sau 23 giờ.
