Khi nhắc đến nguy cơ đột quỵ, chúng ta thường nghĩ ngay đến các yếu tố điển hình như hút thuốc lá, ăn quá mặn hoặc tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế cảnh báo rằng những lựa chọn nhỏ nhặt trong lối sống hàng ngày cũng đóng vai trò quan trọng không kém. Nhiều thói quen sinh hoạt đang âm thầm gây ra những thay đổi về huyết áp, sức khỏe mạch máu và thúc đẩy quá trình viêm mà chúng ta không hề hay biết.
Dưới đây là 4 thói quen cần đặc biệt lưu ý và cách bảo vệ sức khỏe não bộ, tim mạch dựa trên cơ sở khoa học.
Ngồi quá lâu trong thời gian dài
Phần lớn chúng ta dành thời gian tỉnh táo trong ngày để ngồi: từ làm việc tại bàn, lái xe đường dài cho đến giải trí bằng cách xem tivi. Ngồi yên một chỗ quá lâu gây áp lực lớn lên hệ tuần hoàn.
“Lối sống ít vận động là một yếu tố nguy cơ độc lập và thường ít được chú ý, ngay cả với những người vẫn duy trì tập thể dục”, chuyên gia dinh dưỡng Johanna Katz cho biết.
Bà giải thích ngồi lâu làm suy giảm chức năng mạch máu, giảm lưu thông máu và tăng độ cứng của động mạch. Về mặt cơ chế, việc thiếu vận động kéo dài làm trầm trọng thêm tình trạng kháng insulin, tăng chất béo trung tính (triglycerides) và gây rối loạn điều chỉnh huyết áp, tạo ra môi trường dễ hình thành huyết khối và viêm nhiễm.
Dù bạn có tập thể dục 30 phút mỗi ngày, nhưng nếu 15 tiếng còn lại bạn ngồi liên tục không nghỉ, sức khỏe mạch máu vẫn bị đe dọa.
Để giảm thiểu rủi ro, chuyên gia khuyên sử dụng điện thoại hoặc đồng hồ thông minh để nhắc nhở bản thân đứng dậy sau mỗi 45 đến 60 phút. Đi lại trong nhà hoặc văn phòng, vươn vai hoặc thực hiện vài động tác nhẹ như kiễng chân để kích thích lưu thông máu. Thay đổi luân phiên giữa ngồi và đứng khi làm việc để giảm tổng thời gian tĩnh tại.
Bỏ bữa sáng
Theo chuyên gia dinh dưỡng Whitney Stuart, dữ liệu từ các nghiên cứu theo dõi dài hạn cho thấy việc bỏ bữa sáng liên quan đến nguy cơ đột quỵ cao hơn, đặc biệt là ở những người đang kiểm soát đường huyết hoặc huyết áp.
“Bỏ bữa sáng làm kéo dài thời gian nhịn ăn qua đêm, thúc đẩy sự gia tăng hormone cortisol gây vọt huyết áp và dẫn đến tình trạng ăn bù quá mức vào cuối ngày. Điều này gây áp lực lên quá trình điều tiết đường huyết và lipid máu”, bà Stuart chia sẻ. Theo thời gian, những tác động này gây căng thẳng cho hệ tim mạch, làm tăng nguy cơ đột quỵ thông qua huyết áp cao và viêm mạch máu.
Nếu chưa quen ăn sáng, hãy thử các món nhẹ như sữa chua, một lát trái cây hoặc bánh mì nguyên cám. Ưu tiên bữa sáng có protein, chất béo lành mạnh và chất xơ để giữ đường huyết ổn định. Sắp xếp đồ ăn sáng từ tối hôm trước để dễ dàng lựa chọn lành mạnh ngay cả trong những buổi sáng bận rộn.
Không ưu tiên giấc ngủ chất lượng
Giấc ngủ thường là thứ đầu tiên bị hy sinh khi cuộc sống bận rộn. Tuy nhiên, việc thường xuyên ngủ ít hơn 7 tiếng mỗi đêm hoặc ngủ không sâu giấc gây ra nhiều hệ lụy hơn là chỉ cảm giác mệt mỏi. Vệ sinh giấc ngủ kém có mối liên hệ chặt chẽ với sức khỏe tim mạch kém.
Trong các giai đoạn ngủ sâu, huyết áp của bạn sẽ giảm xuống một cách tự nhiên, cho phép tim và mạch máu được nghỉ ngơi, phục hồi. Khi bạn thiếu ngủ thường xuyên, huyết áp sẽ duy trì ở mức cao trong thời gian dài hơn của chu kỳ 24 giờ. Tình trạng này góp phần gây tổn thương mạch máu và viêm nhiễm.
Một phân tích tổng hợp từ 43 nghiên cứu trên quy mô lớn cho thấy: ngủ ngắn có liên quan đến việc tăng 29% nguy cơ đột quỵ và làm gia tăng tỷ lệ tử vong do đột quỵ.
Hãy đi ngủ và thức dậy vào một giờ cố định mỗi ngày, kể cả cuối tuần, để điều chỉnh nhịp sinh học. Tránh ánh sáng xanh từ điện thoại và tivi ít nhất một giờ trước khi ngủ. Thay vào đó, hãy đọc sách hoặc tập thở sâu.
Nếu bạn ngáy to, thức dậy trong tình trạng hụt hơi hoặc vẫn kiệt sức sau một đêm ngủ đủ, hãy đi khám để loại trừ hội chứng ngưng thở khi ngủ.
Để đường huyết tăng cao kéo dài
“Đường huyết cao liên tục gây tổn thương toàn bộ cơ thể, bao gồm cả não bộ. Theo thời gian, nó khiến các động mạch trở nên xơ cứng và kém linh hoạt hơn”, chuyên gia Kimberley Rose-Francis nhận định, thêm rằng khi điều này xảy ra ở não, nó làm giảm lưu lượng máu hoặc dẫn đến tắc nghẽn, gây ra đột quỵ.
Hiệp hội Tim mạch Mỹ nhấn mạnh rằng mối liên hệ giữa tiểu đường và đột quỵ nằm ở cách cơ thể xử lý glucose. Lượng đường trong máu không được kiểm soát sẽ làm tổn thương mạch máu theo thời gian, dẫn đến tích tụ các mảng bám mỡ hoặc hình thành cục máu đông ngăn chặn dòng máu đến não, làm mất nguồn cung cấp oxy và kích hoạt cơn đột quỵ.
Nếu bạn bị tiểu đường hoặc có nguy cơ, hãy kiểm tra các chỉ số theo khuyến nghị của bác sĩ. Cắt giảm nước ngọt, đồ tráng mẻ và đồ ăn nhẹ chế biến sẵn. Tăng cường ngũ cốc nguyên hạt giàu chất xơ, protein nạc và nhiều rau xanh. Tập thể dục giúp cơ thể sử dụng glucose hiệu quả hơn và cải thiện chức năng tim mạch tổng thể.
Bên cạnh việc điều chỉnh 4 thói quen trên, lối sống lành mạnh tổng thể là chìa khóa để ngăn ngừa đột quỵ:
Dinh dưỡng giàu dưỡng chất: Ăn nhiều trái cây, rau và ngũ cốc giúp hạ huyết áp và cholesterol.
Duy trì cân nặng hợp lý: Thừa cân làm tăng áp lực lên hệ tuần hoàn.
Không hút thuốc: Thuốc lá là tác nhân hàng đầu phá hủy mạch máu.
Hạn chế rượu bia: Không nên quá một đơn vị cồn mỗi ngày đối với phụ nữ và hai đối với nam giới.
Tuân thủ đơn thuốc: Nếu bạn đang điều trị cao huyết áp hay tiểu đường, hãy uống thuốc đúng chỉ định.
Kiểm tra sức khỏe định kỳ: Thăm khám thường xuyên giúp phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ.
Phòng ngừa đột quỵ không phải là thực hiện một thay đổi khổng lồ chỉ sau một đêm. Thay vào đó, nó đến từ những quyết định nhỏ, tích tụ mỗi ngày. Bằng cách ngắt quãng thời gian ngồi lâu, ưu tiên giấc ngủ và kiểm soát đường huyết, bạn đang tạo cơ hội tốt nhất cho hệ tim mạch phát triển khỏe mạnh. Hãy bắt đầu từ những việc nhỏ nhất để chủ động kiểm soát sức khỏe mạch máu của chính mình.
Ngày 4-4, thông tin từ UBND xã Mỹ An, tỉnh Tây Ninh cho biết ông P.V.H., 55 tuổi, ngụ ấp 7, xã Mỹ An nghi nhiễm bệnh dại đã qua đời.
Qua điều tra dịch tễ cho thấy khoảng tháng 6-2025, ông H. sang nhà anh trai ở ấp 6, xã Mỹ An thì bị chó nhà người anh cắn vào ngón tay trái gây nhiều vết thương rỉ máu.
Anh trai ông H. là chủ con chó vào can thiệp cũng bị con chó cắn. Sau đó khoảng 6 ngày, con chó đã chết. Lúc cắn người, con chó chưa được tiêm phòng bệnh dại.
Lúc bị chó cắn, ông H. chỉ lấy ớt và đất đắp lên vết thương. Sau đó ông có đi tiêm phòng bệnh dại nhưng chỉ tiêm được một mũi. Người anh trai không tiêm phòng.
Đến ngày 30-3, ông H. có dấu hiệu mệt mỏi không đi làm nổi, sốt, sợ gió, nuốt khó. Sau đó gia đình chuyển lên bệnh viện tại TP.HCM. Bệnh nhân được chẩn đoán theo dõi bệnh dại, suy hô hấp.
Đến ngày 2-4, gia đình nhận thấy bệnh nhân có tiên lượng nặng nên đã xin đưa về.
Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh cho biết trong năm 2025 và từ đầu năm 2026 đến nay, trên địa bàn xã Mỹ An chưa ghi nhận tình trạng bệnh dại trên chó mèo.
Khi con chó cắn người và bị chết, gia đình người anh trai đã chôn sau vườn và không báo địa phương.
Trong ngày 2-4, người anh trai ông H. cũng đã xét nghiệm bệnh dại và kết quả âm tính. Hai con chó khác trong nhà này cũng đang khỏe mạnh, không có dấu hiệu bất thường.
Cơ quan chức năng đã hướng dẫn gia đình sử dụng các biện pháp phòng chống dịch, thực hiện phun xịt khử trùng, vận động các hộ chăn nuôi chó mèo trên địa bàn không thả rông ra đường, đồng thời tích cực thực hiện việc tiêm phòng bệnh dại chó mèo đúng định kỳ.
TS Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý khám, chữa bệnh, Bộ Y tế, cho biết, Bộ Y tế đang hoàn thiện, sớm ban hành đề án Phát triển hệ thống cấp cứu ngoại viện giai đoạn 2026 - 2030 và tầm nhìn đến năm 2035, với mục tiêu 100% tỉnh, thành kiện toàn mạng lưới cấp cứu ngoại viện theo chuẩn quốc gia.
"Theo đề án, các cơ sở y tế tham gia cấp cứu ngoại viện; Bộ Y tế phối hợp Bộ Tài chính xây dựng giá cấp cứu ngoại viện và thanh toán chi phí cấp cứu từ quỹ bảo hiểm y tế.
Bộ Công an triển khai sử dụng tổng đài một đầu số duy nhất, vận hành trung tâm tiếp nhận và xử lý thông tin khẩn nguy cấp tỉnh; phối hợp Bộ Y tế và các bộ, ngành xây dựng cơ chế điều phối liên ngành; các quy định về miễn trừ trách nhiệm cho người tham gia cấp cứu tại hiện trường...".
Ông Đức cho biết tại hội thảo xin ý kiến về đề án Phát triển hệ thống cấp cứu ngoại viện giai đoạn 2026 - 2030 được Bộ Y tế tổ chức ngày 17.4.
Theo ông Đức, hệ thống cấp cứu sẽ ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong tiếp nhận, điều phối và quản lý hoạt động cấp cứu ngoại viện. Trong năm 2026 sẽ triển khai nền tảng quản lý hệ thống cấp cứu ngoại viện toàn quốc, kết nối các cơ sở cấp cứu ngoại viện tại T.Ư và địa phương, công lập và ngoài công lập.
Đồng thời tăng cường phối hợp liên ngành trong cấp cứu ngoại viện, trong đó lực lượng y tế - phòng, cháy chữa cháy, cứu hộ cứu nạn, Bộ Công an đóng vai trò nòng cốt; 100% tỉnh, thành có nội dung phối hợp liên ngành y tế - công an về triển khai cấp cứu ngoại viện.
Tại hội thảo, theo đại diện Bộ Công an, dự kiến, khi hoàn thiện hệ thống, các xe cứu thương sẽ gắn định vị và kết nối với hệ thống giao thông thông minh, để đảm bảo đơn vị điều phối kết nối nhanh nhất với xe cứu thương tiếp nhận người bệnh; và trường hợp có ùn tắc giao thông, hệ thống giao thông thông minh sẽ mở làn xanh hỗ trợ vận chuyển cấp cứu được thông suốt, rút ngắn thời gian người bệnh được đến đơn vị tiếp nhận, tăng cơ hội được cấp cứu, điều trị, cứu sống.
Theo Bộ Y tế, tại Việt Nam, các tổng đài tiếp nhận và điều phối thông tin cấp cứu ngoại viện tiếp nhận gần 1 triệu cuộc gọi mỗi năm, trong đó có khoảng 10 - 20% số cuộc gọi được xác định có nhu cầu cấp cứu; 91% số cuộc gọi cấp cứu được đáp ứng kịp thời. Tỷ lệ cứu sống người bệnh tăng lên, đặc biệt trong các tình huống nguy kịch như ngừng tuần hoàn, tai nạn giao thông, thảm họa, thiên tai.
Hiện chưa có sự điều phối tổng thể về hệ thống cấp cứu ngoại viện trên toàn quốc; việc điều phối triển khai hoạt động rời rạc, phân mảnh theo từng ngành (y tế, công an, phòng cháy chữa cháy…), từng địa phương. Hệ thống cấp cứu ngoại viện mới chỉ đáp ứng được dưới 10% nhu cầu cấp thiết (đột quỵ, tai nạn).
Thời gian phản ứng trung bình cấp cứu ngoại viện trong khoảng 10 đến trước 20 phút; 15% người bệnh được đội cấp cứu tiếp cận từ 20 - 60 phút, cao hơn nhiều so với tiêu chuẩn quốc tế là không quá 8 phút (ở đô thị), tối đa không quá 15 phút (nông thôn), trong khi các tình huống thường gặp nhất khi cấp cứu ngoại viện là đột quỵ, suy hô hấp, và chấn thương do tai nạn giao thông, là các cấp cứu y tế nguy hiểm, có thể gây tử vong hoặc di chứng nặng nề, đòi hỏi xử lý nhanh chóng.
Cô liên tục hướng dẫn các học viên siết cơ bụng và giữ thẳng lưng. Khó có thể nhận ra huấn luyện viên vóc dáng thon gọn này từng trải qua một giai đoạn khủng hoảng tâm lý nặng nề vì béo phì.
Sau khi sinh con đầu lòng, cân nặng của Thúy chạm mốc 80 kg. Với chiều cao 1,62m, cô tự miêu tả bản thân khi đó "như quả bóng biết đi". Thể trạng thay đổi khiến khuôn mặt vỡ nét, làm cô trông già đi nhiều tuổi. Cú sốc ngoại hình đẩy người mẹ trẻ vào trạng thái trầm cảm. Người phụ nữ e ngại ánh mắt của người lạ, khép kín bản thân và lảng tránh những người xung quanh.
Quyết tâm thay đổi xuất hiện khi con cô tròn một tuổi. Thúy bắt đầu lộ trình rèn luyện thể chất kéo dài 20 tháng. Chặng đường này được khởi động bằng việc cải tổ triệt để thói quen dinh dưỡng. Do lịch trình bận rộn của một người mẹ nuôi con nhỏ, cô tập trung hoàn toàn vào việc cắt giảm lượng calo nạp vào. Thúy loại bỏ đồ uống chứa đường cùng thức ăn nhanh. Bữa ăn hàng ngày được kiểm soát chặt chẽ với một bát cơm, kết hợp nguồn đạm trắng từ thịt gà, cá cùng các loại rau quả.
Về mặt khoa học, mô hình ăn uống giàu đạm và chất xơ giúp cơ thể duy trì cảm giác no, tăng cường trao đổi chất. Việc chủ động giảm lượng tinh bột sẽ buộc cơ thể phải sử dụng lớp mỡ dự trữ để tạo năng lượng hoạt động. Mặc dù áp dụng kỷ luật thép, việc thay đổi thực đơn trong giai đoạn đầu diễn ra khá chậm rãi. Cân nặng của Thúy chỉ giảm nhẹ từ 80 xuống 78 kg.
Sự lột xác thực sự diễn ra ở giai đoạn hai khi Thúy tìm đến aerobic. Bộ môn thể dục nhịp điệu này đóng vai trò công cụ đốt mỡ chủ lực. Hoạt động tập luyện cường độ cao mang lại những tác động sinh lý sâu sắc.
Theo phân tích của Đại học Tel Aviv, việc tập aerobic đều đặn làm tăng mức tiêu thụ glucose của các cơ quan nội tạng. Quá trình này thay đổi cấu trúc mô của các cơ quan trở nên giống mô cơ, từ đó cắt giảm nguồn năng lượng nuôi dưỡng khối u, giúp giảm đến 72% nguy cơ phát triển ung thư di căn.
Thúy duy trì lịch tập 6 buổi mỗi tuần. Cô yêu cầu sự chuẩn xác tuyệt đối trong từng động tác, bắt buộc người tập phải giữ lưng thẳng, mở rộng vai kết hợp tư thế chân hơi chùng để tối ưu hóa hiệu quả đốt mỡ. Cơ chế vận động này được kết hợp cùng tạ tay và bục nhảy nhằm ép sâu vùng eo.
Xuyên suốt quá trình rèn luyện, Thúy giữ vững quan điểm không ép buộc cơ thể bằng các biện pháp cực đoan. Cô duy trì chế độ dinh dưỡng đầy đủ dưỡng chất và đảm bảo chất lượng giấc ngủ để tránh tình trạng cơ thể rơi vào trạng thái sốc nhiệt hoặc kiệt sức.
Sau gần hai năm kiên trì, Thúy đưa cân nặng về mức 56 kg. Chỉ số mỡ nội tạng của cô dừng ở mức 3,5. Đây là ngưỡng tiêu chuẩn hỗ trợ phòng tránh các bệnh lý chuyển hóa như mỡ máu hay gan nhiễm mỡ. Sự biến đổi thể chất kéo theo sự hồi sinh về mặt tinh thần.
Từ người phụ nữ mặc cảm, Thúy đã mở một cơ sở dạy aerobic tại Thái Nguyên và đang xây dựng kế hoạch mở rộng quy mô. Cô mong muốn dùng chính trải nghiệm cá nhân để khẳng định "chỉ cần con người không bỏ cuộc, cơ thể sẽ không bao giờ phản bội lại những nỗ lực rèn luyện bền bỉ đó".
