Nguyễn Ngọc Bích (25 tuổi) tốt nghiệp loại giỏi ngành quản trị kinh doanh của một trường ĐH ở P.Gia Định, TP.HCM (trước là P.17, Q.Bình Thạnh, TP.HCM). Bích từng có công việc ổn định 3 năm tại một công ty lĩnh vực xây dựng, nhưng giữa năm 2025 quyết định nghỉ việc.
Bích cho biết không phải vì bị sa thải hay gặp biến cố, mà đơn giản là cô không muốn tiếp tục. “Công việc ổn định, lương 14 triệu đồng/tháng, nhưng ngày nào cũng giống ngày nào. Tôi thấy mình bị “đóng khung” quá lâu. Trong khi đó, tôi bắt đầu bán đồ thủ công online, thu nhập có tháng ngang lương, thậm chí hơn. Vậy tại sao phải tiếp tục làm nhân viên?”, Bích chia sẻ.
Quyết định của Bích không phải cá biệt. Công việc ổn định với một bộ phận người trẻ hiện nay không còn là ưu tiên hàng đầu, và công việc không nhất thiết phải gắn với một chiếc bàn làm việc cố định từ 8 giờ sáng đến 5 giờ chiều. Họ chủ động rời bỏ công việc toàn thời gian để chuyển sang mô hình linh hoạt hơn: Làm việc tự do, bán hàng online, sáng tạo nội dung, hoặc kết hợp nhiều công việc cùng lúc, thường được gọi là thu nhập đa dạng.
Đỗ Thị Ngọc Hân, sinh viên Trường CĐ Công nghệ Thủ Đức (TP.HCM), cho biết không có ý định tìm việc toàn thời gian sau khi ra trường. Thay vào đó, Hân đang định hướng phát triển trở thành nhà sáng tạo nội dung, bán sản phẩm liên quan đến nông sản.
“Mình thấy đi làm công ty không còn là lựa chọn duy nhất. Nếu có thể kiếm tiền từ việc mình thích, tại sao không thử?”, Hân nói.
Lê Huỳnh Tuấn Anh (29 tuổi, ngụ ở đường Tôn Đản, P.Xóm Chiếu, TP.HCM; trước là P.13, Q.4) từng làm lập trình viên tại một công ty công nghệ suốt 4 năm, nhưng hiện làm việc tự do cho các dự án nước ngoài. Anh cho biết: “Thay vì gắn bó với văn phòng công ty, làm 8 tiếng/ngày, thì giờ tôi có thể làm 12 – 14 tiếng/ngày, nhưng là cho chính mình. Tôi muốn mình làm theo cách bản thân lựa chọn”.
Theo chuyên gia nhân sự Nguyễn Vũ Tiến, Công ty TNHH Chìa khóa nhân sự (Keyfr HR Consulting Co., Ltd., P.Phú Lâm, TP.HCM; trước là P.13, Q.6), nếu như trước đây, công việc ổn định, lương đều, có bảo hiểm được xem là đích đến, thì nay có không ít người trẻ lại ưu tiên tính linh hoạt, tự chủ và khả năng kiểm soát thời gian. Sự thay đổi này phản ánh một chuyển dịch sâu sắc trong tư duy nghề nghiệp của người trẻ.
“Sự phát triển của nền tảng số, từ thương mại điện tử đến mạng xã hội, đã tạo điều kiện để người trẻ tự tạo việc làm dễ dàng hơn bao giờ hết. Chỉ cần một chiếc điện thoại và kết nối internet, họ có thể bắt đầu kinh doanh, làm nội dung hoặc cung cấp dịch vụ”, ông Tiến nói.
Ở góc độ khác, bà Tô Thị Hải Vân, Trưởng phòng nhân sự Công ty TNHH CoreLink HR (P.Thới An, TP.HCM; trước là P.Thới An, Q.12), cho rằng đây có thể xem là một dạng “tái định nghĩa công việc” của người trẻ, nơi giá trị cá nhân, sự linh hoạt và trải nghiệm sống được đặt ngang hàng, thậm chí cao hơn yếu tố ổn định.
“Tuy nhiên, mặt trái ít được nhắc đến. Dù mang lại nhiều cơ hội, xu hướng này cũng tiềm ẩn không ít rủi ro”, bà Vân nói và phân tích: “Trước hết là sự thiếu ổn định về thu nhập. Không có hợp đồng dài hạn, không lương cứng, người trẻ phải đối mặt với biến động liên tục. Chỉ cần thị trường thay đổi, nền tảng thương mại điện tử siết chính sách hoặc xu hướng giảm nhiệt, nguồn thu có thể giảm đi rõ rệt một cách nhanh chóng. Bên cạnh đó là vấn đề an sinh, không bảo hiểm xã hội, không bảo hiểm y tế, không chế độ nghỉ phép. Khi ốm đau hoặc gặp sự cố, họ phải tự gánh chịu toàn bộ chi phí”.
Bà Đặng Mỹ Duyên, tư vấn nhân sự, Công ty TNHH Giải pháp nhân sự Hub (P.Tăng Nhơn Phú, TP.HCM; trước là P.Tăng Nhơn Phú A, TP.Thủ Đức), chỉ ra những rủi ro khác. “Khi đóng hai vai, vừa là sếp, vừa là “nhân viên”, người trẻ dễ rơi vào trạng thái làm việc quá sức mà không nhận ra. Ngoài ra, không chỉ đối mặt với áp lực công việc, nhiều người trẻ còn gặp khó khăn từ chính gia đình. Với thế hệ đi trước, công việc ổn định vẫn là tiêu chuẩn quan trọng. Việc con cái không đi làm công ty, không có hợp đồng, không lương cố định thường bị nhìn nhận là bấp bênh, không nghiêm túc”, bà Duyên nói.
Thực tế, không ít người trẻ cho biết trái với hình dung làm việc tự do sẽ thoải mái, cuộc sống của những người trẻ rời bỏ công việc ổn định toàn thời gian đã không hề nhàn hạ.
“Có tháng kiếm được 40 – 50 triệu đồng, nhưng cũng có tháng gần như không có dự án. Quan trọng là mình phải tự lo mọi thứ: tìm khách, đàm phán, làm việc, sửa lỗi, thu tiền… Không có chuyện hết giờ là xong như đi làm công ty. Và thu nhập có thể cao hơn trước, nhưng đổi lại là sự bất ổn”, Tuấn Anh thừa nhận.
Không ít người trẻ thừa nhận, khi rời khỏi môi trường doanh nghiệp, họ bước vào trạng thái làm việc không giờ giấc, điện thoại luôn trong trạng thái online, tin nhắn khách hàng có thể đến bất kỳ lúc nào, ranh giới giữa công việc và cuộc sống gần như bị xóa nhòa.
“Tôi từng nghĩ làm cho mình sẽ nhẹ nhàng hơn. Nhưng thực tế là mình không cho phép mình nghỉ vì sẽ không có tiền”, Trần Phú Quang (26 tuổi, ngụ ở đường Linh Trung, P.Linh Xuân, TP.HCM; trước là P.Linh Trung, TP.Thủ Đức, TP.HCM) chia sẻ.
Các chuyên gia cho rằng, mô hình làm việc linh hoạt không phải dành cho tất cả. “Để thành công, người trẻ cần nhiều hơn là sự tự do: đó là kỷ luật cá nhân, kỹ năng quản lý tài chính, khả năng tự học và thích nghi liên tục. Nếu thiếu những yếu tố này, việc rời bỏ công việc toàn thời gian có thể dẫn đến hệ quả tiêu cực: thu nhập bấp bênh, mất phương hướng, thậm chí rơi vào khủng hoảng”, bà Duyên nói.
Bà Vân khuyến nghị: “Không nên nhảy việc cảm tính. Cần có kế hoạch tài chính ít nhất 3–6 tháng trước khi rời bỏ công việc ổn định. Dù làm tự do hay toàn thời gian, kỹ năng chuyên môn vẫn là nền tảng quan trọng nhất. Có thể đa dạng nguồn thu nhưng có trọng tâm, tránh ôm đồm quá nhiều việc mà không có định hướng rõ ràng. Chủ động tham gia bảo hiểm để đảm bảo an sinh dài hạn, tránh rủi ro khi gặp sự cố”.
Theo Quốc Anh, đối với phần này vấn đề ưu tiên là từ vựng và kỹ năng đọc hiểu. Để chinh phục, đầu tiên cần hiểu rõ bản chất của một bài đọc. Chàng thủ khoa cho biết cấu trúc của bài đọc hiểu thường bao gồm nhiều khổ (đoạn). Và với một khổ, thường ý chính hay câu chủ đề sẽ nằm ở đầu hoặc cuối, còn ở giữa đoạn là những phần giải thích cho các luận điểm.
Chỉ ra những câu hỏi thường gặp trong bài đọc hiểu, Quốc Anh chia sẻ: "Thường là dạng câu hỏi: "Từ vựng này nghĩa gần nhất sẽ là từ nào?", tức kiểm tra mọi người về từ đồng nghĩa. Nếu gặp từ mới lạ hoàn toàn, mình biết mọi người cũng sẽ hoang mang. Nhưng mình mong những lúc như thế, các bạn hãy hít thở thật sâu để lấy lại bình tĩnh và sau đó chỉ cần đọc thật kỹ. Đọc câu trước, đọc câu sau để hiểu toàn bộ ngữ cảnh của câu đó, xem từ đó xuất hiện trong câu nào, nhiệm vụ của nó là gì, và câu đó đang muốn nói lên điều gì. Từ đó, mọi người hoàn toàn có thể đoán được ý nghĩa của từ đó. Nhưng các bạn phải thật sự bình tĩnh thì mới đưa ra được phán đoán chính xác".
Ngoài ra, theo Quốc Anh việc học các từ đồng nghĩa cũng rất quan trọng: "Thường đáp án sẽ được trích dẫn, viết lại bằng cách khác chứ không bao giờ đưa y nguyên từ ngữ đó vào. Vì thế, các bạn nên học từ đồng nghĩa và không nên trả lời câu hỏi dựa vào những kiến thức nền có sẵn của mình, mà tốt nhất là nên dựa vào quan điểm của tác giả đưa ra trong bài".
Ngoài ra, Quốc Anh cho biết còn những câu hỏi xoáy sâu hơn vào việc đọc hiểu. Chẳng hạn: Câu nào dùng để tóm tắt đoạn này? Tiêu đề nào sẽ phù hợp nhất cho đoạn này? Câu nào sau đây là một nhận định sai/đúng?... Đối với phần này, kinh nghiệm của chàng thủ khoa là nên highlight (làm nổi bật) những từ khóa trong đáp án cũng như trong bài đọc.
Bên cạnh đó, Quốc Anh cho rằng thí sinh cần phải xác định trước vị trí của đáp án đó sẽ nằm ở đâu, ở đoạn nào, sau đó mới tìm tới đoạn đó. Điều này giúp tránh được trường hợp cứ đọc đi đọc lại hết nguyên bài nhưng vẫn không tìm ra vị trí của đáp án sẽ nằm ở đâu. Chính vì thế, Quốc Anh khuyên TS nên thu hẹp phạm vi tìm kiếm của mình ở một đoạn và chỉ tập trung vào đoạn đó thôi. Trong trường hợp đọc đi đọc lại vẫn không tìm được, mới quay sang những đoạn trước hoặc sau đó.
Với phần reading, Quốc Anh cho rằng từ vựng là yếu tố quan trọng, nên thí sinh cần bổ sung thật nhiều từ vựng để làm tốt phần này.
Cũng theo chàng thủ khoa, việc luyện đề, giải nhiều đề thi thử cũng là cách để thí sinh có thể dễ dàng chinh phục được bài đọc. Ngoài ra, Quốc Anh hướng dẫn thí sinh có thể tìm đến những nguồn báo quốc tế để đọc, việc này cũng sẽ giúp ích nhiều trong bài đọc hiểu; hoặc luyện từ những bài đọc IELTS, TOEIC… Quốc Anh cho rằng đa số dạng bài reading trong đề thi tốt nghiệp THPT cũng giống với những bài reading IELTS. Nếu bạn đã làm đề của các năm trước sẽ thấy ở dưới phần đề có ghi nguồn là từ IELTS Cambridge… Đây cũng là nguồn sách, tài liệu rất hay mà Quốc Anh khuyên thí sinh nên tham khảo để tự luyện tập ở nhà.
Quốc Anh cũng khẳng định bài đọc không phải là một dạng dễ, nên anh bạn thủ khoa mong thí sinh hãy kiên trì, tìm được một phương pháp phù hợp để làm bài đọc hiệu quả. "Mình muốn gửi đến các bạn TS năm nay, ngoài lời chúc đạt kết quả tốt nhất, mình mong các bạn sẽ quan tâm, chăm sóc và yêu thương bản thân mình nhiều hơn trong khoảng thời gian sắp tới dù kết quả có ra sao. Vì phía trước các bạn còn một hành trình thật dài với rất nhiều cơ hội để biến ước mơ của mình thành hiện thực", Quốc Anh nhắn gửi.
Có lẽ không thí sinh nào có thể tránh khỏi giai đoạn đuối sức và chán nản khi ôn thi tốt nghiệp THPT, trạng thái thường được gọi là "burnout" (kiệt sức trong học tập hoặc nghề nghiệp).
Đặng Trúc Gia Thảo, thủ khoa ĐH Kinh tế TP.HCM năm 2025, cho biết "burnout" là khi cơ thể và não bộ muốn "đình công". Cụ thể, sau khi làm việc, luyện đề trong một thời gian rất dài, bỗng nhiên đến một ngày bạn cảm thấy không thể tiếp thu kiến thức mới được nữa. Hay trường hợp mọi người không muốn luyện bất kỳ cái đề nào nữa, vì cảm thấy có cố gắng bao nhiêu cũng không thể nào tiến bộ hơn… Từ đó dẫn đến những suy nghĩ tiêu cực, hoài nghi về bản thân.
Đây là trạng thái khó tránh khỏi nên thí sinh phải học cách đối diện. Theo Gia Thảo, "burnout" là một tín hiệu của cơ thể báo cần có thời gian để nghỉ ngơi, nạp thêm năng lượng. Vì thế, khi gặp tình trạng này, mọi người không nên vội cầm điện thoại để tìm đến những hình thức giải trí nhanh như lướt mạng xã hội… Vì đó chỉ là giải pháp tạm thời, khi không dùng điện thoại nữa, trạng thái vẫn quay trở về như cũ và mọi người vẫn tiếp tục mắc kẹt trong giai đoạn chán chường.
Vậy làm sao đối diện với "burnout"? Cô bạn thủ khoa gợi ý: "Mọi người hãy học cách khơi gợi để có hứng thú trong quá trình ôn tập. Tức là ngay từ đầu bản thân cần xác định việc luyện đề không phải là một trạng thái ép buộc. Mình biết mỗi bạn đều đặt ra một mục tiêu cho bản thân là đạt được bao nhiêu điểm, đậu vào trường này, ngành kia… Điều này không sai nhưng không nên quá ép buộc bản thân. Thay vào đó phải biết cách tận hưởng cách mọi người làm đề, phải thật sự có niềm hứng thú nhất định đối với việc giải những câu khó… Kiểu như là khi giải được câu khó, vượt qua được một thử thách… cảm giác rất thích và sung sướng".
Tuy nhiên, cách làm sao để tìm được cảm giác này trong lúc đang "burnout" thì không phải thí sinh nào cũng biết. Theo Gia Thảo, hãy tìm những đề thật sự lạ trên mạng, những đề mà bản thân chưa bao giờ gặp và thử giải. Những đề lạ này có thể khơi gợi lại cảm hứng cho bạn, và hãy chú ý thật nhiều dữ kiện cũng như liên kết nhiều kiến thức để giải đề đó. Điều này giúp não bộ có thể tập trung theo kiểu đang trải nghiệm cái mới. "Qua cái mới sẽ giúp kích thích khả năng tư duy mới của não bộ. Từ đó sẽ có cảm giác thích thú, muốn chinh phục đề đó", Thảo nói.
Trong trường hợp với đề mới nhưng mọi người không làm được thì cũng đừng quá lo lắng, Thảo gợi ý cách thứ hai. Đó chính là hãy để cơ thể thật sự nghỉ ngơi, như đi ra ngoài chạy bộ hoặc đi dạo, nói chuyện với bạn bè. Trong quãng nghỉ ngơi đó, không nên bàn chuyện ôn tập hay sách vở, để cơ thể thật sự cảm thấy thoải mái.
Và một điều mà cô bạn thủ khoa cho rằng cũng rất quan trọng là học cách nói chuyện với bản thân. "Tức phải thật sự để bản thân biết rằng mình đang gặp vấn đề gì. Hoặc mọi người có thể chọn cách nói chuyện với người thân và xin lời khuyên, biết đâu người thân có thể giúp bạn vượt qua được vấn đề đó", Thảo gợi ý thêm.
Nhắn gửi đến những thí sinh đang "căng não" trên bàn học để chuẩn bị cho kỳ thi sắp tới, Thảo nói: "Các bạn đừng dành quá nhiều thời gian cho việc luyện đề. Nhồi nhét quá nhiều không phải là cách học hiệu quả, mà hãy học đúng cách, học đúng ý và nhớ đúng câu, cũng như nhớ đúng công thức để có thể áp dụng nhanh nhất khi làm bài thi. Hy vọng các bạn sẽ có một kỳ thi thật suôn sẻ và thành công".
Ngày 15.4, trong khuôn khổ “Hành trình đỏ nghiên cứu, học tập năm 2026”, đoàn đại biểu thanh niên Việt Nam do anh Nguyễn Tường Lâm, Bí thư T.Ư Đoàn, Chủ tịch T.Ư Hội Liên hiệp thanh niên Việt Nam dẫn đầu, đã đến thăm và làm việc tại Tập đoàn Xây dựng Trung Quốc (CSCEC). Cùng đi có anh Từ Hiểu, Bí thư T.Ư Đoàn, Chủ tịch Hội Liên hiệp thanh niên toàn Trung Quốc.
Tại buổi làm việc, anh Nguyễn Tường Lâm đánh giá cao vị thế của CSCEC - đơn vị xây dựng hàng đầu thế giới và coi đây là minh chứng sống động cho quá trình hiện đại hóa cường quốc. Anh Lâm nhấn mạnh, Việt Nam đang ở giai đoạn chuyển mình quan trọng với mục tiêu trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045. Trong lộ trình đó, phát triển hạ tầng được xác định là một trong ba đột phá chiến lược.
Với tốc độ đô thị hóa nhanh, Việt Nam hiện có nhu cầu cực kỳ lớn về các dự án trọng điểm như: đường sắt tốc độ cao, hệ thống cao tốc, đô thị thông minh và hạ tầng số.
Anh Nguyễn Tường Lâm khẳng định: "Với cơ cấu dân số vàng, thanh niên Việt Nam đang rất khao khát tiếp cận những công nghệ xây dựng tiên tiến nhất, từ công nghệ xanh, vật liệu mới đến quản trị dự án hiện đại. Đồng thời Việt Nam cũng luôn chào đón các tập đoàn có tâm, có tầm như CSCEC tham gia đóng góp, chia sẻ kinh nghiệm và chuyển giao công nghệ cho các đối tác trong nước".
Chuyến thăm và làm việc này, anh Nguyễn Tường Lâm kỳ vọng không chỉ dừng lại ở việc tham quan và học tập kinh nghiệm quản trị đa quốc gia, mà anh đặc biệt nhấn mạnh đến việc xây dựng mạng lưới kết nối con người và mong muốn sẽ là khởi đầu cho các chương trình giao lưu định kỳ giữa kỹ sư và doanh nhân trẻ hai nước.
Anh Nguyễn Tường Lâm tin tưởng rằng thanh niên chính là lực lượng xung kích trong công cuộc xây dựng đất nước và sự kết hợp giữa kinh nghiệm, công nghệ từ phía Trung Quốc cùng nhiệt huyết, tiềm năng của Việt Nam sẽ tạo nên những giá trị bền vững cho cả hai dân tộc.
