Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 4/4 nhắc lại tối hậu thư mà ông đưa ra hơn một tuần trước, yêu cầu Iran đạt được thỏa thuận ngừng bắn hoặc mở cửa eo biển Hormuz vào ngày 6/4. “Thời gian đang cạn dần, chỉ còn 48 giờ nữa trước khi địa ngục trút xuống đầu họ”, Tổng thống Mỹ viết.
Tối hậu thư này lập tức bị Iran bác bỏ. Thiếu tướng Ali Abdollahi Aliabadi, chỉ huy Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya phụ trách hoạt động tác chiến của lực lượng vũ trang Iran, gọi lời đe dọa của Tổng thống Mỹ cho thấy sự “vô vọng, bất an, mất cân bằng và ngớ ngẩn”.
“Đừng quên rằng nếu xung đột leo thang, toàn bộ khu vực sẽ trở thành địa ngục đối với các người. Ảo tưởng đánh bại Iran đã biến thành một đầm lầy và nó sẽ nhấn chìm các người”, phát ngôn viên Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya Ebrahim Zolfaghari sau đó ra tuyên bố.
Theo giới quan sát, chính quyền Tổng thống Trump bắt đầu cảm nhận những hệ lụy tiêu cực khi chiến sự với Iran bước sang tuần thứ sáu, đặc biệt là sau khi Iran bắn hạ tiêm kích F-15E, buộc Mỹ phải tiến hành chiến dịch quy mô lớn với mức độ rủi ro cao để giải cứu một phi công trong lãnh thổ nước này.
Ông Trump cho rằng việc quân đội Mỹ tiến hành chiến dịch giải cứu phi công thành công mà không có người nào thiệt mạng hay bị thương “một lần nữa chứng minh chúng ta đã đạt được thế kiểm soát tuyệt đối trên không phận Iran”. Tuy nhiên, Mỹ đã phải bỏ lại và phá hủy hai vận tải cơ trong chiến dịch giải cứu, cho thấy tổn thất vật chất lớn của hoạt động này.
Kết quả các khảo sát cho thấy người dân Mỹ ngày càng phản đối cuộc chiến mà Tổng thống phát động. Tình hình tệ đến mức một số người ủng hộ trung thành của Tổng thống Trump cũng bắt đầu chỉ trích cuộc xung đột chưa thấy ngày kết thúc.
Trong khi đó, một quan chức cấp cao cho biết Tổng thống Trump thường bắt đầu ngày mới bằng việc xem video do quân đội Mỹ tổng hợp những thành công trên chiến trường. Ông tin rằng trên cương vị Tổng tư lệnh, loại bỏ mối đe dọa hạt nhân từ Iran có thể là một trong những thành tựu lớn nhất nhiệm kỳ hai.
Chánh văn phòng Nhà Trắng Susie Wiles lo ngại các trợ lý đang vẽ ra viễn cảnh màu hồng, chỉ nói điều ông Trump muốn nghe thay vì những gì cần nghe. Bà thúc giục các đồng nghiệp phải “thẳng thắn hơn với sếp” về những rủi ro chính trị và kinh tế. Chánh văn phòng đã cùng các cố vấn thân tín đến Phòng Bầu dục gặp Tổng thống, cảnh báo ông rằng chiến sự càng kéo dài, sự ủng hộ từ cử tri và triển vọng của đảng Cộng hòa trong bầu cử giữa kỳ vào tháng 11 càng u ám.
Cuộc gặp tại Phòng Bầu dục phản ánh một thực tế mà Nhà Trắng không còn có thể phớt lờ. Thời gian đang cạn dần trước khi Tổng thống Trump, đảng Cộng hòa và người dân Mỹ phải trả cái giá đắt hơn nữa.
Phản ứng vượt dự tính từ Iran
Ông Trump tỏ ra tự tin với những kết quả ban đầu của chiến dịch Cơn thịnh nộ Kinh hoàng, khi đòn tấn công đầu tiên đã khiến Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei cùng loạt quan chức cấp cao Iran thiệt mạng hôm 28/2. Tuy nhiên, Iran sau đó đã phản ứng đáp trả rất dữ dội, phóng tên lửa, UAV tấn công Israel, nhắm mục tiêu các căn cứ Mỹ ở vùng Vịnh, từ Kuwait, Bahrain đến Arab Saudi, UAE và Qatar.
Phản ứng này khiến các quan chức Mỹ bất ngờ, ông Trump cũng thừa nhận điều này khi trả lời phỏng vấn CNN. Dựa trên tiền lệ trong quá khứ, họ vốn tin rằng Mỹ có công thức chiến thắng là giáng một đòn phủ đầu áp đảo, và phản ứng từ Iran sẽ chỉ là trả đũa hạn chế để xoa dịu dư luận trong nước.
Iran tiếp tục gây sức ép khi phong tỏa gần như hoàn toàn eo biển Hormuz, tuyến đường vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu từ vùng Vịnh, đẩy giá nhiên liệu tăng vọt.
Tổng thống Trump biện minh đây là “cái giá ngắn hạn” cần thiết để loại bỏ nguy cơ Iran sở hữu vũ khí hạt nhân. Đồng thời, ông cho rằng phản ứng của Iran càng chứng minh họ là mối đe dọa.
Nhưng khi chiến sự kéo dài mà không có lối thoát rõ ràng, cái giá Mỹ phải trả dần trở nên “dài hạn”. Tổng thống Trump từng cam kết sẽ vực dậy nền kinh tế và giữ Mỹ đứng ngoài các cuộc xung đột khi tranh cử nhiệm kỳ hai. Giờ đây, ông lại khơi mào một cuộc chiến mà chưa nhận được sự ủy nhiệm từ quốc hội và hệ lụy kinh tế mới chỉ dần bộc lộ.
Xung đột làm chao đảo thị trường năng lượng và tài chính toàn cầu. Mỹ cũng không phải ngoại lệ, khi giá xăng vượt 4 USD một gallon (khoảng 3,78 lít), các chỉ số chứng khoán xuống thấp nhất trong nhiều năm. Mỹ ghi nhận 13 binh sĩ thiệt mạng, hàng trăm quân nhân bị thương khi Iran tấn công đáp trả vào các căn cứ của Washington ở vùng Vịnh.
Một tháng sau chiến sự, dự báo tăng trưởng toàn cầu bị điều chỉnh giảm, tình trạng khan hiếm nhiên liệu xuất hiện ở châu Âu và châu Á, trong khi giới chuyên gia cảnh báo thế giới vẫn chưa cảm nhận hết mức độ nghiêm trọng của vấn đề. Eo biển Hormuz nếu bị phong tỏa kéo dài có thể đẩy kinh tế toàn cầu suy thoái.
Theo hai cố vấn và hai nghị sĩ đã trao đổi với ông Trump, những tổn thất về chính trị và kinh tế ngày càng tăng khiến Tổng thống phải tìm kiếm “lối thoát danh dự”. Tổng thống Trump nói với họ rằng ông muốn kết thúc chiến dịch, lo ngại xung đột kéo dài sẽ ảnh hưởng đảng Cộng hòa trước thềm bầu cử giữa kỳ. Nhưng ông cũng muốn chiến dịch này phải là một thắng lợi mang tính quyết định.
Trong bài phát biểu trước toàn quốc tối 1/4, ông Trump đã cố “đi dây” khi cập nhật tình hình chiến sự. Ông ca ngợi các chiến thắng và tuyên bố chiến dịch “đang gần hoàn tất”, nhưng đồng thời đe dọa sẽ giáng đòn “cực mạnh” vào Iran trong 2-3 tuần tới, hủy diệt cơ sở hạ tầng năng lượng của quốc gia này.
“Chúng ta sẽ đưa họ trở lại thời kỳ đồ đá, nơi họ thuộc về”, Tổng thống tuyên bố.
Theo số liệu của Lầu Năm Góc, chiến dịch là “thành công không thể chối cãi”, khi đã phá hủy 90% năng lực tên lửa của Iran, vô hiệu hóa 70% bệ phóng, 150 tàu hải quân, hạ ông Khamenei cùng nhiều quan chức cấp cao.
“Chúng ta nắm toàn bộ lợi thế. Họ không có gì”, ông Trump nói. “Chúng ta đang đi đúng hướng để sớm hoàn thành mọi mục tiêu quân sự của Mỹ”.
Vài ngày sau, Iran “dội gáo nước lạnh” vào tuyên bố chiến thắng này của ông Trump. Việc họ bắn rơi một tiêm kích F-15E, một cường kích A-10 và gây hư hại một số trực thăng khiến đánh giá năng lực quân sự Iran “không có gì” của ông Trump trở nên kém tin cậy.
Việc Mỹ giải cứu thành công phi công thứ hai trên chiếc F-15E đã giúp ông Trump thoát khỏi một kịch bản thảm họa, tránh để Iran biến phi công bị bắt sống thành lá bài mặc cả.
Tuy nhiên, đích đến cuối cùng của chiến dịch vẫn còn mơ hồ, khi ông Trump vừa tuyên bố tăng cường chiến đấu, vừa hứa sớm kết thúc. Đặc phái viên về Trung Đông Steve Witkoff, người bạn lâu năm của Tổng thống, giải thích cách tiếp cận này phản ánh tư duy hình thành từ sự nghiệp kinh doanh của ông Trump, lĩnh vực mà việc luôn giữ nhiều phương án lựa chọn có vai trò then chốt.
“Tổng thống luôn có nhiều kịch bản”, ông Witkoff nói. “Ông ấy giữ rất nhiều lựa chọn, nhiều ‘lối thoát’, rồi từng bước dò đường trong quá trình triển khai”.
Lối thoát hẹp dần
Chiến tranh thường diễn biến vượt tính tính toán của một Tổng thống. Iran cho thấy họ quyết chiến tới cùng, đồng nghĩa ông Trump đối mặt nguy cơ sa lầy hơn nếu leo thang hơn nữa trong những tuần tới, khiến các lối thoát bị thu hẹp hơn là mở ra.
Một trở ngại tiềm tàng nữa là từ đồng minh Israel. Tổng thống Trump từ lâu đã ưa thích những chiến dịch mà các trợ lý gọi là “đánh một lần rồi thôi”, như đã áp dụng tại Yemen, Syria, Somalia hay Venezuela. Nhưng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu có cách tiếp cận khác.
Trong 6 tháng qua, ông Netanyahu liên tục nói với ông Trump rằng những thành công trước đây chỉ là bước đệm cho một chiến dịch quyết định và kéo dài hơn, theo một quan chức Israel. Ngoài ra, Arab Saudi cũng có xu hướng muốn kéo dài cuộc chiến, coi đây là cơ hội hiếm có để làm suy yếu một đối thủ chung.
Tình thế này khiến Tổng thống Trump đối mặt với thế lưỡng nan. Ông muốn chấm dứt chiến tranh, nhưng không thể ra về tay không nếu chưa đạt được mục tiêu ngăn chặn chương trình hạt nhân của Iran. Trong khi đó, việc thiết lập một chính quyền thân phương Tây ở Iran không đơn giản, còn mở lại eo biển Hormuz đòi hỏi chiếm đóng quân sự kéo dài hoặc một thỏa thuận chấm dứt chiến sự.
Một số cố vấn nhận thấy trong suy nghĩ của Tổng thống Trump đã xuất hiện phần nào tâm lý chấp nhận thực tế. Trong các cuộc trao đổi riêng, ông thường nhắc lại rằng đảng cầm quyền thường mất ghế trong các kỳ bầu cử giữa kỳ.
“Ông ấy đang khó vượt qua tiền lệ này”, một trợ lý nhận xét.
Trong chuyến thăm chính thức Việt Nam của Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae, hợp tác song phương trong lĩnh vực không gian đã được đề cập trong các cuộc thảo luận.
Sau hội đàm ngày 2-5, Thủ tướng Lê Minh Hưng và Thủ tướng Takaichi Sanae đã chứng kiến việc trao văn bản sửa đổi thỏa thuận giữa Trung tâm Vũ trụ Việt Nam (VNSC) thuộc Viện hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và Cơ quan Hàng không Vũ trụ Nhật Bản (JAXA) về "trao đổi dữ liệu vệ tinh".
Tại Đại học Quốc gia Hà Nội cùng ngày, khi phát biểu trước các sinh viên, Thủ tướng Takaichi Sanae đã nhắc đến VNSC, nhấn mạnh đây là trái ngọt sau hai thập kỷ bền bỉ hợp tác giữa hai nước. Bà nhấn mạnh tương lai của hợp tác Nhật - Việt trong lĩnh vực không gian là "vô hạn", không loại trừ một ngày nào đó cả hai nước sẽ "cùng chung tay dẫn đầu trong thám hiểm không gian".
Trong cuộc gặp với một nhóm nhỏ phóng viên Việt Nam tối 2-5 tại Hà Nội, Phó phát ngôn Bộ Ngoại giao Nhật Bản Sakata Natsuko chia sẻ việc sửa đổi thỏa thuận giữa VNSC và JAXA sẽ đẩy mạnh ứng dụng thực tiễn dữ liệu vệ tinh trong ứng phó thiên tai và nông nghiệp.
"Hai bên đã khẳng định kế hoạch phóng và vận hành vệ tinh quan sát Trái đất sẽ đưa hợp tác không gian giữa Nhật Bản và Việt Nam lên một tầm cao mới.
Hai nước đồng thời xác nhận sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ, bao gồm cả việc thúc đẩy đào tạo nguồn nhân lực, hướng tới sự thành công của dự án này, trong đó có việc phóng vệ tinh LOTUSat-1 vào thời điểm sớm nhất có thể", bà Sakata cho biết thêm.
LOTUSat-1 là vệ tinh quan sát Trái đất bằng công nghệ radar đầu tiên của Việt Nam, được sản xuất bởi một công ty Nhật Bản nhờ sự hỗ trợ từ nguồn ODA của Nhật Bản.
Trao đổi với Tuổi Trẻ Online về tiến độ phóng vệ tinh LOTUSat-1, Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki cho biết theo kế hoạch, dự kiến vệ tinh được phóng vào tháng 2-2025. Tuy nhiên do các thử nghiệm đối với tên lửa đẩy Epsilon-S có vấn đề, việc phóng đã bị hoãn lại.
"Nhật Bản rất quan tâm đến kế hoạch phóng vệ tinh này, tiếp tục phối hợp chặt chẽ với phía Việt Nam trong đó có VNSC, hiện thực hóa mục tiêu phóng vệ tinh LOTUSat-1 trong năm 2027. Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản cùng JAXA đang làm việc để hoàn tất việc thử nghiệm tên lửa đẩy", ông Ito Naoki khẳng định.
Ngoài hợp tác giữa các cơ quan Chính phủ, Đại sứ Ito Naoki chia sẻ Nhật Bản mong muốn có sự tham gia nhiều hơn của các doanh nghiệp tư nhân hai nước trong hợp tác không gian.
Tại sự kiện khánh thành VNSC ở Hòa Lạc vào tháng 3 vừa qua, ông Ito Naoki cho biết một buổi kết nối doanh nghiệp đã được tổ chức, với sự tham gia của khoảng 30 doanh nghiệp tư nhân. Qua đó các doanh nghiệp hai bên đã có cơ hội gặp gỡ, trao đổi về tiềm năng hợp tác trong lĩnh vực không gian, ứng dụng thực tiễn cuộc sống.
Theo Hãng tin AFP, ngày 9-4, Thủ tướng Nawaf Salam của Lebanon tuyên bố quốc tang, sau khi các cuộc không kích mới nhất của Israel làm rung chuyển nước này và khiến ít nhất 182 người thiệt mạng.
Văn phòng Thủ tướng Lebanon nói rằng ngày 9-4 sẽ là "ngày quốc tang dành cho các nạn nhân thiệt mạng và bị thương trong các cuộc tấn công của Israel nhằm vào hàng trăm dân thường vô tội, không có khả năng tự vệ", đồng thời ra lệnh đóng cửa các cơ quan công quyền và treo cờ rủ.
Văn phòng của ông Salam cũng cho biết ông đang tiến hành các nỗ lực ngoại giao "nhằm huy động toàn bộ nguồn lực chính trị và ngoại giao của Lebanon để chấm dứt cỗ máy giết chóc của Israel".
Ngày 8-4, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho biết ông đã thúc giục Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đưa Lebanon vào thỏa thuận ngừng bắn đã đạt được giữa hai bên.
Các cuộc tấn công của Israel vào Lebanon trong ngày 8-4 khiến 182 người thiệt mạng và 890 người bị thương, theo số liệu ban đầu của Chính phủ Lebanon. Trong đó, thủ đô Beirut hứng chịu các đợt oanh kích dữ dội nhất kể từ khi cuộc chiến giữa Israel và nhóm vũ trang Hezbollah bùng phát đầu tháng 3.
"Tôi đã bày tỏ hy vọng rằng thỏa thuận ngừng bắn sẽ được tất cả các bên tham chiến tôn trọng đầy đủ, trên mọi khu vực đối đầu, gồm cả tại Lebanon" - ông Macron viết trên nền tảng X sau khi trao đổi với hai nhà lãnh đạo.
Ông nêu rõ đây là "điều kiện cần thiết để thỏa thuận ngừng bắn có tính đáng tin cậy và lâu dài".
Trong khi đó, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian khẳng định việc ngừng bắn tại Lebanon là một trong những điều kiện then chốt trong kế hoạch 10 điểm của Cộng hòa Hồi giáo Iran nhằm chấm dứt xung đột ở Trung Đông, theo Hãng tin ISNA.
Ngày 8-4, Mỹ nói rằng Iran phải mở lại eo biển Hormuz "ngay lập tức, nhanh chóng và an toàn", sau khi rộ lên thông tin tuyến đường thủy chiến lược này vẫn bị đóng cửa dù Mỹ và Iran đã đạt thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần.
Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt nói với các phóng viên rằng bất kỳ hành động đóng cửa nào tại eo biển này đều "hoàn toàn không thể chấp nhận".
“Tôi xin nhắc lại kỳ vọng và yêu cầu của Tổng thống Trump rằng eo biển Hormuz phải được mở lại ngay lập tức, nhanh chóng và an toàn" - bà nêu rõ.
Ngày 8-4, Bahrain cho biết nước này đã mở lại không phận, sau khi Iran và Mỹ đạt được thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần. Trước đó, Iraq cũng thông báo mở lại không phận của mình.
Cơ quan hàng không dân dụng nước này thông báo "mở lại không phận trên Vương quốc Bahrain", trong khi đơn vị vận hành sân bay quốc tế Bahrain, gần thủ đô Manama, "xác nhận việc dần nối lại các chuyến bay".
Ngày 8-4, Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) nói rằng Iran phải bồi thường cho những thiệt hại do các cuộc tấn công của Tehran tại vùng Vịnh gây ra, đồng thời cho biết họ đang muốn được làm rõ về việc thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ - Iran sẽ bảo đảm Tehran chấm dứt các hành động thù địch và mở lại eo biển Hormuz như thế nào.
Mỹ và Iran đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần sau hơn một tháng xung đột, nhưng thỏa thuận ngừng bắn này vẫn mong manh khi một số quốc gia Vùng Vịnh, gồm cả UAE, cho biết họ đã bị Tehran tấn công.
Bộ Ngoại giao UAE nói nước này "đang muốn được làm rõ thêm về các điều khoản của thỏa thuận nhằm bảo đảm Iran cam kết đầy đủ việc chấm dứt ngay lập tức mọi hành động thù địch trong khu vực, cũng như việc mở lại hoàn toàn và vô điều kiện đối với eo biển Hormuz".
Cơ quan này cũng nhấn mạnh các cuộc tấn công của Iran "đòi hỏi lập trường cứng rắn, bao gồm việc bảo đảm Iran phải chịu trách nhiệm đầy đủ đối với các thiệt hại và bồi thường".
Ngày 8-4, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tuyên bố nước này vẫn sẵn sàng đối đầu với Iran nếu cần thiết, bất chấp thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ - Iran.
"Xin nói rõ: Chúng tôi vẫn còn những mục tiêu cần hoàn thành và chúng tôi sẽ đạt được chúng, hoặc thông qua thỏa thuận, hoặc thông qua việc nối lại giao tranh" - ông Netanyahu phát biểu trên truyền hình.
Nhà lãnh đạo Israel nêu rõ: "Chúng tôi sẵn sàng quay trở lại chiến đấu bất cứ lúc nào cần thiết. Ngón tay của chúng tôi vẫn đặt trên cò súng. Đây không phải là kết thúc của chiến dịch, mà là một bước trên con đường đạt được tất cả mục tiêu".
"Iran bước vào giai đoạn tạm ngừng này trong tình trạng yếu hơn bao giờ hết" - ông Netanyahu nhận định.
Ngày 8-4, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf nhận định thỏa thuận ngừng bắn và các cuộc đàm phán với Mỹ hiện nay "không hợp lý", do những hành động vi phạm kế hoạch 10 điểm của Tehran, bao gồm các cuộc tấn công của Israel tại Lebanon, một chiếc máy bay không người lái xâm nhập không phận Iran, và việc phủ nhận quyền làm giàu uranium của Tehran.
"Sự ngờ vực sâu sắc mang tính lịch sử mà chúng tôi dành cho Mỹ bắt nguồn từ việc nước này liên tục vi phạm mọi cam kết - một khuôn mẫu đáng tiếc đã lặp lại một lần nữa", ông Ghalibaf đăng trên X, đồng thời liệt kê ba hành động vi phạm đối với đề xuất của Iran.
Ông bình luận: "Hiện nay chính "nền tảng khả thi để tiến hành đàm phán" đã bị vi phạm một cách công khai và rõ ràng, thậm chí ngay trước khi các cuộc đàm phán bắt đầu. Trong tình huống như vậy, một thỏa thuận ngừng bắn song phương hoặc các cuộc đàm phán là điều không hợp lý".
Ngày 8-4, Nhà Trắng cho biết ông Trump sẽ tiếp tục thảo luận với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu về ý tưởng đưa Lebanon vào thỏa thuận ngừng bắn trong cuộc xung đột ở Trung Đông.
"Tôi chắc chắn rằng vấn đề này sẽ tiếp tục được thảo luận giữa Tổng thống Trump và Thủ tướng Netanyahu" - Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt nói với các phóng viên.
"Mọi hoạt động của nước ngoài trên các thực thể thuộc quần đảo Trường Sa và quần đảo Hoàng Sa mà không được sự đồng ý của Việt Nam đều là hành động xâm phạm chủ quyền của Việt Nam và không có giá trị", người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Phạm Thu Hằng hôm nay cho biết.
Phát biểu được bà Hằng đưa ra khi trả lời câu hỏi của VnExpress về bình luận liên quan đến việc lãnh đạo cảnh sát biển Đài Loan Kuan Bi-ling tuần này tới đảo Ba Bình để tham gia diễn tập, trong đó có cả diễn tập đổ bộ vũ trang lên tàu khả nghi.
Ba Bình là đảo có diện tích tự nhiên lớn nhất thuộc quần đảo Trường Sa của Việt Nam. Đài Loan chiếm giữ trái phép đảo này và từng triển khai lực lượng thủy quân lục chiến đồn trú.
Từ năm 2000, Đài Loan thay lực lượng đồn trú trên đảo Ba Bình bằng một đơn vị cảnh sát biển, được trang bị các loại vũ khí như súng máy, cối tầm xa. Lực lượng này thường xuyên tiến hành các cuộc tập trận bắn đạn thật trái phép ở vùng biển xung quanh đảo Ba Bình.
