Khi 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu gián đoạn do tắc nghẽn ở eo biển Hormuz, các quốc gia châu Phi và châu Á có nhà máy điện hạt nhân đang tăng sản lượng để đáp ứng nhu cầu năng lượng ngắn hạn.
Tại Đông Á, Hàn Quốc tăng sản lượng tại các nhà máy điện hạt nhân đang vận hành. Nước này đồng thời đẩy nhanh công tác bảo trì tại 5 lò phản ứng đã ngừng hoạt động, với kế hoạch khởi động lại vào tháng sau.
Nhật Bản cũng đảo ngược chính sách đóng cửa các cơ sở hạt nhân sau thảm họa hạt nhân Fukushima năm 2011. Nước này khởi động lại Kashiwazaki Kariwa – nhà máy điện hạt nhân lớn nhất thế giới, hồi tháng 1. Thủ tướng Nhật Takaichi Sanae gần đây ký thỏa thuận mua lò phản ứng trị giá 40 tỷ USD với Mỹ và một thỏa thuận tái chế nhiên liệu hạt nhân với Pháp.
Bà Michiyo Miyamoto, chuyên gia Viện Kinh tế năng lượng và Phân tích tài chính (Mỹ), cho biết giá điện cao kỷ lục và cuộc khủng hoảng năng lượng khiến dư luận Nhật Bản nghiêng về chấp nhận điện hạt nhân.
Tại Đài Loan (Trung Quốc), giới chức cũng đang xem xét tái khởi động 2 lò phản ứng – một quá trình đòi hỏi phải kiểm tra an toàn vô cùng khắt khe.
Ở Nam Á và Đông Nam Á, Bangladesh gấp rút đưa vào hoạt động các lò phản ứng mới do Tập đoàn Rosatom (Nga) xây dựng. Dhaka kỳ vọng chúng cung cấp 300 MW trong mùa hè năm nay, giảm áp lực cho hệ thống điện trước tình trạng thiếu khí đốt.
Philippines gần đây ban bố tình trạng khẩn cấp năng lượng quốc gia và đang xem xét khôi phục nhà máy điện hạt nhân được xây dựng sau cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 1973, nhưng chưa đưa vào hoạt động.
Bà Alvie Asuncion-Astronomo, chuyên gia Viện Nghiên cứu Hạt nhân Philippines, nói xung đột Trung Đông đang “tạo ra cú hích cần thiết cho năng lượng hạt nhân”. “Tôi hy vọng chúng ta đã rút ra bài học”, bà nói.
Giá năng lượng tăng vọt và thiếu điện do căng thẳng ở Trung Đông cũng đang khiến các nước châu Phi quan tâm tới điện hạt nhân. Nam Phi – quốc gia duy nhất châu lục có nhà máy đang vận hành, muốn tăng tỷ trọng năng lượng này từ khoảng 5% hiện nay lên 16% vào 2040.
Tại hội nghị thượng đỉnh vào tháng 3 do Liên Hợp Quốc tổ chức, Tổng thống Rwanda Paul Kagame nói châu Phi sẽ là “một trong những thị trường toàn cầu quan trọng nhất” cho các lò phản ứng nhỏ (SMR) những năm tới.
Các nhà cung cấp như Mỹ, Nga, Trung Quốc, Pháp và Hàn Quốc cũng nhìn thấy tiềm năng to lớn của thị trường SMR ở đây. Tập đoàn Rosatom đang xây dựng lò phản ứng đầu tiên cho Ai Cập. Họ còn có các thỏa thuận hợp tác với Ethiopia, Burkina Faso, Ghana, Tanzania và Niger.
Kenya và Ghana tham gia sáng kiến SMR do Mỹ dẫn dắt. Kenya dự kiến đưa vào vận hành một lò phản ứng vào 2034. Trong khi đó, Ghana lên kế hoạch xây dựng nhà máy điện hạt nhân vào năm 2027, và đang tìm kiếm các nhà cung cấp cụ thể.
Hiện có 31 quốc gia sử dụng điện hạt nhân, cung cấp khoảng 10% điện năng toàn cầu. Khoảng 40 nước khác đang cân nhắc hoặc chuẩn bị xây dựng nhà máy, theo Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA).
Điện hạt nhân khai thác năng lượng được giải phóng khi hạt nhân nguyên tử (như uranium) bị tách ra trong quá trình phân hạch. Không giống nhiên liệu hóa thạch, quá trình này không thải ra khí CO2 nhưng tạo ra chất thải phóng xạ nguy hiểm, khiến nhiều quốc gia vẫn thận trọng.
Bà Ayumi Fukakusa, thành viên nhóm vận động Friends of the Earth Japan, lưu ý “năng lượng hạt nhân rất rủi ro” và sẽ khiến các quốc gia phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu như uranium làm giàu.
Các nhà máy điện hạt nhân cũng dễ bị tổn thương, ví dụ như lò phản ứng từng bị nhắm mục tiêu trong cuộc xung đột gần đây, theo chuyên gia về khoa học nguyên tử người Mỹ Rachel Bronson. “Tất cả những điều này đều phải được cân nhắc khi nói về an ninh năng lượng”, bà nói.
Ngoài ra, ông Joshua Kurlantzick, thành viên Hội đồng Quan hệ đối ngoại (Mỹ), cho rằng điện hạt nhân không phải là giải pháp nhanh cho cuộc khủng hoảng năng lượng hiện tại. Việc phát triển dự án có thể mất hàng chục năm, đặc biệt với các quốc gia mới bắt đầu.
Tuy nhiên, ông nhìn nhận các cam kết hiện nay có thể đưa điện hạt nhân trở thành một phần thiết yếu trong cơ cấu năng lượng tương lai của các nước. Còn theo ông Rex Amancio, chuyên gia Liên minh Năng lượng tái tạo toàn cầu, các dự án điện hạt nhân cần nhiều năm để triển khai. Vì vậy, các chính phủ nên tiếp tục tập trung vào điện tái tạo để đảm bảo an ninh năng lượng dài hạn.
Ngày 21/4, CEO các hãng hàng không giá rẻ lớn của Mỹ có cuộc gặp với Bộ trưởng Giao thông Vận tải Sean Duffy. Họ muốn thúc giục Quốc hội hỗ trợ thuế tạm thời để bù đắp giá nhiên liệu máy bay tăng vọt do chiến sự tại Trung Đông.
Tuần trước, Association of Value Airlines - hiệp hội đại diện cho các hãng bay giá rẻ Spirit Airlines, Frontier Airlines, Allegiant Air, Sun Country và Avelo đã gửi thư cho lãnh đạo Quốc hội Mỹ. Hiệp hội này kiến nghị ngừng thu thuế tiêu thụ đặc biệt liên bang 7,5% với vé máy bay và thuế 5,3 USD mỗi chặng bay. Việc miễn các khoản thuế này có thể bù đắp khoảng 30% chi phí tăng thêm do nhiên liệu bay đắt đỏ.
"Nếu không được hỗ trợ, sức ép từ giá nhiên liệu tăng sẽ khiến chi phí đi lại của hành khách lên cao hơn. Các hãng hàng không có thể buộc phải tăng giá vé và dịch vụ bổ sung để bù đắp chi phí", Jonathon Freye - lãnh đạo hiệp hội cho biết.
Việc eo biển Hormuz gần như bị phong tỏa gần 2 tháng qua đã khiến giá năng lượng toàn cầu tăng vọt. Giá dầu thô thế giới đắt thêm gần 40% vì xung đột, kéo theo giá xăng, khí đốt, điện, nhiên liệu máy bay.
Đến nay, các hãng hàng không Bắc Mỹ đã phải tăng phí hành lý, cắt giảm số chuyến bay và thu hẹp kế hoạch mở rộng công suất. Tuần trước, Reuters đưa tin kế hoạch thoát tình trạng phá sản của Spirit Airlines đang chịu áp lực trở lại sau khi giá nhiên liệu bay tăng mạnh, ảnh hưởng đến các giả định quan trọng trong quá trình tái cấu trúc.
Không chỉ Bắc Mỹ, các hãng bay châu Âu cũng gặp khó. EasyJet cho biết chi phí nhiên liệu trong tháng 3 tăng thêm khoảng 25 triệu bảng Anh (34 triệu USD). Số vé đặt mua cho các chuyến bay cuối năm cũng giảm 2% so với 2025.
Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) tuần trước cảnh báo châu Âu chỉ còn đủ nhiên liệu máy bay cho 6 tuần. Việc này có thể gây hậu quả kinh tế nghiêm trọng ở nhiều quốc gia phụ thuộc vào du lịch hè.
Ngày 23-4, Grab cho biết sẽ triển khai chương trình thưởng từ ngày 24-4 đến 4-5 trên toàn quốc. Tài xế xe hai bánh có thể nhận thêm tối đa 300.000 đồng/ngày tùy địa phương, trong khi tài xế ô tô được thưởng theo tỉ lệ doanh thu, tối đa khoảng 12% mỗi ngày.
Một số khu vực trung chuyển như sân bay, nhà ga, bến xe tại Hà Nội, TP.HCM được áp dụng thêm cơ chế thưởng riêng nhằm khuyến khích tài xế hoạt động tại điểm có nhu cầu cao.
Grab tiếp tục duy trì chương trình hỗ trợ tài xế sử dụng xe máy điện tại Hà Nội và TP.HCM. Theo công bố, tài xế tại Hà Nội có thể được hỗ trợ tới 2,5 triệu đồng khi chuyển đổi sang xe máy điện, còn tại TP.HCM là tới 1 triệu đồng.
Ngoài đợt cao điểm lễ, app này cho biết vẫn duy trì các chương trình thưởng theo ngày và theo tuần để cải thiện thu nhập cho tài xế.
Đối thủ của Grab là ứng dụng Be cũng tung ra chương trình thu hút khách hàng và tài xế trong giai đoạn này. Chẳng hạn, ở mảng di chuyển, app Be giảm giá vé xe khách liên tỉnh, vé máy bay và các chuyến nội đô với mức giảm phổ biến từ vài chục nghìn đến vài trăm nghìn đồng. Dịch vụ gọi xe hai bánh và bốn bánh áp dụng mã giảm giá khoảng 20% trong những ngày cận lễ.
Giao đồ ăn, giao hàng và giúp việc cũng được áp dụng khuyến mãi, với mức giảm từ 25% - 50% tùy chương trình.
Doanh nghiệp cho biết việc giảm giá nhằm kích cầu tiêu dùng trong dịp cao điểm nghỉ lễ.
Nhiều tài xế cũng chia sẻ các chương trình thưởng giúp cải thiện thu nhập trong ngắn hạn, nhưng hiệu quả còn phụ thuộc vào lượng cuốc xe thực tế và mức độ cạnh tranh trên đường.
Anh Tâm - tài xế xe công nghệ tại TP.HCM - cho hay dịp lễ thường đông khách hơn ngày thường nhưng thời gian chờ đợi và tình trạng kẹt xe cũng gia tăng, khiến số chuyến không phải lúc nào cũng tăng tương ứng.
"Tôi có thể chạy nhiều giờ hơn để đạt mức thưởng, nhưng chi phí xăng xe, ăn uống và thời gian di chuyển cũng cao hơn. Nếu kẹt xe nhiều thì thu nhập chưa chắc cải thiện rõ" - anh Tâm nói.
Tương tự, một tài xế xe công nghệ khác cho biết các chính sách thưởng theo khung giờ hoặc khu vực giúp định hướng hoạt động nhưng cũng khiến nhiều tài xế tập trung vào cùng một điểm, làm tăng cạnh tranh. Có lúc đến bến xe hoặc sân bay, tài xế đứng chờ khá đông, phải mất thời gian mới có khách.
Do đó, để đạt được mức thưởng, tài xế phải chạy liên tục với cường độ cao. Một số tài xế cho rằng điều kiện nhận thưởng khá "khó nhằn", phải cố gắng rất nhiều mới đạt được, nhưng vẫn chấp nhận vì "có thêm thu nhập còn hơn không".
Mở cửa phiên giao dịch 24/4, mỗi thùng dầu Brent và WTI tăng thêm 1% lên lần lượt 106 USD và 96,7 USD. Phiên trước đó, cả hai loại dầu này đều đã tăng 3%. Giá dầu Brent hiện cao nhất kể từ phiên 8/4.
Thị trường đi lên sau các thông tin về chiến sự tại Trung Đông. Truyền thông Israel đưa tin ông Mohammad Baqer Qalibaf đã từ chức trưởng đoàn đàm phán hòa bình của Iran với Mỹ. Việc này được coi là chiến thắng của phe cứng rắn trong chính phủ Iran. Bên cạnh đó, các hãng tin Iran cho biết hệ thống phòng không tại Tehran đang đánh chặn các mục tiêu trên không phận thành phố.
Tại eo biển Hormuz, Iran tiếp tục siết kiểm soát khi xuất hiện video cho thấy lực lượng đặc nhiệm đột kích một tàu hàng lớn, sau khi các cuộc đàm phán hòa bình sụp đổ. Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 23/4 cũng viết trên mạng xã hội rằng ông đã ra lệnh cho Hải quân Mỹ "bắn hạ và tiêu diệt bất kỳ tàu nào" rải thủy lôi tại eo biển. Mỹ hiện vẫn duy trì phong tỏa với hoạt động thương mại đường biển của Iran.
Dù vậy, hãng dữ liệu Vortexa cho biết khoảng 10,7 triệu thùng dầu thô xuất khẩu của Iran đã đi qua eo biển này và rời khu vực bị Hải quân Mỹ phong tỏa trong giai đoạn 13-21/4. John Kilduff - nhà phân tích tại Again Capital cho biết thị trường cũng đang được hỗ trợ phần nào bởi thông tin lệnh ngừng bắn giữa Israel và Lebanon sẽ được gia hạn thêm 3 tuần.
"Có quá nhiều thông tin. Tôi chỉ sợ rằng một ngày nào đó, chúng ta sẽ nhận ra nguồn cung hiện tệ đến mức nào và giá sẽ thiết lập lại ở mức cao hơn nhiều", ông đánh giá.
Ngày 23/4, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tại Dallas công bố một khảo sát với 120 lãnh đạo công ty dầu khí, cho thấy gần 40% kỳ vọng hoạt động vận chuyển qua eo Hormuz trở lại bình thường vào tháng 8 và 26% cho rằng sẽ bình thường vào tháng 11. Đây là tuyến chuyên chở 20% dầu thô và khí hóa lỏng toàn cầu trước chiến sự.
Trong khi đó, giá xăng dầu trong nước ngày 23/4 tiếp tục được điều chỉnh giảm. Giá xăng hiện về dưới 23.000 đồng một lít, còn dầu diesel xuống 26.690 đồng.
