Dù vậy, cho tới nay, tuy luật có quy định nội dung trên giấy xác nhận khuyết tật, quy chuẩn vẫn đang mỗi nơi mỗi khác, đôi khi gây chuyện dở khóc dở cười.
Một ví dụ với anh Hoàng, một người khiếm thính, khi làm thủ tục ưu tiên cho người khuyết tật, anh xuất trình giấy xác nhận khuyết tật đầy đủ, nhưng trên giấy lại không có ảnh. Nhân viên nghi ngờ anh dùng giấy giả nên yêu cầu anh xuất trình thêm cả căn cước công dân.
Những tình huống dở khóc dở cười tại các điểm tham quan, dịch vụ công cộng, hay thậm chí trong các giao dịch hành chính như vậy không hiếm, cho thấy giấy xác nhận khuyết tật ở nhiều nơi cấp bị thiếu tính nhận diện và tiện dụng.
Luật Người khuyết tật năm 2010 dành hẳn Chương II (từ Điều 15 đến Điều 20) quy định về việc xác nhận khuyết tật. Cụ thể, Điều 19 nêu rõ giấy xác nhận khuyết tật phải có các nội dung cơ bản như: Thông tin nhân thân (họ tên, ngày sinh, giới tính), nơi cư trú, dạng khuyết tật, mức độ khuyết tật. Đây là những yếu tố cốt lõi để làm căn cứ hưởng chính sách.
Tuy nhiên, luật lại không quy định về các yếu tố hình thức, nên kích thước giấy xác nhận khuyết tật mỗi tỉnh, thành, thậm chí là phường, xã hiện nay lại một dạng khác nhau, chất liệu cũng đủ màu bằng bìa xanh, đỏ, trắng…
Ảnh nhận diện trên giấy có nơi yêu cầu, có nơi không yêu cầu. Yếu tố bảo mật, chống giả rất thấp.
Khoảng trống này dẫn đến một thực tế là một loại giấy tờ pháp lý nhưng lại thiếu tính chuẩn hóa tối thiểu của một công cụ nhận diện.
Khi giấy xác nhận khuyết tật không có ảnh, không có yếu tố nhận diện rõ ràng, việc kiểm tra trở nên khó khăn. Nhân viên dịch vụ buộc phải đặt câu hỏi: “Liệu người sử dụng có đúng là người được cấp giấy?”.
Từ đó phát sinh yêu cầu xuất trình thêm căn cước công dân, thậm chí là tranh cãi, giải thích mất thời gian và đã có trường hợp bị từ chối quyền lợi vì nghi ngờ.
Ở góc độ quản lý dịch vụ, phản ứng này dễ hiểu nhằm tránh gian lận. Nhưng ở góc độ người khuyết tật, đó lại là một trải nghiệm bị tổn thương và thiếu tôn trọng.
Đáng chú ý, nhiều người khuyết tật thừa nhận họ không mang theo giấy xác nhận khuyết tật vì đa số giấy xác nhận khuyết tật kích thước lớn khổ 12x15cm (thậm chí là 15x20cm) nên không vừa ví. Chất liệu bìa rất dễ hỏng khi liên tục phải mang theo, gây bất tiện khi sử dụng thường xuyên.
Điều này khiến đôi khi một giấy tờ quan trọng trở nên… “có cũng như không”.
Một ví dụ đáng chú ý đến từ chính sách giao thông công cộng tại Hà Nội, đó là thẻ xe buýt miễn phí dành cho người khuyết tật được thiết kế nhỏ gọn (kích thước tương đương thẻ ATM), có ảnh nhận diện, có mã số cá nhân và được làm bằng chất liệu nhựa bền.
Không chỉ vậy, từ cuối năm 2024, thành phố đã quyết định bỏ thời hạn sử dụng thẻ đối với người khuyết tật, người cao tuổi và người có công – một cải cách mang tính nhân văn và giảm thủ tục hành chính đáng kể.
Tại Hà Nội, thực tế cho thấy nhiều người khuyết tật sử dụng thẻ xe buýt miễn phí như một công cụ thay thế giấy xác nhận khuyết tật trong các tình huống cần xác nhận. Điều này đặt ra một câu hỏi đáng suy ngẫm: Vì sao một loại thẻ dịch vụ lại được thiết kế tối ưu hơn cả giấy tờ pháp lý gốc?
Theo Công ước Liên hợp quốc về quyền của người khuyết tật (CRPD), người khuyết tật được nhìn nhận không chỉ qua khiếm khuyết cơ thể, mà còn qua sự tương tác với các rào cản xã hội.
Điều này dẫn đến một nguyên tắc quan trọng: mọi công cụ hành chính liên quan đến người khuyết tật phải hướng tới việc giảm rào cản, không tạo thêm rào cản.
Trong khi đó, cách tiếp cận hiện nay của Việt Nam vẫn thiên về xác nhận tình trạng y tế, chưa chú trọng đầy đủ đến tính thuận tiện và khả năng sử dụng trong đời sống xã hội.
Giấy xác nhận khuyết tật nếu không được thiết kế phù hợp có thể vô tình trở thành một “rào cản mềm”. Vấn đề chuẩn hóa không chỉ nằm ở kỹ thuật, mà là phục vụ cho quyền con người.
• Tôn trọng: sử dụng ngôn ngữ chuẩn mực, không kỳ thị
Ngoài ra, trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia, cần hướng tới:
• Tích hợp giấy xác nhận khuyết tật vào cơ sở dữ liệu dân cư
• Liên thông với căn cước công dân
• Cho phép xác thực điện tử khi cần thiết
Ban hành chuẩn quốc gia về giấy xác nhận khuyết tật
• Kích thước thống nhất (đề xuất 8cm x 5cm)
• Bắt buộc có ảnh
• Chất liệu nhựa cứng
• Tích hợp định danh cá nhân
• Sử dụng mã số định danh để đồng bộ dữ liệu
• Chuẩn hóa ngôn ngữ mô tả khuyết tật, loại bỏ các thuật ngữ mang tính kỳ thị, dân dã
• Xem xét thời hạn sử dụng linh hoạt, đối với khuyết tật vĩnh viễn, có thể cấp thẻ không thời hạn
• Đẩy mạnh số hóa:
Phát triển phiên bản điện tử của giấy xác nhận khuyết tật
Kết nối với các hệ thống dịch vụ công
Đồng bộ hóa giấy xác nhận khuyết tật không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà là bước đi cần thiết để chuyển từ tư duy “quản lý đối tượng” sang “phục vụ công dân”, ở đây là những công dân dễ bị tổn thương.
Ngày 24-4, ngày hội Trạng Nguyên nhỏ tuổi lần thứ 24 và Trạng Nguyên "Nét chữ - nết người" đã diễn ra tại không gian Hồ Văn, Văn Miếu - Quốc Tử Giám (Hà Nội).
Qua 24 năm tổ chức, ngày hội đã trở thành sự kiện thường niên mang đến sân chơi bổ ích cho các em nhỏ lứa tuổi tiểu học và trung học cơ sở.
Phát biểu khai mạc sự kiện, nhà báo Nguyễn Phan Khuê - Tổng biên tập báo Thiếu Niên Tiền Phong và Nhi Đồng - chia sẻ từ những phần thi kiến thức đầy kịch tính, đến những nét chữ nắn nót, giàu cảm xúc, tất cả đã thể hiện tinh thần sáng tạo, ý chí vươn lên của các em học sinh.
"Các em chính là những minh chứng cho truyền thống hiếu học, khát vọng vươn lên của thế hệ trẻ ngày hôm nay", ông Khuê nói.
Vòng chung kết Ngày hội Trạng Nguyên nhỏ tuổi và Trạng Nguyên "Nét chữ - nết người" năm nay có sự tham gia của 348 sĩ tử đến từ 136 trường học (103 trường tiểu học và 33 trường THCS) trên cả nước.
Trong đó, 233 thí sinh cùng đua tài trong hội thi Trạng Nguyên nhỏ tuổi, 115 thí sinh tham dự hội thi Trạng Nguyên "Nét chữ - nết người".
Sau phần tranh tài đầy kịch tính tại vòng chung kết, 22 sĩ tử xuất sắc nhất đã đoạt giải Trạng Nguyên. Trước phần trao giải, các Trạng Nguyên nhỏ tuổi đã được tham gia lễ rước Trạng vòng quanh Hồ Văn trong sự cổ vũ của các bậc phụ huynh và du khách.
Hội thi Trạng Nguyên nhỏ tuổi còn trao 34 giải Bảng Nhãn, 52 giải Thám Hoa và 157 giải Hoàng Giáp cho các thí sinh dự thi.
Cùng với đó, 4 giải Trạng Nguyên, 12 giải Bảng Nhãn, 16 giải Thám Hoa và 83 giải Hoàng Giáp đã được trao cho 115 thí sinh tham gia Trạng Nguyên "Nét chữ - nết người".
Năm nay, lần đầu tiên vòng thi Sân khấu đồng đội được tổ chức với format hoàn toàn mới, mang đến một chặng đua học tập vừa sôi nổi, thú vị và hấp dẫn, kết hợp hài hòa giữa kiến thức, kỹ năng và hoạt động vận động.
Qua đó, chương trình mong muốn tạo nên một sân chơi để các bạn học sinh không chỉ thể hiện sự hiểu biết, trí tuệ mà còn rèn luyện sự nhanh nhẹn, tinh thần đồng đội và thể chất khỏe mạnh. Phần thi này đã tìm ra 7 gương mặt xuất sắc nhất đoạt giải Trạng Nguyên đồng đội.
Những vụ tai nạn giao thông nghiêm trọng liên tiếp xảy ra tại các tuyến đường đèo dốc ở Ấn Độ tiếp tục gióng lên hồi chuông cảnh báo về mức độ rủi ro khi di chuyển trên địa hình hiểm trở.
Mới đây, một vụ tai nạn đặc biệt nghiêm trọng đã xảy ra khi chiếc xe chở khách sau lễ tang bất ngờ lao xuống vực sâu, khiến 8 người thiệt mạng và 2 người khác bị thương, theo xác nhận từ giới chức địa phương.
Theo NDTV, ngày 23/4, một chiếc xe bán tải gặp nạn tại khu vực Chamba, huyện Tehri, bang Uttarakhand (Ấn Độ). Các nạn nhân đều là cư dân làng Thyoldhar, khu vực Ghansali. Nhóm người này đang trên đường trở về sau khi tham dự một lễ tang tại Haridwar thì tai nạn xảy ra.
Bà Nitika Khandelwal, Quận trưởng Tehri, cho biết tài xế đã mất lái chiếc xe Bolero Camper khi đang di chuyển trên tuyến đường đèo, dẫn đến vụ việc thương tâm.
Thời điểm xảy ra vụ việc, trên xe có khoảng 10 người. Sau khi nhận tin báo qua đường dây khẩn cấp 112, lực lượng chức năng nhanh chóng điều động hai xe cứu thương cùng các đội cứu hộ tới hiện trường.
Lực lượng cứu nạn phát hiện 8 thi thể tại khu vực chiếc xe rơi xuống. Hai nạn nhân bị thương đã được đưa tới bệnh viện gần nhất để cấp cứu, điều trị.
Thủ hiến bang Uttarakhand, ông Pushkar Singh Dhami, bày tỏ sự đau buồn trước vụ tai nạn, đồng thời chỉ đạo chính quyền địa phương đảm bảo việc điều trị kịp thời, phù hợp cho các nạn nhân và gửi lời chúc họ sớm bình phục.
Lực lượng ứng phó thảm họa cấp bang, cảnh sát và cứu hỏa cùng tham gia công tác cứu hộ. Theo thông tin ban đầu, hai người bị thương đã được đưa ra khỏi đống đổ nát.
Trước đó cũng tại Ấn Độ một vụ tai nạn kinh hoàng xảy ra ít nhất 22 người thiệt mạng và 30 người khác bị thương sau khi một chiếc xe chở khách trượt khỏi đường và lao xuống vực sâu ở Ấn Độ vào sáng 20/4 (giờ địa phương).
Số người thiệt mạng được dự đoán sẽ còn tăng lên vì nhiều người bị thương đang trong tình trạng nguy kịch.
Vụ tai nạn xảy ra vào khoảng 10h sáng khi chiếc xe chở khách, đang trên đường từ Ramnagar đến Udhampur, được cho là đã mất kiểm soát khi vào khúc cua khuất tầm nhìn và lật úp trước khi rơi xuống sườn đồi.
Hai vụ tai nạn liên tiếp trong thời gian ngắn tiếp tục gióng lên cảnh báo về nguy cơ mất an toàn giao thông trên các tuyến đường đèo dốc, nơi điều kiện địa hình phức tạp và tầm nhìn hạn chế có thể dẫn đến những sự cố nghiêm trọng nếu phương tiện mất kiểm soát.
Nếu trong nhiếp ảnh có một người mang dáng dấp của họa sĩ Van Gogh - tài năng xuất chúng nhưng vô danh lúc sinh thời - đó là Vivian Maier. Tạp chí The New Yorker nhận định di sản của bà làm thay đổi lịch sử nhiếp ảnh đương đại. Trong khi đó, giới chuyên môn gọi bà là "thiên tài nhiếp ảnh bí ẩn nhất thế kỷ 20".
Nhiều giám tuyển nghệ thuật và nhà phê bình nhiếp ảnh trên thế giới hiện nay đặt Vivian Maier ngang hàng với những tượng đài nhiếp ảnh đường phố thế kỷ 20 như Henri Cartier-Bresson, Diane Arbus hay Robert Frank.
Cuộc đấu giá 380 USD
Năm 2007, nhà môi giới bất động sản John Maloof chi 380 USD mua vài chiếc vali lớn tại một cuộc đấu giá kho ký gửi quá hạn ở Chicago. Thay vì tìm thấy tài liệu lịch sử như kỳ vọng, ông phát hiện hàng vạn phim âm bản nên cất vào kho suốt hai năm.
Khi đem rửa và scan ảnh, Maloof nhận ra đây là các tác phẩm khắc họa đường phố New York và Chicago giữa thế kỷ 20. Trẻ em, người già, người lao động hay giới thượng lưu hiện lên tự nhiên với bố cục chặt chẽ, mang phong cách của những nhiếp ảnh gia đường phố xuất sắc nhất nước Mỹ. Thấy tên "Vivian Maier" trên vali, Maloof tra cứu nhưng không có kết quả. Ông liên hệ những người cùng dự đấu giá để mua lại toàn bộ số vali còn lại.
Năm 2009, Maloof tìm kiếm một lần nữa phát hiện một cáo phó "Vivian Maier đã qua đời ngày 21/4/2009". Đang sở hữu hơn 100.000 phim âm bản (trong tổng số khoảng 150.000 bức ảnh di sản của bà), Maloof đăng một số tấm lên diễn đàn ảnh Flickr để xin lời khuyên: "Tôi nên làm gì với những thứ này? Tác phẩm này có xứng đáng triển lãm, in sách không?".
Bộ ảnh lập tức tạo hiện tượng mạng. Giới chuyên môn đổ xô đi tìm "thiên tài nhiếp ảnh đường phố" đã ghi lại chân thực nước Mỹ thế kỷ 20.
Maloof lần theo số điện thoại trên cáo phó, tìm đến gia đình Gensburg tại Chicago. "Vivian là bảo mẫu của chúng tôi", một người trong gia đình cho biết. Ba anh em nhà Gensburg do Vivian chăm sóc từ nhỏ nhưng không ai biết về tài năng nhiếp ảnh của bà, ngoài việc căn phòng luôn đầy vali và cấm người khác chạm vào.
Nữ bảo mẫu lập dị
Vivian Maier sinh năm 1926 tại New York, gốc Pháp và Áo. Sau khi cha bỏ đi năm 1930, bà cùng mẹ di chuyển giữa Pháp và Mỹ. Bà từng sống cùng nhiếp ảnh gia Jeanne Bertrand.
Năm 1951, bà về lại New York làm công nhân một thời gian ngắn trước khi chuyển sang nghề bảo mẫu. Công việc này giúp bà có thời gian dạo phố và chụp ảnh. Năm 1952, bà mua máy ảnh Rolleiflex. Loại máy có ống ngắm ngang hông giúp thao tác kín đáo.
Năm 1956, Vivian làm việc cho gia đình Gensburg ở ngoại ô Chicago và biến phòng tắm thành buồng tối rửa ảnh. Bà được mô tả là người nói tiếng Anh giọng Pháp, thường đội mũ rộng vành, đi giày da nam, máy ảnh đeo trước ngực. Yêu cầu đầu tiên của bà khi nhận việc luôn là có phòng riêng trang bị khóa.
Khi dắt trẻ ra ngoài, bà mang máy theo và chụp liên tục. Phil Donahue, một người từng thuê Vivian kể: "Thấy bà chụp một thùng rác, tôi chưa từng nghĩ những việc đó có giá trị nghệ thuật".
Chuyến đi vòng quanh thế giới
Tự nhận mình nghèo và không mua bảo hiểm y tế, nhưng Vivian có cách chi tiêu riêng. Năm 1959, nhận khoản tiền thừa kế bất động sản ở Pháp, bà dùng toàn bộ để du lịch vòng quanh thế giới trong 6 tháng. Bà đã đặt chân đến Ai Cập, Ấn Độ, Thái Lan, Việt Nam, Italy.
Bà không kết hôn và không có bạn thân. Nhiếp ảnh gia Anna Fox đánh giá ảnh của Vivian ghi lại sự sống động của những người yếu thế bên lề xã hội, khác biệt hoàn toàn với góc chụp về các tòa nhà chọc trời thời bấy giờ.
Khác với sự trần trụi hay đôi khi mang tính "săn mồi" (predatory) của nhiều nhiếp ảnh gia đường phố, giới chuyên môn đánh giá ảnh của Vivian mang tính thấu cảm sâu sắc. Bà có khả năng "đóng băng" những khoảnh khắc đời thường mang đậm tính điện ảnh nhưng không mang lại cảm giác lợi dụng hay phán xét nhân vật.
Một điểm đặc biệt nữa là khung ảnh vuông (square format) của Rolleiflex tạo ra một tỷ lệ vàng mang tính tĩnh tại và cổ điển. Định dạng này đòi hỏi tư duy bố cục chuẩn xác, không cho phép chụp vội, buộc bà quan sát và sắp xếp chủ thể trước khi bấm máy.
Các học giả tại Đại học Chicago nhận định di sản của bà không chỉ là những bức ảnh đơn lẻ mà là một "sự tích lũy các ý tưởng và phương pháp tiếp cận". Cách bà tự căn chỉnh, cắt cúp (crop) và ghi chú tỉ mỉ cho quá trình tráng rửa âm bản cung cấp một nguồn tư liệu đồ sộ, làm thay đổi cách giới học thuật nghiên cứu về lịch sử nhiếp ảnh đương đại, cũng như góc nhìn về vai trò, giai cấp của nữ giới trong nghệ thuật ở thế kỷ trước.
Đầu thập niên 1970, khi các con nhà Gensburg trưởng thành, Vivian chuyển việc. Bà mang theo hàng chục thùng phim qua nhiều nơi, cuối cùng phải thuê kho lưu trữ. Về già cạn kiệt tài chính, bà không thể trả phí nên số di sản này bị mang ra đấu giá năm 2007.
Anh em nhà Gensburg sau đó tìm thấy bà đang sống lang bạt và đưa về chăm sóc. Tháng 4/2009, bà qua đời tại một viện dưỡng lão sau một tai nạn trượt ngã.
Đến nay, di sản của bà vẫn được trưng bày tại nhiều triển lãm lớn trên thế giới, từ New York đến Thượng Hải. Cuộc đời bà cũng trở thành nguồn cảm hứng cho phim tài liệu Finding Vivian Maier.
