Cuộc gặp hôm 11.4 nhằm giải quyết xung đột Mỹ – Iran đánh dấu lần tiếp xúc trực tiếp đầu tiên giữa quan chức hai nước trong hơn một thập niên, đồng thời là cuộc đối thoại cấp cao nhất kể từ sau Cách mạng Hồi giáo năm 1979 tại Iran.
Bên trong khách sạn sang trọng Serena ở Islamabad, các cuộc thảo luận được bố trí tại hai khu riêng biệt và một khu chung, lần lượt dành cho phái đoàn Mỹ, phái đoàn Iran và các phiên họp ba bên có sự tham gia của phía trung gian Pakistan, Reuters hôm 14.4 dẫn lời nguồn thạo tin.
Trong những vấn đề then chốt trên bàn đàm phán có eo biển Hormuz và chương trình hạt nhân của Tehran cùng các lệnh trừng phạt quốc tế.
Cuộc đàm phán kéo dài hơn 20 giờ, và nhân viên khách sạn phải ăn, ngủ và làm việc liên tục trong suốt thời gian đàm phán diễn ra. Những nhân viên này được kiểm tra lý lịch trước khi nhận nhiệm vụ.
Khi cuộc thảo luận chuyển sang những điều khoản về đảm bảo, bao gồm cam kết không tấn công và dỡ bỏ trừng phạt, Ngoại trưởng Abbas Araqchi trở nên gay gắt hơn so với giọng điệu bình thường vốn ôn hòa.
Hai nguồn tin Iran dẫn lời ông Araqchi chất vấn: “Làm sao chúng tôi có thể tin các ông khi trong cuộc họp tại Geneva (Thụy Sĩ) trước đó, các ông nói Mỹ sẽ không tấn công khi nỗ lực ngoại giao đang tiến hành?”
Mỹ và Israel đã phát động cuộc tấn công Iran chỉ hai ngày sau vòng đàm phán Geneva.
Có thời điểm cuộc họp diễn ra vô cùng căng thẳng, tiếng tranh cãi lớn vang ra ngoài phòng họp, và phía Pakistan buộc phải tạm dừng cuộc tranh luận bằng cách tuyên bố nghỉ giữa giờ và di chuyển hai bên về phòng riêng của họ.
Hai nguồn thạo tin tiết lộ điện thoại bị cấm trong phòng họp chính, buộc các đại biểu, bao gồm Phó Tổng thống Mỹ JD Vance và Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf, phải ra ngoài trong giờ nghỉ để truyền đạt thông tin về nước.
“Có thời điểm giữa cuộc họp hy vọng về một bước đột phá và thỏa thuận giữa hai bên là rất lớn. Tuy nhiên, mọi thứ nhanh chóng thay đổi”, theo một nguồn tin từ chính phủ Pakistan.
Một nguồn tin khác cho hay hai bên đã “tiến rất gần” đến thỏa thuận, đạt khoảng “80% tiến trình”, trước khi vấp phải những quyết định không thể giải quyết ngay tại chỗ.
Hai nguồn tin từ quan chức cấp cao Iran cảm thấy bầu không khí là nặng nề và thiếu thiện chí, và cho biết thêm rằng dù Pakistan nỗ lực làm dịu tình hình, không bên nào cho thấy dấu hiệu sẵn sàng hành động để giảm căng thẳng.
Một nhà ngoại giao Trung Đông cho biết các cuộc trao đổi giữa phía trung gian và Mỹ vẫn tiếp diễn sau khi ông Vance rời Islamabad, trong khi một nguồn tin khác cho hay Pakistan tiếp tục đóng vai trò truyền thông điệp giữa Tehran và Washington.
Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif khẳng định: “Tôi muốn nói rằng mọi nỗ lực vẫn đang được triển khai để giải quyết các vấn đề”.
Dù còn nhiều trở ngại, cả hai bên đều có lý do để cân nhắc hạ nhiệt căng thẳng. Các cuộc không kích của Mỹ không nhận được nhiều ủng hộ trong nước và khó có thể làm lung lay hệ thống chính trị Iran.
Trong khi đó, việc Tehran siết chặt nguồn cung dầu mỏ thông qua hành động phong tỏa eo biển Hormuz đang gây tổn hại kinh tế toàn cầu và đẩy lạm phát tăng cao trước thềm bầu cử giữa kỳ tại Mỹ.
Ngày 12/5, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đăng tải một bản đồ trên mạng xã hội Truth Social, trong đó lồng ghép Venezuela với cờ Mỹ và dòng chữ “bang thứ 51”.
Trước đó, Tổng thống Trump ngày 11/5 nói với Fox News rằng ông đang “nghiêm túc cân nhắc việc biến Venezuela thành bang thứ 51 của Mỹ”.
Đáp lại tuyên bố của Tổng thống Trump, Tổng thống lâm thời Venezuela Delcy Rodriguez khẳng định Venezuela không có kế hoạch trở thành bang thứ 51 của Mỹ.
“Khả năng đó sẽ không bao giờ được xem xét. Nếu có một điều mà người Venezuela luôn gìn giữ, đó là tình yêu dành cho tiến trình giành độc lập, cùng sự tôn kính dành cho những anh hùng của nền độc lập này”, Tổng thống lâm thời Venezuela nhấn mạnh.
“Chúng tôi sẽ tiếp tục bảo vệ sự toàn vẹn lãnh thổ, chủ quyền, độc lập và lịch sử của mình”, bà Rodríguez nói. Bà nói thêm rằng Venezuela “không phải là thuộc địa, mà là một quốc gia tự do”.
Bà Rodriguez xác nhận các quan chức Venezuela và Mỹ đã liên lạc và đang nỗ lực “hợp tác và duy trì sự hiểu biết lẫn nhau”.
Khi được hỏi về triển vọng Venezuela trở thành một bang của Mỹ, Tổng thống lâm thời Rodriguez khẳng định chính phủ của bà đang làm việc với “chương trình hợp tác ngoại giao” với Mỹ.
Bà Rodriguez làm phó tổng thống từ năm 2018 và đã tuyên thệ nhậm chức tổng thống lâm thời hôm 5/1, tạm thời điều hành Venezuela sau khi Mỹ bắt giữ vợ chồng Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro tại thủ đô Caracas trong chiến dịch đột kích bất ngờ.
Bà Rodriguez đã giám sát quá trình tan băng trong quan hệ Washington - Caracas kể từ khi lên nắm quyền, thông qua các cải cách mở cửa trở lại ngành khai thác mỏ và dầu khí của Venezuela cho các công ty nước ngoài, đặc biệt là từ Mỹ.
Phe đối lập Venezuela đã yêu cầu tổ chức bầu cử, trong khi bà Rodriguez nói rằng quá trình này sẽ diễn ra “vào một thời điểm nào đó”.
Kể từ khi Mỹ bắt giữ Tổng thống Maduro vào ngày 3/1, ông Trump nhiều lần đưa ra tuyên bố về việc kiểm soát quốc gia giàu dầu mỏ này.
Trong một bài đăng trên mạng xã hội vào tháng 3, nhà lãnh đạo Mỹ từng viết: “Những điều tốt đẹp đang xảy ra với Venezuela gần đây! Tôi tự hỏi điều kỳ diệu này là gì? Trở thành bang thứ 51, có ai muốn điều đó không?”.
Sau chiến dịch tập kích bắt giữ Tổng thống Maduro, Nhà Trắng đã tái khởi động quan hệ với Venezuela.
Một loạt quan chức cấp cao trong chính quyền Tổng thống Trump đã tới Venezuela, bao gồm Giám đốc CIA John Ratcliffe. Một chuyến bay thương mại của Mỹ đã hạ cánh xuống quốc gia Nam Mỹ này lần đầu tiên sau hơn 7 năm. Đại sứ quán Mỹ tại Venezuela gần đây cũng đã mở cửa trở lại.
Giới doanh nghiệp cho biết đây là sự khởi đầu của một kỷ nguyên hợp tác thương mại mới giữa Mỹ và Venezuela, quốc gia sở hữu trữ lượng dầu mỏ đã được xác minh lớn nhất thế giới.
Theo Đài Fox News, động thái này diễn ra sau khi Bộ Ngoại giao Mỹ thông báo nước này sẽ sớm triển khai mẫu hộ chiếu đặc biệt có in hình Tổng thống Trump ở bìa trong, nhân dịp kỷ niệm 250 năm Ngày Quốc khánh Mỹ.
Ngày 29-4, Thống đốc California Gavin Newsom - một trong những người thường xuyên chỉ trích ông Trump - đã đăng tải lên mạng xã hội hình ảnh một loại giấy phép lái xe California "phiên bản đặc biệt" với chân dung chính mình.
"Nhân dịp kỷ niệm 175 năm thành lập California, chúng tôi sẽ ra mắt một loại bằng lái xe đặc biệt cho tất cả người dân vào mùa hè này.
Nó sẽ có hình ảnh chất lượng cao, đẹp trai của tôi. Đây sẽ là bằng lái xe tuyệt nhất từ trước đến nay trong lịch sử" - thông báo từ Văn phòng Thống đốc cho biết.
Trước động thái này, Nhà Trắng phản hồi rằng Tổng thống Trump "đang tập trung vào việc cứu đất nước, không phải tìm kiếm sự công nhận".
"Những ai cảm thấy có vấn đề khi Tổng thống Trump tôn vinh sự vĩ đại của đất nước trong dịp kỷ niệm lịch sử 250 năm rõ ràng đang mắc một 'căn bệnh' nghiêm trọng và không thể chữa được mang tên 'Hội chứng rối loạn tâm thần do ông Trump', hay 'Hội chứng ám ảnh ông Trump' (Trump Derangement Syndrome)" - người phát ngôn Nhà Trắng tuyên bố.
Theo Fox News, từ năm ngoái, ông Newsom thường xuyên đăng tải những bài viết châm biếm ông Trump trên mạng xã hội. Mới đây ông cũng chia sẻ một hình ảnh chế hộ chiếu Mỹ in hình Tổng thống Trump cùng tỉ phú tai tiếng Jeffrey Epstein.
Trong một bài đăng khác, ông Newsom tiếp tục gọi Tổng thống Trump là "kẻ thua cuộc" - cụm từ mà ông chủ Nhà Trắng thường xuyên sử dụng để công kích các đối thủ.
Công bố kế hoạch sau cuộc họp "AZEC Plus" thuộc sáng kiến Cộng đồng không phát thải châu Á (AZEC), Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi ngày 15.4 cho biết quy mô hỗ trợ tương đương khoảng 1,2 tỉ thùng dầu, tương ứng gần một năm nhập khẩu dầu thô của ASEAN.
Cuộc họp có sự tham dự của lãnh đạo Philippines, Malaysia, Singapore, Thái Lan và một số nước khác trong khu vực.
"Chúng tôi có mối liên kết chặt chẽ với các nước châu Á thông qua chuỗi cung ứng và nhiều kênh khác, và chúng tôi phụ thuộc lẫn nhau. Việc hỗ trợ chuỗi cung ứng của châu Á cũng sẽ thúc đẩy nền kinh tế Nhật Bản", bà Takaichi nói.
Gói hỗ trợ nêu trên sẽ được triển khai thông qua các tổ chức tài chính do chính phủ Nhật Bản hậu thuẫn như Ngân hàng hợp tác quốc tế Nhật Bản (JBIC) và Công ty bảo hiểm xuất khẩu và đầu tư Nhật Bản (NEXI), nhằm hạn chế tác động lan tỏa đến chuỗi cung ứng của Tokyo, theo Reuters.
Theo kế hoạch, Nhật Bản sẽ cung cấp tín dụng cho các doanh nghiệp địa phương để mua các nguồn năng lượng thay thế như dầu thô từ Mỹ, đồng thời tài trợ và cho vay đối với các doanh nghiệp và chính phủ nằm trong chuỗi cung ứng của Tokyo. Gói hỗ trợ cũng bao gồm đầu tư xây dựng cơ sở lưu trữ nhằm đa dạng hóa nguồn cung và tăng dự trữ năng lượng cho các nước đối tác.
So với Nhật Bản, nhiều quốc gia Đông Nam Á có dự trữ dầu mỏ hạn chế, khiến nguồn cung dầu thô và các sản phẩm như naphtha - nguyên liệu chính sản xuất nhựa - dễ rơi vào tình trạng thiếu hụt khi thị trường biến động.
Những gián đoạn sản xuất tại Đông Nam Á gần đây đã làm dấy lên lo ngại trong ngành y tế Nhật Bản, vốn phụ thuộc vào khu vực này để cung ứng các vật tư như hộp đựng, ống nghiệm và găng tay.
Theo Cơ quan tài nguyên và năng lượng Nhật Bản, khoảng 90% lượng dầu thô đi qua eo biển Hormuz được vận chuyển tới châu Á. Nhật Bản cho biết đã bảo đảm đủ nguồn naphtha cho khoảng 4 tháng nhu cầu nội địa, song ngày càng nhiều doanh nghiệp phản ánh tình trạng gián đoạn nguồn cung.
Trước đó, ngày 14.4, chính phủ Nhật Bản cũng thông báo kế hoạch giải phóng thêm 36 triệu thùng dầu từ kho dự trữ quốc gia, bắt đầu từ đầu tháng 5.
Trả lời câu hỏi về khả năng các nước đề nghị tiếp cận kho dự trữ dầu của Nhật sau cuộc họp AZEC Plus, bà Takaichi từ chối bình luận, đồng thời nhấn mạnh khuôn khổ hỗ trợ mới không liên quan đến việc giải phóng dự trữ dầu và sẽ không ảnh hưởng đến nguồn cung trong nước.
